Για την αιχμαλωσία τού Δ’ Σώματος Στρατού το 1916 στο Γκέρλιτς.

Την ιστορία με την ιδιότυπη αιχμαλωσία τού Δ’ Σώματος Στρατού, στην τότε γερμανική πόλη Görlitz [σ.σ. αργότερα, μετά το τέλος τού Β’ΠΠ και την οριοθέτηση των νέων συνόρων μεταξύ Γερμανίας και Πολωνίας, το μέρος τής πόλης, δυτικά τού ποταμού Lusiatische Neiße (Λουσατιανός Νάισε) έμεινε στην τότε Ανατολική Γερμανία (και σήμερα στη Γερμανία) ενώ το ανατολικό, υπό το όνομα Zgorzelec, πέρασε στην Πολωνία], την άκουσα πρόσφατα από τον πρώην συνάδελφο Πέτρο Θεοδωράκη, ο οποίος έχει στο Γκέρλιτς μακρινούς συγγενείς, μιας και ένας προπάππους του ήταν από τους 7.000 έλληνες στρατιώτες που είχανε μεταφερθεί εκεί, το 1916, και ο οποίος τελικά έμεινε εκεί, εργάστηκε και δημιούργησε οικογένεια. Αφορμή πάντως τής παρούσας ανάρτησης ήταν η προ ολίγων ημερών παρουσίαση τού βιβλίου «Ένεσι Ψωμίνης», στο Βόλο, την οποία πληροφορήθηκα από την ποιήτρια Πόπη Νεγιάννη. 

Κατωτέρω:

-η συνοπτική εν θέματι ιστορία από την el.wikipedia.org (από όπου και η εικόνα κατωτέρω):  

Την Άνοιξη του 1916, στην κορύφωση του Εθνικού Διχασμού, η Κυβέρνηση Σκουλούδη αποφάσισε την παράδοση της οχυρωματικής γραμμής του Ρούπελ στις Γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις. Η παράδοση του Ρούπελ οδήγησε στη Β΄ Βουλγαρική Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας.

Προς το τέλος Αυγούστου του 1916, το ελληνικό Δ΄ Σώμα Στρατού με απόφαση του διοικητή του Ιωάννη Χατζόπουλου, αποφάσισε αντί να αιχμαλωτιστεί από τους Βουλγάρους, να παραδοθεί εθελοντικά στους Γερμανούς. Πράγματι, στις 18 Αυγούστου το Δ' Σώμα (που αποτελούνταν από περίπου 7.000 αξιωματικούς και οπλίτες) ξεκίνησε από τη Δράμα, με προορισμό το στρατόπεδο της πόλης Γκέρλιτς της Γερμανίας.

Υπόβαθρο

Την άνοιξη του 1916, και εν μέσω του Εθνικού Διχασμού (1915-1917), η κυβέρνηση Σκουλούδη που διαδέχθηκε τον Βενιζέλο, μετά από πρόταση του αναπληρωτή επιτελάρχη Ιωάννη Μεταξά αποφάσισε στις 26 Μαΐου του 1916, την άνευ όρων παράδοση της οχυρωματικής γραμμής του Ρούπελ στις Γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις. Η αμαχητί παράδοση του Ρούπελ άφησε την Ανατολική Μακεδονία ανυπεράσπιστη, οδηγώντας στην πολύνεκρη για την Ελλάδα Β΄ Βουλγαρική Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας, καθώς και στην αιχμαλωσία του Δ' Σώματος Στρατού.

 

«...Οι κάτοικοι της πόλης τους υποδέχθηκαν με στρατιωτικά εμβατήρια, εορταστικές γιρλάντες και καλωσόρισμα στα ελληνικά. Στην πραγματικότητα βέβαια αυτή η υποδοχή δεν ήταν παρά κομμάτι της γερμανικής προπαγάνδας, αφού οι Έλληνες στρατιώτες είχαν μεταφερθεί εκεί ως ιδιότυποι αιχμάλωτοι πολέμου με κάποια προνόμια, λόγω της σχέσης του τότε Βασιλιά Κωνσταντίνου με τον γερμανό Κάιζερ....» 

Στην αιχμαλωσία

Η παράδοση του Σώματος στους Γερμανούς έγινε κατόπιν αφόρητων πιέσεων των δύο εμπόλεμων πλευρών (κυρίως των Γερμανοβουλγάρων αλλά και της Αντάντ, που είχαν επέμβει ένοπλα στην ακόμη ουδέτερη Ελλάδα), κυριολεκτικά με το πιστόλι στον κρόταφο, και μετά την -εκ μέρους του φιλομοναρχικού εθνικού κέντρου- ρητή απαγόρευση οποιασδήποτε ένοπλης αντίστασης. Από την ηγεσία του εγκαταλελειμμένου στην τύχη του Σώματος, προκρίθηκε τότε αυτόβουλα η Γερμανία ως τόπος κατ' ευφημισμό «φιλοξενίας», προκειμένου να αποφευχθεί την τελευταία στιγμή η επώδυνη βουλγαρική αιχμαλωσία. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για ιδιότυπη αιχμαλωσία, καθώς κανένας απολύτως δεν είχε το δικαίωμα να εγκαταλείψει το γερμανικό έδαφος καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου. Εάν εξαιρέσουμε τη μερίδα των φιλοβασιλικών και φιλογερμανών αξιωματικών, που απολάμβανε προνόμια (γιατί η μειονότητα των βενιζελικών αξιωματικών υπέστη στη Γερμανία άγριες διώξεις), οι στρατιώτες υπέφεραν επί μακρόν το μαρτύριο των στερήσεων, της ελλιπούς διατροφής και του αφόρητου κρύου στις παράγκες του στρατοπέδου, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 400 περίπου άτομα, τα περισσότερα από φυματίωση.

Η τύχη το έφερε η άφιξη των χιλιάδων στρατευμένων να είναι η πρώτη στην ιστορία μαζική συνάντηση Ελλήνων και Γερμανών επί γερμανικού εδάφους. Έτσι παρατηρήθηκαν αξιοπρόσεκτες παρεμβάσεις πολλών Γερμανών διανοούμενων φιλελλήνων στο στρατόπεδο του Γκέρλιτς, που σκόπευαν κυρίως στη διενέργεια μελετών, ερευνών και ηχογραφήσεων (μεταξύ αυτών και η πρώτη καταγραφή μπουζουκιού παγκοσμίως), που σήμερα μόλις βγαίνουν στο φως προκαλώντας επιστημονικό και γενικότερο ενδιαφέρον. Αξιόλογη ήταν επίσης η πνευματική και πολιτισμική δραστηριότητα πολλών Ελλήνων αιχμαλώτων καλλιτεχνών και διανοουμένων (όπως ο αργότερα σπουδαίος θεατρικός συγγραφέας Βασίλης Ρώτας, ο λογοτέχνης Λέων Κουκούλας και ο ζωγράφος Παύλος Ροδοκανάκης). Αμέτρητα ήταν τα νήματα που συνέδεσαν τότε τους δύο λαούς με εκατοντάδες μικτούς γάμους και αρραβώνες, ενώ δεν έλλειψαν και οι προσπάθειες χρησιμοποίησης τού ελληνικού στρατεύματος για την επίτευξη πολιτικών και στρατιωτικών στόχων στο Μακεδονικό Μέτωπο και στη χωρισμένη τότε στα δύο και αλληλοσπαρασσόμενη Ελλάδα (Εθνικός Διχασμός).

Η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο, όταν μετά την ανακωχή οι βασιλικοί αξιωματικοί, φοβούμενοι αντίποινα, αρνούνταν να επιστρέψει το Σώμα στη βενιζελική Ελλάδα. Αυτό έδωσε το έναυσμα στους απελπισμένους στρατιώτες να πάρουν αθρόα μέρος στη γερμανική επανάσταση των Σπαρτακιστών (Ρόζα Λούξεμπουργκ), με αίτημα την άμεση επιστροφή στην πατρίδα. Μετά την -εν μέρει αιματηρή- αποτυχία της εξέγερσής τους, δραπέτευσαν άτακτα με κάθε μέσο και επέστρεψαν κατά ομάδες, ύστερα από αφάνταστες ταλαιπωρίες και με πολλά επί πλέον θύματα. Υπήρξαν οικογένειες που έψαχναν με αγγελίες στη Γερμανία τα στρατευμένα παιδιά τους εφτά ολόκληρα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου. Όμως η «Οδύσσεια» των αιχμαλώτων του Γκέρλιτς δεν σταμάτησε εκεί. Μετά την πολυπόθητη επιστροφή υπέστησαν διώξεις εκ μέρους των βενιζελικών αρχών, τη χλεύη και την άδικη κατηγορία της προδοσίας. Υπήρξαν μέχρι και θανατικές καταδίκες αξιωματικών, οι οποίες όμως δεν εκτελέστηκαν.

