03 Σεπτεμβρίου 2026

[στα ασβεστοκάμινα των Σπετσών, 30-31.08.2026 – 2ο μέρος]

Συνεχίζεται στο παρόν και κλείνει το μικρό αφιέρωμα στα ασβεστοκάμινα των Σπετσών (εδώ το 1ο μέρος) με εικόνες από τέσσερα ασβεστοκάμινα στο νότιο μέρος τού νησιού, ψηλότερα από τη θάλασσα, σε περιοχές όπου οι σπετσιώτες μπορούσανε να βρουν ασβεστόπετρες από τον περιβάλλοντα χώρο.
Πηγαίνοντας, με ποδήλατο, προς την περιοχή «Άγριόπετρες», λίγο μετά την παραθαλάσσια περιοχή με ομαλή ακτή «Κουζουνός», σε περιφραγμένη έκταση, δίπλα και πάνω από το δρόμο, στη θέση 37°14'20''N 23°09'19''E, βρίσκεται το:
























Λίγο μετά τη θέση «Μεγάλη Γούβα» και τις εγκαταστάσεις τού Βιολογικού Καθαρισμού, στο βόρειο όριο τής περιοχής «Αγριόπετρες», στη θέση 37°14'29''N 23°08'37''E, βρίσκεται ένα παραδοσιακό ασβεστοκάμινο σε εξαιρετική κατάσταση, το οποίο θα λειτούργησε, συντηρημένο, μέχρι τα μέσα τού 20ου αι. και κατασκευαστικά δείχνει να αποτελεί την κορύφωση τής τεχνολογίας των παραδοσιακών ασβεστοκάμινων, προτού εγκαταλειφθούνε για χάρη των νεότερων βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Μάλιστα, όπως φαίνεται στην πρώτη εικόνα, από κάτω του υπάρχουν οι εγκαταστάσεις νεότερου λατομείου ενώ διακρίνεται και ο λατομημένος χώρος από τη λειτουργία τού νεότερου, κάτι που δεν θα δεις σε ένα παραδοσιακό αφού τις ασβεστόπετρες τις μάζευαν επιφανειακά και σε κάθε περίπτωση χωρίς να αλλοιώνουνε το τοπίο. Βέβαια οι ανάγκες που καλύπτουνε τα νεότερα είναι πολύ μεγαλύτερες.:

































Νομίζω θα άξιζε να συντηρηθεί και αποκατασταθεί. Εκπροσωπεί το ζενίθ και το τέλος μιας μακραίωνης παράδοσης.  
Συνεχίζοντας έφτασα μέχρι την περιοχή «Καμίνι», στην οποία διακρίνονται, δίπλα στο δρόμο, δύο παλιά παραδοσιακά ασβεστοκάμινα.:
-στη στροφή από όπου ξεκινά και ο χωματόδρομος – μονοπάτι που κατεβαίνει στην ακτή «Ξυλοκέριζα», στη θέση 37°14'30''N 23°08'01''E:


















-και λίγες δεκάδες μέτρα μετά, στη θέση 37°14'34''N 23°08'04''E:



























Επιστροφή, μια δυο βουτιές στη θάλασσα, ξεκούραση και βόλτα στα σοκάκια των Σπετσών.:



02 Σεπτεμβρίου 2026

[στα ασβεστοκάμινα των Σπετσών, 30-31.08.2026 – 1ο μέρος]

Στο νησί των Σπετσών, σε αντίθεση με γειτονικά του νησιά όπως η Δοκός, η Ύδρα και η νησίδα Τρίκερι* (στην κάτωθι εικόνα διακρίνονται με αυτή τη σειρά από αριστερά προς τα δεξιά:

















) στα οποία κυριαρχεί το ασβεστολιθικό καρστικό πεδίο, το πιο συνηθισμένο πέτρωμα είναι τα κροκαλοπαγή (σ.σ. όπως και στην απέναντι ακτή τής Αργολίδας) οπότε ήτανε μια έκπληξη για μένα όταν έψαχνα το χάρτη, στην εφαρμογή «Spetses Paths», ήδη από πέρσι αλλά δεν είχα τότε προλάβει να επισκεφτώ αφήνοντας τα για επόμενη επίσκεψη μου στο νησί, να βρω σημειωμένα καμιά 20αριά ασβεστοκάμινα, τα περισσότερα δίπλα στην ακτή. Βέβαια τα κροκαλοπαγή (σ.σ. συσσωματώματα πετρών) περιέχουνε και ανθρακικό ασβέστιο αλλά δεν μπορεί από αυτά να παραχθεί ασβέστης.
Με βάση πληροφορίες που βρήκα στο διαδίκτυο (ενδεικτικά: topoguide.gr) για να καλύψουνε τις ανάγκες τους σε ασβέστη, οι σπετσιώτες, φέρνανε ασβεστόπετρες με καΐκια από τη νήσο Δοκό και τις καίγανε σε παραθαλάσσια ασβεστοκάμινα σε περιοχές όπου υπήρχε εύκολη πρόσβαση για τα καΐκια, άφθονη χαμηλή βλάστηση για καύσιμη ύλη και νερό για να σβήνουνε το καμίνι μετά τη χρήση.    
Εκτός από τα παραθαλάσσια ασβεστοκάμινα, στο νοτιότερο μέρος τού νησιού, υπάρχει η περιοχή «Αγριόπετρες», στην οποία κυριαρχούνε ασβεστολιθικά πετρώματα κατάλληλα για να γίνουν ασβέστης. Στην περιοχή εκεί και λίγο δυτικότερα, στην περιοχή «Καμίνι», πάνω από την ακτή «Ξυλοκέριζα», υπάρχουν ασβεστοκάμινα (σ.σ. θα τα δούμε στην επόμενη ανάρτηση) μακριά από την ακτή, ένα μάλιστα των οποίων βρίσκεται σε εξαιρετική κατάσταση (σ.σ. όχι για χρήση βέβαια) και πρέπει να χρησιμοποιούτανε μέχρι τα μέσα τού 20ου αι. όταν και σταμάτησε η συγκεκριμένη δραστηριότητα στο νησί.
Στο παρόν παρουσιάζονται εικόνες από τις ακτές, προς το βορειοδυτικό άκρο τού νησιού, Λιγονέρι και Βρέλλος όπου βρισκόντουσαν δύο παραθαλάσσια προβιομηχανικά παραδοσιακά ασβεστοκάμινα.:
-Στο Λιγονέρι:
Δίπλα στη ρεματιά, πάνω από το δρόμο το ιδιωτικό εκκλησάκι Ζωοδόχος Πηγή.:


























Η περιοχή είναι γεμάτη πέρδικες.:
























Η ακτή:






















Το δυσδιάκριτο καμίνι.:























-Στην οργανωμένη παραλία Βρέλλος, όπου στη θέση αυτή…



















…σύμφωνα με τους χάρτες υπήρχε ασβεστοκάμινο.

 ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
         

*Το τοπωνύμιο Τρίκερι υπάρχει και στη Μαγνησία, προς το άκρο τής χερσονήσου τού Νότιου Πηλίου αλλά η προέλευση είναι διαφορετική. Στη Μαγνησία η πιο πιθανή ερμηνεία είναι να προέρχεται από παραφθορά τού βλάχικου trecere: δίαυλος, πέρασμα ενώ στην υπόψη νησίδα από το αρχαίο Τρίκρανα (Τρία Κεφάλια).

30 Αυγούστου 2026

A Late Walk [Robert Frost]

Ένας Όψιμος Περίπατος

Όταν ανηφορίζω διασχίζοντας κουρεμένα χορτάρια,
Το επακόλουθο τού αποκεφαλισμού, 
Καθώς ομαλά απλώνονται, όπως το ολόδροσο άχυρο,
Το μονοπάτι τού κήπου μισοκλείνει.
 
Κι όταν φτάνω στον κήπο,
Το βουητό των νηφάλιων πουλιών
Απ’ τα στοιβαγμένα ξερά αγριόχορτα
Είναι πιο θλιβερό από οποιαδήποτε λέξη

Δίπλα στον τοίχο ένα δέντρο στέκει γυμνό,
Αλλά ένα φύλλο καφέ που άντεξε,
Ενοχλημένο, δεν αμφιβάλλω, από τη σκέψη μου,
Πέφτει απαλά απαγγέλλοντας.

Δεν αργώ απ’ το να φύγω
Μαζεύοντας το ξεθωριασμένο μπλε
Απ’ το τελευταίο αστράκι* που ‘χει μείνει
Για να το κουβαλήσω ξανά σε σας.


A Late Walk

When I go up through the mowing field,
The headless aftermath,
Smooth-laid like thatch with the heavy dew,
Half closes the garden path.

And when I come to the garden ground,
The whir of sober birds
Up from the tangle of withered weeds
Is sadder than any words

A tree beside the wall stands bare,
But a leaf that lingered brown,
Disturbed, I doubt not, by my thought,
Comes softly rattling down.