Κατά μια παράδοξη ιστορική σύμπτωση, τριάντα περίπου χρόνια αργότερα, τα τραγικά γεγονότα επαναλήφθηκαν. 14.000 πολιτικοί πρόσφυγες, μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου στην Ελλάδα (1949), κατέφυγαν στη ίδια ακριβώς πόλη. Το Γκέρλιτς εν τω μεταξύ είχε διχοτομηθεί (1945), με σύνορο τον ποταμό Νάισε που διασχίζει την πόλη, και οι ανατολικές συνοικίες του είχαν παραχωρηθεί στην Πολωνία με το όνομα Ζγκοζέλετς (Zgorzelec). Έτσι στη χωρισμένη στα δύο πόλη, βρέθηκαν Έλληνες διαφορετικών γενεών -θύματα των δύο μεγάλων συρράξεων του 20ου αιώνα- που για πολλά χρόνια ούτε καν θα υποψιάζονται την ύπαρξη συμπατριωτών τους στην απέναντι όχθη.

-και οι σχετικές εκδόσεις:

«Οι Έλληνες του Γκαίρλιτς 1916-1919», του Γεράσιμου Αλεξάτου (εκδ. Κυριακίδη). Πρόκειται για ιστορικό έργο στο οποίο καταγράφεται η πορεία, η ζωή, η ομηρία και η επιστροφή των περίπου 7.000 Ελλήνων στρατιωτικών και αξιωματικών, καθώς και η δυσμενής μεταχείρισή τους ως «ριψασπίδων» στην Ελλάδα τού Μεσοπολέμου. 

«Οι όμηροι του Γκαίρλιτς: Μια απίστευτη, αληθινή ιστορία διχασμού και πολέμου», του Θανάση Πέτρου (εκδ. Ίκαρος). Πρόκειται για μια εικονογραφημένη νουβέλα, με ιστορικά τεκμηριωμένη τη δραματική περιπέτεια των Ελλήνων στρατιωτών. 

«Γκαίρλιτς», της Βίβιαν Αβρααμίδου Μπλούμη (εκδ. Αλεξάνδρεια). Πρόκειται για μυθιστόρημα για την καθημερινότητα, τις αγωνίες και τις ανθρώπινες ιστορίες των Ελλήνων στρατιωτών – ομήρων μέσα στο στρατόπεδο τού Γκέρλιτς.

«Ένεσι Ψωμίνης – Ένα ταξίδι βασισμένο στο ημερολόγιο του στρατιώτη Νίκου Τσάπα, αιχμαλώτου – φιλοξενούμενου στο Γκέρλιτς το 1916», της Μαρίζας Κελεσίδου (εκδ. Ήβη). 

Σημείωση: Ένεσι ψωμίνης: η ορθογραφία τής λέξης ένεσι είναι τού Νίκου Τσάπα, όπως την έγραφε στο ημερολόγιό του. Με τη φράση «ένεσι ψωμίνης» ονομάζανε το μικρό κομμάτι κουραμάνας που τους δίνανε κάθε πρωί και ίσα ίσα τους κρατούσε στη ζωή.

[στο λόφο Φιλοπάππου, 13.11.2026]

Ένας μικρός περίπατος (από την Καλλιθέα) στο λόφο Φιλοπάππου, μια υγρή μέρα τού Νοέμβρη, σε μια χρονιά με καλές βροχοπτώσεις, είναι ένας περίπατος στην ιστορία, στο καταπράσινο χαλί που σκεπάζει το λόφο, στολισμένο με ελιές, πεύκα, κυπαρίσσια κ.α. δέντρα και φυτά, με τις αρχαίες, σμιλευμένες ή όχι, πέτρες αλλά και τα άγρια μανιτάρια: Volvopluteus gloiocephalus (Βολβαριέλλες οι Γλοιοκέφαλες ή Σαλιάρες):

Πέντε (5) χαϊκού τού Kawakami Fuhaku

Ο Kawakami Fuhaku (川上 不白),1719 – 1807, ήταν ο δευτερότοκος γιος ενός υπηρέτη στην οικογένεια Mizuno, τα μέλη τής οποίας ήταν ανώτεροι ακόλουθοι και υπηρετούσανε τούς Tokugawa daimyo (κυβερνήτες ημιαυτόνομων περιοχών στην Ιαπωνία την περίοδο Edo: 1603 – 1868) στην περιοχή τού Kishū (το σημερινό Wakayama).

Το 1734 πήγε στο Kyoto όπου μυήθηκε στην τέχνη τού τσαγιού από το δάσκαλο τής «Οδού τού Τσαγιού» Joshinsai Tennen Sōsa (1705–51) ενώ αργότερα ίδρυσε τη δική του περίφημη σχολή, στην τελετουργία τού τσαγιού, γνωστή ως Fuhakuryū ή Edosenke. Επίσης καταξιώθηκε και ως ποιητής χαϊκού και ως δημιουργός καλλιγραφιών και κεραμικών.

Τα κατωτέρω από τη συλλογή: An Anthology of Haiku, Ancient and Modern τού Asataro Miyamori, εκδ. Maruzen Company, LTD, 1932, Tokyo.  

A Clear Water 

Oh, what a clear, cool spring! 

I find No water to wash my feet with.

Καθαρό Νερό

καθαρή πηγή

πώς στο νερό σου

να πλύνω τα πόδια μου;

The Boom of the Temple 

Bell How quiet! the temple bell’s boom 

Does not stir the cherry-blossoms.

Ο Ήχος τής Καμπάνας τού Ναού

τι ησυχία!

ο ήχος τής καμπάνας 

από το ναό

δεν ταράζει καθόλου 

τα άνθη τής κερασιάς

The Threads of the Waterfall 

Lo! in the May rains day by day 

The waterfall’s threads fatter grow.

Οι Κλωστές τού Καταρράκτη

στον καταρράκτη

με τις βροχές τού Μάη

μέρα τη μέρα

να! οι κλωστές τού νερού 

όλο και παχαίνουνε

The Bright Moonlight Night 

How brightly the moon shines! 

It dyes the mountain by degrees.

Το Λαμπρό Νυχτερινό Φεγγαρόφωτο

λαμπρό φεγγάρι

χρωματίζει σταδιακά 

το πέρα βουνό

Chrysanthemums 

I thought it a dreary autumn; 

But – these chrysanthemums!

Χρυσάνθεμα

νόμιζα μουντό

το φθινόπωρο τούτο

μα… χρυσάνθεμα!

No coward soul is mine [Emily Bronte]

Δεν δειλιάζει η δική μου ψυχή

Ούτε τρέμει στην ταραγμένη από θύελλα σφαίρα τού κόσμου:

Τις Ουράνιες δόξες να λάμπουνε βλέπω

Και την Πίστη να λάμπει εξίσου, για το Φόβο οπλίζοντάς με 

Ω! μέσα στα στήθια μου Θεέ,

Παντοδύναμη Θεότητα, πανταχού παρούσα!

Ζωή που μέσα μου ηρεμεί

Καθώς εγώ, αθάνατη Ζωή, βρίσκω δύναμη σε Σένα!

Μάταια είναι τα χιλιάδες δόγματα

Που τις καρδιές των ανθρώπων κινούν: ανείπωτα εις μάτην•

Ανούσιοι αφροί εν μέσω ροής αχανούς

Ή άχρηστα – σα ζιζάνια μαραμένα –

Για να ξυπνάνε την αμφιβολία σ’ έναν

Τόσο γερά στο άπειρό Σου στηριγμένο,

Τόσο σίγουρα αγκυροβολημένο

Στον ακλόνητο τής αθανασίας βράχο.

Με πλατιά αγάπη αγκαλιάζει

Το Πνεύμα Σου την αιωνιότητα ζωντανεύει

Διαχέεται και προστατεύει ψηλά

Αλλάζει, συντηρεί, διαλύει, δημιουργεί και ανατρέφει

Αν χανόντουσαν η γη και η σελήνη

Κι οι ήλιοι και τα σύμπαντα παύανε να υπάρχουν

Κι Εσύ έμενες μόνος,

Κάθε ύπαρξη θα υπήρχε σε Σένα.

Δεν υπάρχει για το Θάνατο χώρος,

Ούτε κάτι με δύναμη να σ’ ακυρώσει:

Εσύ – ΕΣΥ είσαι το Είναι και η Αναπνοή

Και άφθαρτος είσαι ΕΣΥ

   No coward soul is mine,

No trembler in the world's storm-troubled sphere:

   I see Heaven's glories shine,

And Faith shines equal, arming me from Fear.

    

   O God within my breast,

Almighty, ever-present Deity!

   Life, that in me has rest,

As I, undying Life, have power in Thee!

    

   Vain are the thousand creeds

That move men's hearts: unutterably vain;

   Worthless as withered weeds,

Or idlest froth amid the boundless main,

   To waken doubt in one

Holding so fast by Thy infinity,

   So surely anchored on

The steadfast rock of Immortality.

   With wide-embracing love

Thy Spirit animates eternal years,

   Pervades and broods above,

Changes, sustains, dissolves, creates, and rears.

   Though earth and moon were gone,

And suns and universes ceased to be,

   And Thou wert left alone,

Every existence would exist in Thee.

   There is not room for Death,

Nor atom that his might could render void:

   Thou – THOU art Being and Breath,

And what THOU art may never be destroyed.

Για το ποίημα «No coward soul is mine», το πλέον γνωστό τής Emily Bronte (σ.σ. η οποία συνέγραψε ένα από τα κορυφαία παγκόσμια μυθιστορήματα: Το «Ανεμοδαρμένα Ύψη»), η αδελφή της Charlotte Bronte, που επιμελήθηκε τής μεταθανάτιας έκδοσης των ποιημάτων της, είχε σημειώσει: THE following are the last lines my sister Emily ever wrote. Αυτό όμως δεν είναι ακριβές αφού γράφτηκε στις 2 Γενάρη 1846, σχεδόν τρία χρόνια πριν από το θάνατό της (σ.σ. πέθανε σε ηλικία μόλις τριάντα ετών, στις 19 Δεκέμβρη 1948) καθώς υπάρχει το «Why ask to know the date – the clime?», το οποίο γράφτηκε το Σεπτέμβρη τού 1846.

Her şey normal, her şey yolunda

Όταν ρωτήθηκε ο τούρκος υπουργός εξωτερικών, Hakan Fidan – ο οποίος πριν λίγους μήνες «συνελήφθη» από το φακό, κατά τη διάρκεια πτήσης, να διαβάζει βιβλίο με τίτλο: «Greek To Us: The Fascinating Ancient Greek That Shapes Our World» – από τον έλληνα δημοσιογράφο Μανώλη Κωστίδη, για το θέμα με την πόντιση τού καλωδίου GSI, απάντησε: Her şey normal, her şey yolunda (Όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά) και αυτό δεν σηκώνει πολλές παρερμηνείες για την πλευρά η οποία, όπως κάποια στιγμή θα μάθουμε ή θα φανεί από την εξέλιξη των πραγμάτων, ευνοήθηκε από τη διαμάχη. Εξάλλου, από το 1919 και μετά, στις σχέσεις με την Τουρκία, έχουμε αποδείξει ότι δεν κινούμαστε με βάση σχέδιο που θα περιλαμβάνει μπούσουλα για κάθε ενδεχόμενο, κάτι που θα μάς προστάτευε από τις επιλογές εκείνες που οδηγούν αναπόφευκτα σε μια μικρή η μεγάλη ήττα, μακριά από τη βέλτιστη δυνατή λύση. Κινούμαστε παρορμητικά και ενδιαφερόμενοι μόνο να ικανοποιήσουμε στιγμιαία τα αυτιά των ελλήνων ακροατών – ψηφοφόρων. Έχουμε ξεχάσει αφενός ότι ζούμε σε έναν κόσμο που το δίκαιο, ως ευρύτερη έννοια, αυτό δηλαδή που συνήθως επικαλούμαστε, δε υπάρχει και την ιστορία τη γράφουν οι νικητές αφετέρου το Θουκυδίδη, ο οποίος μάς προσέφερε τη μοναδική αντικειμενική ιστορία που γράφτηκε ποτέ. Για παράδειγμα, όλοι, και σωστά βεβαίως, έχουμε ακούσει, διαβάσει και κάποιοι επισκεφτεί το Άουσβιτς, αλλά ελάχιστοι έχουμε ακούσει για το λιμό που προκάλεσε ο Τσόρτσιλ, το 1942, στην Ινδία με αποτέλεσμα 4 εκ. άνθρωποι να πεθάνουν από την πείνα.

Κλείνω με το μεταφερμένο στα σύγχρονα ελληνικά, από τον Άγγελο Σ. Βλάχο, κείμενο από τις Ιστορίες τού Θουκυδίδη των παρ. 5.84.1 – 5.116.4 τού Ε’ Τόμου: 

Πηγή: greek-language.gr.

[5.84.1] Το επόμενο καλοκαίρι ο Αλκιβιάδης πήγε στο Άργος με είκοσι καράβια κι έπιασε όσους Αργείους ήσαν ακόμη ύποπτοι ότι είναι φίλοι των Λακεδαιμονίων. Ήσαν τριακόσιοι και οι Αθηναίοι τους εγκατέστησαν στα κοντινά νησιά, από εκείνα που εξουσίαζαν. Οι Αθηναίοι έκαναν εκστρατεία εναντίον της Μήλου με τριάντα δικά τους καράβια, έξι καράβια από την Χίο και δύο από την Λέσβο. Ήσαν και Αθηναίοι οπλίτες χίλιοι διακόσιοι, τριακόσιοι τοξότες και είκοσι ιπποτοξότες. Από τους συμμάχους και τους νησιώτες ήσαν περίπου χίλιοι πεντακόσιοι οπλίτες. 

[5.84.2] Οι κάτοικοι της Μήλου ήσαν άποικοι των Λακεδαιμονίων και είχαν αρνηθεί να γίνουν υποτακτικοί των Αθηναίων, σαν τα άλλα νησιά. Στην αρχή είχαν μείνει ουδέτεροι, αλλά όταν οι Αθηναίοι είχαν μεταχειριστεί βία και είχαν ρημάξει την γη τους, βρέθηκαν σε κατάσταση ανοιχτού πολέμου. 

[5.84.3] Οι στρατηγοί Κλεομήδης του Λυκομήδους και Τεισίας του Τεισιμάχου στρατοπέδευσαν με τις δυνάμεις αυτές στο έδαφος των Μηλίων και πριν αρχίσουν να το καταστρέφουν, έστειλαν πρέσβεις για ν᾽ αρχίσουν διαπραγματεύσεις. Οι Μήλιοι δεν τους παρουσίασαν στην συνέλευση του λαού και τους ζήτησαν να εκθέσουν τον σκοπό της αποστολής τους στους άρχοντες και τους ταγούς της πολιτείας. Οι Αθηναίοι πρέσβεις είπαν, περίπου, τα εξής:

[5.85.1] «Επειδή δεν πρόκειται να μιλήσομε προς τον λαό για να μην παρασυρθεί το πλήθος από τα πειστικά επιχειρήματα που θα εκθέταμε σε μια συνεχή αγόρευση και τα οποία δεν θα μπορούσαν να ελέγξουν —γιατί καταλαβαίνομε πολύ καλά ότι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο μας φέρατε να μιλήσομε μπροστά σε λίγους— μπορείτε σεις, που είστε συγκεντρωμένοι εδώ, ν᾽ ακολουθήσετε μια μέθοδο ακόμη πιο ασφαλή. Μη μας απαντήσετε σημείο προς σημείο με μια μόνο αγόρευση, αλλά να μας απαντάτε αμέσως σε κάθε επιχείρημα με το οποίο δεν συμφωνείτε, ώστε έτσι να μορφώσετε την κρίση σας. Και πρώτ᾽ απ᾽ όλα αποκριθείτε μας αν συμφωνείτε με την πρότασή μας αυτήν».