I end not far from my going forth
By picking the faded blue
Of the last remaining aster flower
To carry again to you.




*Το λουλούδι αστράκι (αγγλικά aster < αρχαιοελληνικό αστήρ) είναι ένα πολύ όμορφο φθινοπωρινό λουλούδι. Το όνομά του το οφείλει στη σχήματος άστρου κεφαλή του. Μοιάζει με τη μαργαρίτα. Υπάρχει σε διάφορα έντονα χρώματα μεταξύ των οποίων και το μπλε. Είναι αγριολούλουδο αλλά ορισμένες ποικιλίες του καλλιεργούνται. Επίσης θεωρείται και μελισσοκομικό φυτό.


29 Αυγούστου 2026

Love Song [Papago]

Σηκώθηκα νωρίς
Στο βαθύ γαλανό πρωινό  ͘
Ο αγαπημένος μου είχε ήδη σηκωθεί,
Σε μένα τρέχοντας ήρθε από τις πύλες τής Αυγής.

Πάνω στο βουνό *
Το ετοιμοθάνατο θήραμα
Με του αγαπημένου μου το βλέμμα με κοιτά.


Early I rose 
In the blue morning; 
My love was up before me, 
It came running to me from the doorways of the Dawn. 

On Papago Mountain 
The dying quarry 
Looked at me with my love’s eyes.



*Βουνό με το όνομα Papago δεν βρήκα να υπάρχει. Η πιο λογική εξήγηση είναι να αναφέρεται σε κάποιον κυνηγό, που πέρασε με τη γυναίκα του τη νύχτα σε μοναχική σκηνή σε οικείο τους βουνό, και μόλις είχε γυρίσει από πολύ πρωινό κυνήγι.   

Η φυλή Papago (που σημαίνει «οι Άνθρωποι που τρώνε Φασόλια»), η οποία σήμερα αριθμεί περί τα 28.000 άτομα και από το 1986 έχει υιοθετήσει το όνομα  Tohono O'odham (που σημαίνει «οι Άνθρωποι τής Ερήμου») και απορρίπτει το προγενέστερο, είναι μια ιθαγενής φυλή που κατοικεί στο νότιο μέρος τής πολιτείας τής Arizona των ΗΠΑ και της βόρειας επαρχίας Sonora τού Μεξικού. Το όνομα Papago ήταν αυτό με το οποίο αρχικά τούς ονομάζανε οι ισπανοί και αργότεροι οι άγγλοι.
Οι περιοχές που κατοικούνε, πλατιές πεδιάδες περιτριγυρισμένες από ψηλά βουνά, χαρακτηρίζονται από πολύ ζεστά καλοκαίρια, εποχικούς μουσώνες μεταξύ Καλοκαιριού και Φθινοπώρου και ελάχιστες βροχοπτώσεις τον υπόλοιπο καιρό. Η οικονομία τους βασιζότανε στη γεωργία – η καλλιεργήσιμη περίοδος μπορούσε να φτάσει και τις 264 ημέρες – και την κτηνοτροφία, όπως και σήμερα, και είχαν επινοήσει μεθόδους να εκμεταλλεύονται το διαθέσιμο νερό από πηγές ή από πηγάδια και αρδευτικά έργα (όπως μεγάλες λακκούβες στα βουνά, αναχώματα και κανάλια). 
Για την πρώιμη ιστορία τους λίγα πράγματα είναι γνωστά. Φαίνεται πάντως ότι είχανε κοινές ρίζες με τους Pima. Από όλες τις υπόλοιπες φυλές των ιθαγενών τής βόρειας αμερικανικής ηπείρου με τους Apache είχαν τις πιο έντονες αλληλεπιδράσεις. Μέχρι τα τέλη τού 17ου μ.Χ. αι. βασιζόντουσαν στις ανταλλαγές αγαθών και γυναικών, οι οποίες όμως αρπάζονταν με επιδρομές – αλλά μετά γίνανε τελείως εχθρικές κυρίως γιατί οι Tohono O'odham ήτανε τα θύματα επιδρομών από τους Apache όταν το κυνήγι των δεύτερων δεν πήγαινε καλά. Μάλιστα το 1871 συμμαχήσανε με τους ισπανούς και τους αμερικάνους στέλνοντας 92 πολεμιστές εναντίον των Apache. Στη Σφαγή τού Camp Grant που ακολούθησε από τους 144 νεκρούς Apache οι 136 ήτανε γυναικόπαιδα ενώ αιχμαλωτιστήκανε και 29 παιδιά Apache τα οποία, οι Tohono O'odham, πούλησαν ως σκλάβους στο Μεξικό. Λίγο αργότερα πάντως μπροστά στην απειλή των ευρωπαίων, υπήρξε προσέγγιση μεταξύ τους. Όσον αφορά τη σχέση τους με τους ισπανούς ήτανε γενικά εχθρική αφού δεν δεχόντουσαν για αιώνες να προσηλυτιστούν στον καθολικισμό. Μάλιστα στις δεκαετίες 1660 και 1750 καταγράφηκαν οι σημαντικότερες εξεγέρσεις τους.  
Περισσότερα:

28 Αυγούστου 2026

[στο αρχαιολογικό Μουσείο Ισθμίων, 26.08.2026]

Στο παρόν παρουσιάζονται λίγες εικόνες από το αρχαιολογικό Μουσείο Ισθμίων και τον περιβάλλοντα αρχαιολογικό χώρο, στον οποίο κεντρικό σημείο αναφοράς είναι ο αρχαίος Ναός προς τιμήν τού Θεού Ποσειδώνα.
Συνοπτικά στο επιγραμματικό φυλλάδιο που δίνεται στην είσοδο τού Μουσείου διαβάζουμε:  
Ιστορία του Ιερού
To ιερό βρίσκεται δίπλα στον παλαιό δρόμο που οδηγούσε από τον Ισθμό στην Κόρινθο. Μικροί οικισμοί της εποχής του χαλκού έχουν εντοπιστεί στην περιοχή. Από τον 11ο αι. π.Χ. αρχίζουν να τελούνται θυσίες και εορτές προς τιμήν του Ποσειδώνος. Ο πρώτος ναός, χτισμένος από πωρόλιθο και στεγασμένος με κεραμίδες, ιδρύθηκε στα μέσα του 7ου αι. π.Χ. Δύο αιώνες αργότερα καταστράφηκε από πυρκαγιά και ξαναχτίστηκε. Ακολουθούν το πρώτο στάδιο και το Θέατρο τον 5ο αι. π.Χ. Με την καταστροφή της Κορίνθου από τους Ρωμαίους το 146 π.X. καταστράφηκε και το ελληνικό ιερό, αλλά ξαναχτίστηκε τους πρώιμους αυτοκρατορικούς χρόνους και επεκτάθηκε με στοές γύρω από το ναό και με ένα ρωμαϊκό λουτρό. Στην ύστερη αρχαιότητα το οικοδομικό υλικό των κτισμάτων του ιερού χρησιμοποιήθηκε στο Φρούριο και το διίσθμιο τείχος Εξαμίλιον.
Τα Ίσθμια
Η πανελλήνια εορτή στο ιερό του Ποσειδώνος γινόταν κάθε δύο χρόνια τους μήνες Μάρτιο – Απρίλιο και περιελάμβανε αθλητικά αγωνίσματα, όπως δρόμο, πυγμαχία, πάλη, πένταθλο, ιππικούς αγώνες και αρματοδρομίες. Σύμφωνα με το μύθο οι αγώνες θεσπίστηκαν από τον Σίσυφο ως επιτάφιοι αγώνες προς τιμήν του ήρωα Μελικέρτη – Παλαίμονα, τον οποίο έβγαλε νεκρό στη στεριά ένα δελφίνι. Όπως στους πανελλήνιους αγώνες στην Ολυμπία, στους Δελφούς και στη Νεμέα, το έπαθλο για το νικητή ήταν μόνον ένα στεφάνι. Στην Ισθμία αρχικό το στεφάνι ήταν από πεύκο και αργότερα από αγριοσέλινο. Οι μουσικοί αγώνες γίνονταν στο Θέατρο ενώ οι ιππικοί αγώνες και οι αρματοδρομίες τελούνταν στον ιππόδρομο, η θέση του οποίου δεν έχει ακόμη εντοπιστεί.
Προσωπικά γενικά αποφεύγω να παίρνω φωτογραφίες από το εσωτερικό Μουσείων και επιλέγω να παίρνω έντυπα ή βιβλία με εικόνες από τα εκθέματα με τις σχετικές πληροφορίες.
Στο παρόν όμως έκανα μια εξαίρεση. Η ενότητα με τα Υαλοθετήματα είναι κάτι μοναδικό!
Πρόκειται για έγχρωμους, γυάλινους, διακοσμητικούς αρχιτεκτονικούς πίνακες τού 4ου αιώνα μ.Χ., οι οποίοι θεωρούνται ο πρόδρομος των βιτρό. Βρεθήκανε μεταξύ 1964 – 1968 στις Κεγχρεές, οι οποίες ήτανε το ανατολικό λιμάνι τής αρχαίας Κορίνθου κοντά στο Ναό της Ίσιδας.
Στην ιστοσελίδα archaiologia.gr, αναφέρεται:
Τα υαλοθετήματα των Κεγχρεών είναι μία μορφή εντοίχιων γυάλινων μωσαϊκών του 4ου μ.Χ. αι. που ανακαλύφθηκαν στις Κεγχρεές, το ανατολικό λιμάνι της αρχαίας Κορίνθου, σε ανασκαφές της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών, την περίοδο 1964-1968.
Οι γυάλινοι πίνακες των Κεγχρεών, μαζί με το δομικό υπόστρωμα πάνω στο οποίο ήταν κατασκευασμένοι βρέθηκαν συσκευασμένοι, ανά δύο, πρόσωπο με πρόσωπο μέσα σε ξύλινα εσχαροκιβώτια. Τα εσχαροκιβώτια ήταν (στοιβαγμένα) προσωρινά τοποθετημένα σε εννέα συστάδες (σωρούς) στο δάπεδο ενός παραθαλάσσιου κτιρίου και στηρίζονταν στους τοίχους σε επικλινή θέση. Τα υαλοθετήματα βρέθηκαν επιχωματωμένα σε βάθος 1m κάτω από τη θάλασσα, όπου κατέληξαν ύστερα από τον σεισμό του 375 μ.Χ.
Τα υαλοθετήματα των Κεγχρεών ως είδος μνημειακής τέχνης αλλά και ως διασωζόμενη έκταση είναι μοναδικά στο είδος τους. Πιο κοντινό παράλληλο με το διάκοσμο των Κεγχρεών είναι ο σύγχρονος μνημειακός διάκοσμος με υαλοθετήματα και μαρμαροθετήματα (opus sectile parietalis) από την Porta Romana της Όστια, το λιμάνι της Ρώμης.
Σύμφωνα με εκτίμηση του ανασκαφέα R. Scranton, οι πίνακες αρχικά πρέπει να ήταν από 118 έως 126. Η συνολική επιφάνεια που επρόκειτο να επενδύσουν υπολογίστηκε σε πάνω από 150 m2 ενώ το βάρος τους σε 700 kg γυαλί. Στην τελική δημοσίευση [IBRAHIM et. al, 1976], το γυάλινο σύνολο των Κεγχρεών, περιλαμβάνει 87 πίνακες σχεδόν ακέραιους ή σε τμήματα, ποικίλων διαστάσεων, με μέγιστες διαστάσεις 1.83 Χ 0.92 m2.
Από αυτούς μόνο εξήντα έξι πίνακες είναι σήμερα ορατοί εξαιτίας της συγκόλλησης των περισσότερων ανά δύο.



