[5.86.1] Οι αντιπρόσωποι των Μηλίων αποκρίθηκαν: «Η πρότασή σας να συζητήσομε με ηρεμία είναι πολύ καλή και δεν έχομε καμιάν αντίρρηση, αλλά εκείνο που έρχεται σε αντίφαση με την πρότασή σας είναι η πολεμική προετοιμασία σας με την οποία τώρα, ευθύς, μας απειλείτε. Βλέπομε ότι έρχεστε σαν δικαστές που θα κρίνουν όσα θα ειπωθούν και ότι, αν τα νομικά επιχειρήματά μας είναι ισχυρότερα από τα δικά σας, τότε η έκβαση της συζήτησης θα μας οδηγήσει σε πόλεμο αν δεν ενδώσομε, ενώ εάν μας πείσετε, θα μας οδηγήσει στην δουλεία».

[5.87.1] ΑΘΗΝ. Αν ήρθατε εδώ με σκοπό να εξερευνήσετε, με συλλογισμούς βασισμένους σε υποψίες, τί μέλλει να συμβεί ή αν έχετε τίποτε άλλο κατά νου αντί να έχετε μόνο υπόψη σας την παρούσα κατάσταση για να σκεφθείτε πώς να σώσετε την πολιτεία σας, καλύτερα να σταματήσομε την συζήτηση. Αλλιώς ας εξακολουθήσομε.

[5.88.1] ΜΗΛ. Στην θέση που βρισκόμαστε, είναι φυσικό και συγγνωστό να καταφεύγομε σε πολλά επιχειρήματα και να διατυπώνομε πολλές σκέψεις. Η συνάντηση αυτή έγινε, βέβαια, για να σώσομε την πολιτεία μας. Δεχόμαστε, λοιπόν, να διεξαχθεί η συζήτηση με τον τρόπο που προτείνατε, αν το νομίζετε σωστό.

[5.89.1] ΑΘΗΝ. Λοιπόν κι εμείς δεν θα πούμε μεγάλα λόγια ούτε μακριές φράσεις για ν᾽ αποδείξομε ότι η νίκη μας επάνω στους Μήδους μάς έδωσε το δικαίωμα ν᾽ ασκούμε την ηγεμονία μας ή ότι εκστρατεύσαμε τώρα εναντίον σας επειδή μας αδικήσατε. Αυτά δεν θα σας έπειθαν. Αλλά και από σας ζητούμε να μην προσπαθήσετε να μας πείσετε λέγοντάς μας ότι, αν και άποικοι των Λακεδαιμονίων, δεν είσαστε σύμμαχοί τους ή ότι δεν μας βλάψατε ποτέ. Ας συζητήσομε, όμως, για το τί είναι δυνατόν να γίνει έχοντας υπόψη τους πραγματικούς σκοπούς του καθενός και ξέροντας ότι, στις ανθρώπινες σχέσεις, τα νομικά επιχειρήματα έχουν αξία όταν εκείνοι που τα επικαλούνται είναι περίπου ισόπαλοι σε δύναμη και ότι, αντίθετα, ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύνατος υποχωρεί όσο του το επιβάλλει η αδυναμία του.

[5.90.1] ΜΗΛ. Εμείς, όμως, νομίζομε ότι είναι χρήσιμο —και είναι ανάγκη να το πούμε αφού θέσατε βάση της συζήτησής μας το συμφέρον και όχι το δίκαιο— να μην παραβλεφθεί ένα στοιχείο που είναι κοινό αγαθό, δηλαδή το να μπορεί πάντα εκείνος που βρίσκεται σε κίνδυνο, να επικαλείται τα ορθά και τα δίκαια και να ωφελείται πείθοντας τον αντίπαλό του με επιχειρήματα πέρα από τα αυστηρά πλαίσια του δικαίου. Αυτό, άλλωστε, σας συμφέρει όσο και μας, γιατί αν χάσετε τον πόλεμο, θα σας επιβάλουν, για παραδειγματισμό, την μεγαλύτερη τιμωρία.

[5.91.1] ΑΘΗΝ. Εμείς δεν ανησυχούμε για τις συνέπειες που θα είχε μια ενδεχόμενη κατάλυση της ηγεμονίας μας και τούτο επειδή για τους νικημένους δεν είναι τόσο επικίνδυνοι όσοι, σαν τους Λακεδαιμονίους, ασκούν ηγεμονία επάνω σε άλλους (άλλωστε δεν συζητούμε τώρα με Λακεδαιμονίους) όσο είναι επικίνδυνοι οι υπήκοοι μιας πολιτείας όταν επαναστατήσουν εναντίον της και υπερισχύσουν. [5.91.2] Η αντιμετώπιση, λοιπόν, ενός τέτοιου κινδύνου είναι δική μας υπόθεση. Εκείνο που τώρα θέλομε να σας πούμε είναι ότι ήρθαμε εδώ για το συμφέρον της ηγεμονίας μας και ότι τα όσα θα σας αναπτύξομε έχουν σκοπό την σωτηρία της πολιτείας σας. Θέλομε να σας υποτάξομε χωρίς να υποβληθούμε σε κόπο και χωρίς να σας καταστρέψομε, πράγμα που είναι κοινό μας συμφέρον.

[5.92.1] ΜΗΛ. Πώς είναι δυνατόν να έχομε εμείς το ίδιο συμφέρον να γίνομε δούλοι σας όσο εσείς έχετε συμφέρον να μας υποτάξετε;

[5.93.1] ΑΘΗΝ. Επειδή εσείς, αν υποταχθείτε, θ᾽ αποφύγετε την έσχατη καταστροφή κι εμείς θα έχομε κέρδος αν δεν σας καταστρέψομε.

[5.94.1] ΜΗΛ. Ώστε δεν θα δεχόσαστε να είμαστε φίλοι σας αντί εχθροί σας, να ζούμε ειρηνικά και να μείνομε ουδέτεροι;

[5.95.1] ΑΘΗΝ. Δεν μας βλάπτει τόσο η έχθρα σας όσο η φιλία σας που θα ερμηνευόταν σαν τεκμήριο αδυναμίας μας, ενώ το μίσος σας είναι, για τους όσους εξουσιάζομε, απόδειξη της δύναμής μας.

[5.96.1] ΜΗΛ. Τέτοια αντίληψη δικαίου έχουν, λοιπόν, οι υπήκοοί σας, ώστε να βάζουν σε ίση μοίρα εκείνους που δεν έχουν μαζί σας κανέναν φυλετικό δεσμό και εκείνους που είναι άποικοί σας, όπως συμβαίνει με τους περισσότερους, που μερικοί μάλιστα απ᾽ αυτούς επαναστάτησαν και τους υποτάξατε;

[5.97.1] ΑΘΗΝ. Όσο για τα δικαιώματά τους κανείς από τους συμμάχους μας δεν νομίζει ότι υστερεί, αλλά πιστεύουν ότι, όσοι διατηρούν την αυτονομία τους το χρωστούν στην δύναμή τους και ότι ο φόβος μάς συγκρατεί και δεν εκστρατεύομε εναντίον τους. Αν, λοιπόν, υποταχθείτε, όχι μόνο θ’ αυξανόταν ο αριθμός των υπηκόων μας, αλλά και θ’ αποδεικνυόταν ότι σεις, νησιώτες και ασθενέστεροι από άλλους, δεν μπορέσατε να μας αντισταθείτε εμάς που είμαστε θαλασσοκράτορες.

[5.98.1] ΜΗΛ. Και νομίζετε ότι οι προτάσεις μας δεν σας παρέχουν ασφάλεια; Πρέπει και εδώ, όπως εσείς δεν μας επιτρέπετε να επικαλεσθούμε το δίκαιο και μας καλείτε να υποταχθούμε στο συμφέρον σας, να σας εξηγήσομε και εμείς ποιό είναι το συμφέρον μας και να προσπαθήσομε να σας πείσομε ότι συμβιβάζεται με το δικό σας. Πώς είναι δυνατόν να μην μεταβάλετε σε εχθρούς σας όσους έως τώρα έμειναν ουδέτεροι, όταν δουν τί θα έχετε κάνει εδώ και θα περιμένουν ότι κάποτε θα στραφείτε και εναντίον τους; Και με αυτό τί άλλο θα κάνετε παρά να ενισχύσετε όσους είναι εχθροί σας και να στρέψετε εναντίον σας, παρά την θέλησή τους, όσους δεν είχαν κανένα σκοπό να το επιχειρήσουν;

[5.99.1] ΑΘΗΝ. Καθόλου! Επικίνδυνοι εχθροί μας δεν είναι όσοι κατοικούν την στεριά και είναι ελεύθεροι. Επικίνδυνοι είναι οι νησιώτες εκείνοι που σαν και σας έχουν μείνει ανεξάρτητοι και εκείνοι που είναι δυσαρεστημένοι από τους καταναγκασμούς που τους επιβάλλει η ηγεμονία μας. Αυτοί υπάρχει πιθανότης να ενεργήσουν αλόγιστα και να περιπλέξουν σε προφανείς κινδύνους και τους εαυτούς τους και εμάς.

[5.100.1] ΜΗΛ. Αν όμως σεις, για να μην χάσετε την ηγεμονία σας, και οι υπήκοοί σας, για ν᾽ απαλλαγούν απ’ αυτήν, είσαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσετε τόσους κινδύνους, εμείς που είμαστε ελεύθεροι θα δείχναμε μεγάλη ευτέλεια και ανανδρία αν δεν δοκιμάζαμε τα πάντα για να μην γίνομε δούλοι.

[5.101.1] ΑΘΗΝ. Όχι, αν πάρετε φρόνιμη απόφαση. Δεν αγωνίζεστε σαν ίσοι προς ίσους, ώστε να ντροπιαστείτε αν δεν δείξετε ανδρεία. Πρόκειται να σωθείτε μη προβάλλοντας αντίσταση σε πολύ ισχυρότερους.

[5.102.1] ΜΗΛ. Ξέρομε, όμως, ότι καμιά φορά οι τύχες του πολέμου δημιουργούν περισσότερη ισορροπία μεταξύ των αντιπάλων από ό,τι θα περίμενε κανείς από την διαφορά της δύναμής τους. Αν ενδώσομε ευθύς θα χάσομε αμέσως κάθε ελπίδα, ενώ όσο αντιστεκόμαστε θα έχομε ακόμα κάποια ελπίδα.

[5.103.1] ΑΘΗΝ. Στην ώρα του κινδύνου η ελπίδα είναι παρηγοριά, και όσους στηρίζονται σ᾽ αυτήν —όταν έχουν και περίσσια δύναμη— μπορεί να τους βλάψει, αλλά δεν τους καταστρέφει. Όποιος, όμως, εμπιστεύεται σ᾽ αυτήν για να τα παίξει όλα για όλα —η φύση της ελπίδας είναι πάντα τέτοια, ώστε να παρασύρει— τότε μόνο αντιλαμβάνεται ποιά είναι η πραγματική ουσία της, όταν έχει πια καταστραφεί και δεν έχει κανέναν τρόπο να φυλαχτεί απ’ αυτήν αφού την γνωρίσει. 

[5.103.3] Μην θελήσετε, λοιπόν, να το πάθετε σεις που είσαστε αδύναμοι και βρίσκεστε στο χείλος της καταστροφής και μην θελήσετε να μοιάσετε στους πολλούς οι οποίοι, ενώ μπορούν ακόμα να σωθούν με ανθρώπινα μέσα, όταν βρεθούν μπροστά στην καταστροφή και τους εγκαταλείψουν εύλογες ελπίδες, καταφεύγουν σε φανταστικά σχήματα, στην μαντική και τους χρησμούς και όσα άλλα τέτοια τρέφουν τις προσδοκίες που οδηγούν στην καταστροφή.

[5.104.1] ΜΗΛ. Ξέρετε καλά ότι κι εμείς θεωρούμε πως είναι εξαιρετικά δύσκολο ν᾽ αγωνιστούμε εναντίον σας που έχετε τόση δύναμη και σας ευνοεί η τύχη, εάν δεν έχομε ανάλογες δυνάμεις. Αλλά πιστεύομε ότι, όσο για την τύχη δεν θα μας την στερήσουν οι θεοί, γιατί είμαστε δίκαιοι και αντιμετωπίζομε αδίκους. Όσο για την ανεπάρκεια της δύναμής μας, θα μας βοηθήσουν οι σύμμαχοί μας οι Λακεδαιμόνιοι που είναι αναγκασμένοι να το κάνουν, αν όχι για άλλο λόγο, αλλά επειδή είμαστε φυλετικά συγγενείς τους και από αίσθημα τιμής. Το θάρρος μας, λοιπόν, δεν είναι τόσο παράλογο όσο φαίνεται.

[5.105.1] ΑΘΗΝ. Αλλά κι εμείς νομίζομε ότι δεν θα μας λείψει η εύνοια των θεών, γιατί ούτε οι αξιώσεις μας ούτε οι πράξεις μας απομακρύνονται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των ανθρώπων ή από τις αρχές που εφαρμόζουν στις μεταξύ τους σχέσεις. [5.105.2] Από ό,τι μπορεί κανείς να εικάσει για τους θεούς και από ό,τι είναι βέβαιο για τους ανθρώπους, πιστεύομε ότι και οι θεοί και οι άνθρωποι ακολουθούν πάντα έναν απόλυτο νόμο της φύσης, να επιβάλλουν πάντα την εξουσία τους αν έχουν τη δύναμη να το επιτύχουν. Τον νόμο αυτόν ούτε τον θεσπίσαμε, ούτε τον εφαρμόσαμε εμείς πρώτοι. Τον βρήκαμε να ισχύει και τον ακολουθούμε, όπως θα τον ακολουθούν αιώνια όσοι μας διαδεχθούν και ξέρομε καλά ότι κι εσείς και οποιοιδήποτε άλλοι θα εκάνατε τα ίδια αν είχατε την δύναμή μας. 

[5.105.3] Όσο, λοιπόν, για την εύνοια των θεών, δεν έχομε κανένα λόγο να φοβόμαστε ότι θα υστερήσομε. Όσο για την προσδοκία σας ότι οι Λακεδαιμόνιοι από αίσθημα τιμής θα έρθουν να σας βοηθήσουν, σας μακαρίζομε για την απλοϊκότητά σας, αλλά δεν ζηλεύομε την ανοησία σας. 

[5.105.4] Οι Λακεδαιμόνιοι δείχνουν πραγματικά μεγάλες αρετές στις μεταξύ τους σχέσεις και απέναντι των θεσμών τους, αλλά θα είχε πολλά να πει κανείς για την συμπεριφορά τους προς τους ξένους. Για να τους χαρακτηρίσομε με μια λέξη, θα μπορούσαμε να πούμε ότι, από όλους τους άλλους ανθρώπους που ξέρομε, αυτοί είναι που δείχνουν φανερά ότι θεωρούν έντιμο το ευχάριστο και δίκαιο το συμφέρον. Και οι αντιλήψεις τους αυτές δεν ταιριάζουν καθόλου με τις δικές σας τωρινές, παράλογες ελπίδες. 

[5.106.1] ΜΗΛ. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο πιστεύομε κυρίως ότι οι Λακεδαιμόνιοι, για το δικό τους συμφέρον, δεν θα θελήσουν να προδώσουν τους Μηλίους που είναι άποικοί τους, γιατί θα έχαναν την εμπιστοσύνη των Ελλήνων εκείνων που είναι φίλοι τους, και θα εξυπηρετούσαν τους εχθρούς τους.

[5.107.1] ΑΘΗΝ. Δεν νομίζετε ότι, όταν επιδιώκει κανείς το συμφέρον του αποφεύγει τους κινδύνους, ενώ όταν κάνει το καθήκον του και ό,τι υπαγορεύει η τιμή πρέπει ν᾽ αντιμετωπίζει κινδύνους; Αλλά οι Λακεδαιμόνιοι αυτό ακριβώς αποφεύγουν όσο μπορούν!

[5.108.1] ΜΗΛ. Πιστεύομε ότι για χάρη μας θ᾽ αναλάβουν πρόθυμα τους κινδύνους και θα θεωρήσουν ότι το εγχείρημα είναι ασφαλέστερο μαζί μας παρά με άλλους, γιατί και κοντά στην Πελοπόννησο είμαστε, ώστε να είναι εύκολες γι᾽ αυτούς οι επιχειρήσεις και τους εμπνέομε περισσότερη εμπιστοσύνη από άλλους, αφού είμαστε ομόφυλοί τους.