Ακολουθούν εικόνες από τον εξωτερικό χώρο:
-από τον «Ανατολικό Χώρο» και διάφορα μέλη ακριβώς έξω από το κτίριο τού Μουσείου.:

































Από Κορινθιακό Πωρόλιθο*.



































-από το Ναό Ποσειδώνα.:











Η σπηλιά στη βορειοανατολική Στοά τού Ναού, σμιλευμεύνη υπόσκαφα,
με δύο δωμάτια και 5 – 6 κλίνες το καθένα. Εκεί γινόντουσαν
λατρευτικά δείπνα. Μια αντίστοιχη βρέθηκε στην πίσω μεριά
των κερκίδων του Θεάτρου. Αν σχετιζόντουσαν με τη λατρεία
τού Παλαίμονα ή του Ποσειδώνα ή άλλης αρχαίας θεότητας, δεν είναι γνωστό.








































-από το Ιερό Παλαιμόνιο, των ρωμαϊκών χρόνων, στο νοτιοανατολικό άκρο τού οποίου υπήρχε το αρχαϊκό Στάδιο των Ισθμίων.:
























-από το Θέατρο.:























-από τα ρωμαϊκά λουτρά με το εντυπωσιακό ψηφιδωτό.:
















































-και μια εικόνα από το χώρο, εκτός του περιφραγμένου μέρους, νότια τής οδ. Ελ. Βενιζέλου, στον οποίο βρισκότανε το νεότερο Στάδιο των Ισθμίων:




















Παλαιότερες αναφορές σε αρχαιολογικούς χώρους στα Ίσθμια (ενδεικτικά):