[5.109.1] ΑΘΗΝ. Εγγύηση για εκείνον που καλείται να συμπολεμήσει με κάποιον, δεν είναι τα φιλικά αισθήματα αυτών που τον καλούν, αλλά η υπεροχή σε υλικά μέσα και αυτό εφαρμόζουν, περισσότερο από κάθε άλλον, οι Λακεδαιμόνιοι, οι οποίοι έχουν τόσο λίγη εμπιστοσύνη στις ίδιες τους δυνάμεις, ώστε μόνο με πολλούς συμμάχους εκστρατεύουν εναντίον των γειτόνων τους. Δεν φαίνεται, επομένως, πιθανόν να στείλουν στρατό σ’ ένα νησί, ενώ εμείς κυριαρχούμε στην θάλασσα.

[5.110.1] ΜΗΛ. Έχουν, όμως, συμμάχους οι οποίοι θα μπορέσουν να μας στείλουν βοήθεια. Το κρητικό πέλαγος είναι μεγάλο και είναι πολύ δύσκολο για εκείνον που κυριαρχεί στην θάλασσα, να ασκεί έλεγχο, ενώ είναι πιο εύκολο να του διαφύγουν όσοι το επιχειρήσουν. Αλλά και αν αποτύχαιναν σ᾽ αυτό, θα μπορούσαν οπωσδήποτε να στραφούν εναντίον του εδάφους σας και εναντίον εκείνων από τους συμμάχους σας στους οποίους δεν πήγε ο Βρασίδας. Και τότε θα πρέπει να πολεμήσετε όχι πια για να κυριέψετε ένα μέρος που δεν σας ανήκει, αλλά για να προστατέψετε την συμμαχία σας και την δική σας γη.

[5.111.1] ΑΘΗΝ. Έχομε πείρα απ᾽ αυτά αν το επιχειρήσουν, αλλά και σεις θα ξέρετε ότι ποτέ Αθηναίοι δεν έλυσαν μια πολιορκία από φόβο άλλου αντιπάλου. 

[5.111.2] Διαπιστώνομε, όμως, ότι ενώ παραδεχτήκατε πως θα συζητούσαμε για την σωτηρία της πολιτείας σας, δεν προτείνατε τίποτε σ᾽ όλη αυτή την μακριά συζήτηση, από το οποίο φρόνιμοι άνθρωποι θα μπορούσαν να ελπίζουν ότι θα σωθούν. Οι δικές σας ελπίδες στηρίζονται, κυρίως, στο μέλλον, ενώ τα μέσα που έχετε τώρα, συγκρινόμενα με την δύναμη που αντιμετωπίζετε, είναι εντελώς ανεπαρκή. Και θα κάνετε μεγάλη ανοησία αν, αφού αποσυρθούμε εμείς, δεν πάρετε, όσο είναι ακόμα καιρός, μια λογικότερη απόφαση. 

[5.111.3] Δεν πρέπει να παρασυρθείτε από το αίσθημα της τιμής το οποίο οδηγεί τους ανθρώπους σε καταστροφή όταν αντιμετωπίζουν ταπεινωτικές καταστάσεις και βέβαιους κινδύνους. Πολλοί, αν και μπορούν ακόμα ν᾽ αντιληφθούν τί τους περιμένει, παρασύρθηκαν από την ωραία λέξη τιμή. Νικημένοι από μία λέξη, παθαίνουν, εκούσια, ανήκουστες συμφορές και ταπείνωση που είναι ακόμα πιο ατιμωτική αφού δεν είναι αποτέλεσμα της τύχης, αλλά της ανοησίας. 

[5.111.4] Σεις θα το αποφύγετε αυτό αν φανείτε λογικοί και αν δεν θεωρήσετε ντροπή να υποκύψετε στην ισχυρότερη ελληνική πολιτεία που σας προτείνει μετριοπαθείς όρους, δηλαδή να γίνετε σύμμαχοί της υποτελείς, διατηρώντας το έδαφός σας. Σας προσφέρεται η εκλογή μεταξύ του πολέμου και της σωτηρίας. Μην διαλέξετε, από πείσμα, το χειρότερο. Ακολουθούν την πιο σωστή πολιτική όσοι απέναντι των ίσων δεν υποχωρούν, απέναντι των ισχυροτέρων συμπεριφέρονται με φρόνηση και απέναντι των κατωτέρων είναι μετριοπαθείς. 

[5.111.5] Όταν θα έχομε αποσυρθεί, σκεφθείτε πάλι καλά και μη λησμονείτε ότι θ᾽ αποφασίσετε για την τύχη της πατρίδας σας, ότι δεν έχετε άλλη και ότι από την απόφασή σας αυτή θα εξαρτηθεί η σωτηρία της ή η καταστροφή της.

[5.112.1] Οι Αθηναίοι αντιπρόσωποι αποχώρησαν από την σύσκεψη. Οι Μήλιοι συσκέφθηκαν μόνοι τους και αποφάσισαν να επιμείνουν στα όσα είχαν πει. Αποκρίθηκαν τα ακόλουθα: 

[5.112.2] «Ούτε την αρχική μας απόφαση θα αλλάξομε, Αθηναίοι, ούτε θα στερήσομε, μέσα σε λίγες στιγμές, από την ελευθερία της μια πολιτεία που ζει ελεύθερη εδώ και επτακόσια χρόνια. Στηριζόμενοι στην εύνοια των θεών, που μας προστάτεψαν έως τώρα, και στην βοήθεια των ανθρώπων και ιδίως των Λακεδαιμονίων, θα προσπαθήσομε να σωθούμε. 

[5.112.3] Σας προτείνομε όμως να γίνομε φίλοι σας, να μείνομε ουδέτεροι και να φύγετε από το έδαφός μας αφού κάνομε σπονδές που θα εξυπηρετούν τα συμφέροντα και των δυο μας».

[5.113.1] Αυτά τα λίγα αποκρίθηκαν οι Μήλιοι και οι Αθηναίοι αποχωρώντας οριστικά από την σύσκεψη είπαν: «Από την απόφασή σας αυτή, μας φαίνεται ότι είσαστε οι μόνοι άνθρωποι που κρίνετε λαμβάνοντας υπόψη περισσότερο τα μελλοντικά γεγονότα παρά την κατάσταση που έχετε μπροστά σας και νομίζετε ότι, μόνο και μόνο επειδή τα επιθυμείτε, πράγματα μελλοντικά και αόριστα έχουν κιόλας συμβεί. Στηρίξατε τα πάντα στους Λακεδαιμονίους, στην τύχη και στις ελπίδες σας και θα χάσετε τα πάντα».

[5.114.1] Οι αντιπρόσωποι των Αθηναίων γύρισαν στο στρατόπεδο και οι στρατηγοί, αφού οι Μήλιοι δεν είχαν ενδώσει σε τίποτε, άρχισαν αμέσως τις επιχειρήσεις. Έχτισαν κυκλικό τείχος γύρω από την πολιτεία, κατανέμοντας την εργασία στις μονάδες των διαφόρων πόλεων [5.114.2] και ύστερα άφησαν φρουρά, δική τους και συμμαχική, και κατά γη και κατά θάλασσα, και απέσυραν το μεγαλύτερο μέρος του στρατού. Η φρουρά που έμεινε εξακολούθησε την πολιορκία.

[5.115.1] Την ίδια εποχή οι Αργείοι έκαναν εισβολή στην Φλειασία, αλλά οι Φλειάσιοι και μερικοί Αργείοι φυγάδες τούς έστησαν ενέδρα και σκότωσαν ογδόντα περίπου Αργείους. 

[5.115.2] Οι Αθηναίοι που ήσαν στην Πύλο έκαναν επιδρομές και πήραν πλούσια λεία από τους Λακεδαιμονίους. Οι Λακεδαιμόνιοι, όμως, ούτε μ᾽ αυτήν την αιτία κατήγγειλαν την ειρήνη, ούτε άρχισαν εχθροπραξίες, αλλά έβγαλαν προκήρυξη επιτρέποντας στους πολίτες τους να ληστεύουν τους Αθηναίους. 

[5.115.3] Οι Κορίνθιοι άρχισαν εχθροπραξίες εναντίον των Αθηναίων επειδή είχαν ιδιαίτερες διαφορές μαζί τους. Οι άλλοι Πελοποννήσιοι δεν ανέλαβαν δράση. 

[5.115.4] Οι Μήλιοι κυρίεψαν, με νυχτερινή έφοδο, το μέρος του περιτειχίσματος που ήταν κοντά στην αγορά τους. Σκότωσαν μερικούς φρουρούς, μεταφέραν μέσα στην πολιτεία τους σιτάρι και όσα άλλα χρήσιμα εφόδια μπορούσαν, αποσύρθηκαν κι έμειναν άπρακτοι. Μετά απ᾽ αυτό, οι Αθηναίοι πήραν μέτρα για να είναι αποτελεσματικότερη η φρούρηση. Έτσι τέλειωσε το καλοκαίρι.

[5.116.1] Τον επόμενο χειμώνα οι Λακεδαιμόνιοι ετοιμάστηκαν να εισβάλουν στην αργολική γη, αλλά οι θυσίες που έκαναν προτού περάσουν τα σύνορα δεν ήταν ευνοϊκές και γύρισαν πίσω. Οι Αργείοι, εξαιτίας της ετοιμασίας αυτής για εισβολή υποψιάστηκαν μερικούς από τους συμπολίτες τους. Συνέλαβαν μερικούς και άλλοι πρόφτασαν να φύγουν. 

[5.116.2] Την ίδια εποχή οι Μήλιοι κατόρθωσαν, πάλι, να κυριέψουν ένα μέρος του αθηναϊκού περιτειχίσματος όπου ήσαν λίγοι φρουροί. 

[5.116.3-4] Μετά απ᾽ αυτό πήγε και άλλος στρατός από την Αθήνα με αρχηγό τον Φιλοκράτη του Δημέου και η πολιορκία έγινε στενότερη. Έγινε και κάποια προδοσία και οι Μήλιοι αναγκάστηκαν να παραδοθούν στην διάκριση των Αθηναίων, οι οποίοι σκότωσαν όλους τους ενηλίκους Μηλίους που έπιασαν και υποδούλωσαν τα γυναικόπαιδα. Αργότερα, έστειλαν πεντακόσιους αποίκους και τους εγκατέστησαν στο νησί.

Nachtstahl [Paul Celan]

Το ποίημα Nachtstahl, του Paul Celan, προέρχεται από την ποιητική του συλλογή «Mohn und Gedächtnis», του 1952, η οποία κυκλοφόρησε στην Ελλάδα, το 2007, ως «Μήκων και Μνήμη», σε μετάφραση Ιωάννας Αβραμίδου. Σήμερα είναι εξαντλημένη, όπως εξαντλημένη είναι και η πρώτη μετάφραση της, από τον Αντώνη Τριφύλλη, ως «Αφιόνι και Μνήμη», το 1983. Η παρούσα, κατωτέρω, απόδοση στα ελληνικά βασίστηκε στην αγγλική απόδοση από την ιστοσελίδα: poemhunter.com.

Nachtstahl

Am lichtesten brannte das Haar meiner Abendgeliebten:

ihr schick ich den Sarg aus dem leichtesten Holz.

Er ist wellenumwogt wie das Bett unsrer Träume in Rom;

er trägt eine weiße Perücke wie ich und spricht heiser:

er redet wie ich, wenn ich Einlaß gewähre den Herzen.

Er weiß ein französisches Lied von der Liebe, das sang ich im Herbst,

als ich weilte auf Reisen in Spätland und Briefe schrieb an den Morgen.

Ein schöner Kahn ist der Sarg, geschnitzt im Gehölz der Gefühle.

Auch ich fuhr blutabwärts mit ihm, als ich jünger war als dein Aug.

Nun bist du jung wie ein toter Vogel im Märzschnee,

nun kommt er zu dir und singt sein französisches Lied.

Ihr seid leicht: ihr schlaft meinen Frühling zu Ende.

Ich bin leichter:

ich singe vor Fremden.

Night Ray

Most brightly of all burned the hair of my evening loved one:

to her I send the coffin of lightest wood.

Waves billow round it as round the bed of our dream in Rome;

it wears a white wig as I do and speaks hoarsely:

it talks as I do when I grant admittance to hearts.

It knows a French song about love, I sang it in autumn

when I stopped as a tourist in Lateland and wrote my letters to morning.

A fine boat is that coffin carved in the coppice of feelings.

I too drift in it downbloodstream, younger still than your eye.

Now you are young as a bird dropped dead in March snow,

now it comes to you, sings you its love song from France.

You are light: you will sleep through my spring till it's over.

I am lighter:

in front of strangers I sing.

Νυχτερινή Ακτίνα

Πιο λαμπερά απ’ όλα τα μαλλιά τής Αγαπημένης μου τού Δειλινού καιγόντουσαν:

στέλνω σ’ αυτήν το Φέρετρο απ’ το ελαφρύτερο Ξύλο.

Γύρω του φουσκώνουν κύματα, όπως γύρω από το κρεβάτι τού ονείρου μας στη Ρώμη•

Φορά, όπως εγώ, μια λευκή περούκα και με βραχνή φωνή μιλά:

όπως εγώ μιλά, όταν την είσοδο σε καρδιές επιτρέπω.

Ένα Γαλλικό ερωτικό τραγούδι ξέρει﮲ το τραγούδησα το φθινόπωρο

όταν ως ταξιδευτής έμεινα στη Χώρα τού Χασομεριού κι έγραφα τα γράμματά μου στο πρωινό.

Ένα περίτεχνο Σκάφος είναι αυτό το φέρετρο, σκαλισμένο στο Δάσος των Συναισθημάτων.

Κι εγώ επίσης μαζί του έπλευσα, στην καθοδική ροή τού αίματος, όταν ήμουν νεότερος απ’ το Βλέμμα σου.

Τώρα είσαι νέα, σαν το πουλί που έπεσε νεκρό στο χιόνι τού Μάρτη,

τώρα σε σένα έρχεται τραγουδώντας το Γαλλικό του ερωτικό τραγούδι.

Είσαι ελαφριά: θα κοιμάσαι όσο η Άνοιξή μου διαρκεί, ως το Τέλος της.

Εγώ είμαι ελαφρύτερος:

μπροστά σε ξένους τραγουδώ.

Corn-grinding Songs [Laguna]

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΛΕΣΜΑ ΤΟΥ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙΟΥ Ι

Ι-ο-χο, θαυμαστό νερό,

Ι-ο-χο, θαυμαστό νερό,

Αναγεννιέται αυτός που πίνει!

Να, σύννεφα στα νοτιοδυτικά που φέρνουνε βροχή•

Να, σύννεφα στα νοτιοανατολικά που φέρνουνε βροχή!

Αναγεννιέται αυτός που πίνει!

Ι-ο-χο, θαυμαστό νερό,

Ι-ο-χο, θαυμαστό νερό,

Αναγεννιέται αυτός που πίνει!

CORN-GRINDING SONG I

I-o-ho, wonder-water,

I-o-ho, wonder-water,

Life anew to him who drinks!

Look where southwest clouds are bringing rain;

Look where southeast clouds are bringing rain!

Life anew to him who drinks!

I-o-ho, wonder-water,

I-o-ho, wonder-water,

Life anew to him who drinks!

Από το «The Indians Book» τής  Natalie Curtis: 

openlibrary.org/books 

ή

upload.wikimedia.org/wikipedia.

ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΟ ΑΛΕΣΜΑ ΤΟΥ ΚΑΛΑΜΠΟΚΙΟΥ ΙΙ

Πεταλούδες, πεταλούδες,

Πετάξτε τώρα προς τα άνθη,

Με τα γαλανά φτερά, πετάξτε

Με τα κίτρινα φτερά, πετάξτε

Πετάξτε τώρα προς τα άνθη,

Με τα κόκκινα φτερά, πετάξτε

Με τα λευκά φτερά, πετάξτε

Πετάξτε τώρα προς τα άνθη,

Πεταλούδες, μακριά!

Πεταλούδες, πεταλούδες,

Πετάξτε τώρα προς τα άνθη,

Πεταλούδες, μακριά!

Μια παρότρυνση προς όλες τις πεταλούδες, όλων των αποχρώσεων, να φύγουν από το χώρο που αλέθανε τα καλαμπόκια και να πάνε προς στα λουλούδια να συνεισφέρουνε στην επικονίαση για να συνεχιστεί ο κύκλος τής ζωής των φυτών και κατ’ επέκταση συνολικά τής ζωής.     

CORN-GRINDING SONG II

Butterflies, butterflies, 

Now fly away to the blossoms, 

Fly, blue-wing, 

Fly, yellow-wing, 

Now fly away to the blossoms, 

Fly, red-wing, 

Fly white-wing, 

Now fly away to the blossoms, 

Butterflies, away! 

Butterflies, butterflies, 

Now fly away to the blossoms, 

Butterflies, away!

Πηγή: ως ανωτέρω link και gutenberg.org.

A Sphinx [Carl Sandburg]

Μια Σφίγγα 

Με το στόμα σου ερμητικά κλειστό κάθεσαι πέντε χιλιάδες χρόνια χωρίς να βγάλεις άχνα.

Πομπές περάσαν και διαβάτες, ερωτήματα θέτοντας, στα οποία απαντούσες με γκρίζα μάτια που δεν ανοιγοκλείσανε ποτέ και χείλη σφιχτά που δεν μιλήσανε ποτέ.

Ούτ’ ένα γρύλισμα απ’ όσα γνωρίζεις δεν ακούστηκε απ’ την αείποτε σα γάτα έτοιμη να ορμήσει στάση σου.

Εγώ είμαι ένας από κείνους που ξέρουν όλα όσα ξέρεις και φυλάω τις ερωτήσεις μου: τις απαντήσεις που κρατάς γνωρίζω.

A Sphinx

Close-mouthed you sat five thousand years and never let out a whisper.

Processions came by, marchers, asking questions you answered with grey eyes never blinking, shut lips never talking.

Not one croak of anything you know has come from your cat crouch of ages.

I am one of those who know all you know and I keep my questions: I know the answers you hold.

Πηγές (ενδεικτικά):

poemhunder,com

allpoetry.com

poetrysoup.com 

Η Deb Haaland για την Ποίηση.

Η ινδιάνικης καταγωγής Deb Haaland – είναι μέλος τής φυλής Pueblo of Laguna και η οικογένειά της έχει βαθιές ρίζες στο Νέο Μεξικό, οι οποίες εκτείνονται 35 γενιές πίσω – δεν είναι απλά η νικήτρια, στο Νέο Μεξικό, των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ και επόμενη κυβερνήτης τής συγκεκριμένης πολιτείας (σ.σ. είχε χρηματίσει και Υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ την περίοδο 2021-2025), αλλά το πρώτο ιθαγενές άτομο στις ΗΠΑ που εκλέγεται σε τέτοια θέση και λαμβάνοντας υπόψη και άλλες πρωτιές, αδιανόητες μέχρι πρόσφατα, νεοκλεγμένων κυβερνητών σε άλλες πολιτείες αντιλαμβανόμαστε ότι η συντριπτική ήττα των ρεπουμπλικάνων δείχνει να αντανακλά μια πολύ βαθιά αγανάκτηση – αντίδραση κατευθείαν στοχεύοντας στον υπερσυντηρητισμό τού Τραμπ. Ίδωμεν.

Επειδή η λογοτεχνία και η ποίηση ιδίως αποτελεί κύριο αντικείμενο στο παρόν ιστολόγιο όπως και οι ιθαγενείς τής βόρειας Αμερικής αλλά και της Γροιλανδίας, απομαγνητοφώνησα την απάντηση τής Deb Haaland, την οποία έδωσε σε ερώτηση τής δημοσιογράφου Judy Woodruff, σε εκπομπή τού PBS NewsHour, τον Ιούλη 2021, για την Ποίηση και πώς ενδεχόμενα σχετίζεται με τον τότε διορισμό της ως Υπουργός Εσωτερικών:                  

-Tell us a little about the role of poetry in your life and how you see it connected to the public lands that you now oversee.

-Well, of course. And, you know, poetry has been important to me for such a long time. I was really proud of my undergraduate career to take a class from our now poet laureate, the first Native American poet laureate in the country, Joy Harjo, and be inspired by her work. And I see poetry as something that is just incredibly truthful. You take, you know, it's almost like you're telling an entire story in a few words, if you will, conveying the thought and ideas about nature, about our past, about our future, and putting it on black and white in a way that is deep and meaningful. And so I have written my own poems many times about my natural environment and the way I see it. And I just think that it's a beautiful way of expression. And certainly, you know, Native American poets taking that history and taking their environment and their communities into their own perspectives, I think it's very insightful, and I just believe wholeheartedly in poetry.

-Μιλήστε μας λίγο για το ρόλο τής ποίησης στη ζωή σας και πώς βλέπετε να συνδέεται με τις δημόσιες εκτάσεις που διαχειρίζεστε πλέον.

-Ναι, βεβαίως. Ξέρετε, η ποίηση κατέχει σημαντική θέση στη ζωή μου εδώ και πολύ καιρό. Ένοιωθα περήφανη που κατά τη διάρκεια των προπτυχιακών μου σπουδών, είχα παρακολουθήσει ένα μάθημα με την Joy Harjo, τη σημερινή «ποιητική εκπρόσωπο» τής χώρας, την πρώτη ιθαγενή Αμερικανίδα που κατέχει αυτόν τον τίτλο, και εμπνευστεί από το έργο της. Θεωρώ την ποίηση κάτι εξαιρετικά ειλικρινές. Είναι, ξέρεις, σα να αφηγείσαι μια ολόκληρη ιστορία με λίγες λέξεις• εκφράζεις (αν το θέλεις) τις σκέψεις και τις ιδέες για τη φύση, το παρελθόν και το μέλλον μας, αποτυπώνοντάς τες με μαύρα σύμβολα στο λευκό χαρτί με τρόπο βαθύ και ουσιαστικό. Έχω γράψει κι εγώ, πολλές φορές, ποιήματα για το φυσικό περιβάλλον και τον τρόπο που το αντιλαμβάνομαι. Πιστεύω ότι αποτελεί έναν πανέμορφο τρόπο έκφρασης. Και βεβαίως ξέρεις ότι οι ιθαγενείς Αμερικανοί ποιητές παίρνουν αυτά: την ιστορία τους, το περιβάλλον τους και τις κοινότητές τους και τα αποτυπώνουνε με τη δική τους οπτική και αυτό το βρίσκω εξαιρετικά διορατικό και ναι, πιστεύω ολόψυχα στην ποίηση.

Η Καρμανιόλα [Κωστής Παλαμάς]

Η ΚΑΡΜΑΝΙΟΛΑ 

Εμέ με λένε Καρμανιόλα!

Όλο θηρία κυνηγώ, 

Κι απ’ έλα τα θηρία, κι απ’ όλα

Το πιο κατάρατο είμ’ εγώ. 

Τον ίσκιο απλώνω του θανάτου, 

Κ ‘ η όψη μου φεγγοβολά 

Και τα κεφάλια ρίχνω κάτου, 

Αυτά που δεν είν’ άξια να στέκονται ψηλά! 

Όσο της Γης τες εμμορφάδες 

Χαλά το χέρι του φονιά, 

Κι όσο ατιμάζουνε φονιάδες 

Της Πλάσεως την παρθενιά 

Κ’ είναι τα αρνιά των λύκων σκλάβοι, 

Τόσο κ’ η δίψα μου θ’ ανάβει 

Να πιω το αίμα καθενός, 

Κι’ όπου κακούργος άστραψε, θα πέφτω κεραυνός! 

Και μόνον όταν απ’ την πλάση 

Λείψει κι ι Κάιν παντοτινά 

Κι όταν τον κόσμον αγκαλιάσει 

Η καλοσύνη αληθινά 

Τότε τ’ αχόρταγο μαχαίρι 

Λευκό θα γίνει περιστέρι, 

Κι απ’ των αιμάτων τες σταλιές, 

Κι απ' τη φρικτή πορφύρα μου θα βγουν τριανταφυλλιές!

Πηγή: Ο Ραμπαγάς - Εφημερίς Φιλολογική, Πολιτική και Ευτράπελος - Τεύχος 5 (1887)