Επιστροφή από Δευτέρα 20 Ιούλη 2026 

[από τη Βικτώρια στην είσοδο τού Σπηλαίου Σωτήρας στο Αττικό Άλσος, 12.07.2026]

Στο παρόν παρουσιάζονται εικόνες από τη διαδρομή, σε αστικό τοπίο, την οποία ακολούθησα το κυριακάτικο πρωινό τής 12ης Ιούλη 2026 και η οποία έχει σημειωθεί στο χάρτη από το Google earth:

Στον ίδιο χάρτη έχουνε σημειωθεί και τα τρία κυριότερα ρέματα, εγκιβωτισμένα και σκεπασμένα πια, τα οποία ξεκινάγανε από τις νότιες πλαγιές των Τουρκοβουνίων ή Λυκοβουνίων ή του Αγχεσμού των αρχαίων Αθηναίων και σήμερα κατεβαίνουν εγκιβωτισμένα και σκεπασμένα κάτω από δρόμους αλλά και κτίρια προς δόξα τής νεοελληνικής μηχανικής επιστήμης. Συγκεκριμένα, ενώ αρχικά:

-το ρέμα Λεβίδη κατεβαίνει τον οδ. Κρίσσης, περνά από την Πλατεία Κανάρη ή Κυψέλης και συνεχίζει στη Φωκίωνος Νέγρη

-το ρέμα Κυκλοβόρος τις οδούς Βαφειοχωρίου, Πριγκιποννήσων, Ευελπίδων και Κοδριγκτώνος

-το ρέμα Αγ. Στυλιανού από την περιοχή του Ι.Ν. Αγ. Στυλιανού και τις οδούς Πλατείας Γκύζη, Βαλτινών, Μπούσγου και Λεωφ. Αλεξάνδρας

…μετά τις σημερινές οδούς Πατησίων και 3ης Σεπτεμβρίου, σε μια περιοχή που μέχρι πριν 140 χρόνια ήτανε βαλτώδης, συντρέχανε τα ανωτέρω ρέματα και άλλα μικρότερα και τα νερά (που κατέβαζε κυρίως ο Κυκλοβόρος) λιμνάζανε (σ.σ. εξ ου και το όνομα Πλατεία Βάθης που λέγεται και Πλατεία Ανεξαρτησίας), οι σκεπασμένες εγκιβωτισμένες κοίτες περνάνε κάτω από τον αστικό ιστό συμπεριλαμβανομένων και κτιρίων και συνεχίζουνε μέχρι το ρέμα Πρ. Δανιήλ, στο οποίο εκβάλλουν.

Ακολουθούνε λίγες εικόνες από τη διαδρομή:

-τον πεζόδρομο Ηρώων στο Πεδίο τού Άρεως:

-το άγαλμα τής Θεάς Αθηνάς, στο Πεδίο τού Άρεως:

-το λόφο Φινόπουλου, στην κορυφή τού οποίου υπάρχει παιδική χαρά κι ένα κατεστραμμένο κτίριο αναψυχής:

-το άλσος πίσω από τα Δικαστήρια Ευελπίδων και πρώην εγκαταστάσεις τής Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων. Το εν λόγω άλσος αν και είναι προέκταση τού Πεδίου τού Άρεως διαφέρει πολύ ως προς την χλωρίδα καθώς έχει πολύ μικρότερη ποικιλία φυτών, κυρίως πεύκα και κυπαρίσσια. Μάλιστα, τουλάχιστον στην περιοχή που πέρασα, απουσιάζουνε σχεδόν ολοκληρωτικά τα θαμνώδη χαμηλά δέντρα.:

-το Αττικό Άλσος:

-την είσοδο τού Σπηλαίου Σωτήρα:

Στο Αττικό Άλσος, στα Τουρκοβούνια, ή «Αττικό Άλσος Α» ο πλέον ενδιαφέρον χώρος είναι ο χώρος τού παλιού «Λατομείου Φράγκου» μες στον οποίο υπάρχουνε χώροι αναψυχής για άθληση και καφέ ή φαγητό και το Θέατρο «Κατίνα Παξινού». Ο χώρος είναι πολύ προσεγμένος και καθαρός πλην τού χαμηλότερου μέρους τού υπολειμματικού χώρους τού λατομείου, με το σύντομο μονοπάτι, το οποίο ξεκινά από τη χαλασμένη περίφραξη προς την είσοδο τού Σπηλαίου Σωτήρα, ο οποίος είναι λιγότερο από μισό στρέμμα έκταση (σε κάτοψη), τελείως αφρόντιστος και βρίσκονται πεταμένα κάθε λογής σκουπίδια.

Το λατομείο Φράγκου λειτουργούσε από το 1949 μέχρι το 1970, όταν κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκαλύφτηκε το σπήλαιο και οι λατομικές εργασίες σταμάτησαν. Το σπήλαιο εξερευνήθηκε κυρίως από το μέλος τής ΕΣΕ Ιωάννη Ιωάννου και ομάδα σπηλαιολόγων, την περίοδο 1972-3.

Πρόκειται για ένα σπήλαιο, προϊόν διάκλασης ασβεστολιθικού πετρώματος (σ.σ. διάκλαση λέγεται η επιφάνεια πετρώματος, που έχει προκύψει από σκίσιμο πετρώματος και δημιουργία σχισμής χωρίς διαφορική μετακίνηση των πετρωμάτων εκατέρωθεν τής σχισμής) με συνολικό μήκος 127 μ. και μέγιστο βάθος 28 μ. στο δεξιό θάλαμο και 25 μ. στον αριστερό. Η φυσική του είσοδος, που σήμερα είναι φραγμένη, βρίσκεται στο ΝΔ του άκρο ενώ η σημερινή προέκυψε από τις λατομικές εργασίες. Η είσοδος στο σπήλαιο γίνεται μόνο από κατάλληλα εκπαιδευμένα και εξοπλισμένα άτομα. Στο παρελθόν έχουνε γίνει σοβαρά ατυχήματα από πτώσεις ατόμων που δεν πληρούσανε τις προϋποθέσεις.

Εικόνες από το εσωτερικό του: geomythiki.blogspot.com. 

Όσον αφορά το όνομα του, Σπήλαιο Σωτήρα, σχετίζεται με το «Τάμα τού Έθνους», που πρότεινε ο Κολοκοτρώνης, το 1821, ήτοι το χτίσιμο Ι.Ν. Σωτήρος, αν πετύχει ο Αγώνας. Το σχετικό διάταγμα, «Περί ανεγέρσεως Ναού τού Σωτήρος εν Αθήναις», το υπέγραψε ο κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας στο πλαίσιο υλοποίησης Απόφασης τής Εθνικής Συνέλευσης τού 1829. Ανά καιρούς είχανε γίνει απόπειρες για το χτίσιμο τού Ι.Ν.* 

Η τελευταία αποτυχημένη προσπάθεια έγινε επί χούντας:

Την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας, το Δεκέμβριο του 1968 ο δικτάτορας πρωθυπουργός Γεώργιος Παπαδόπουλος ανακοίνωσε ότι το επόμενο έτος, κατά το οποίο συμπληρώνονταν 140 χρόνια από το 1829, θα ξεκινούσε η κατασκευή του ναού του Σωτήρος στα Τουρκοβούνια ως εκπλήρωση του «τάματος». Η ανέγερση του ναού εγκρίθηκε τον Ιανουάριο του 1969 σε κοινή συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου και του αρχιεπισκόπου, το Μάιο συγκροτήθηκε μια ανώτατη επιτροπή για την επίβλεψη του έργου με πρόεδρο τον Παπαδόπουλο και μέλη τον αρχιεπίσκοπο Ιερώνυμο, τον Παττακό, το Μακαρέζο κ.α. και τον Ιούνιο συστάθηκε ένα Ειδικό Ταμείο για τη διαχείριση των οικονομικών του έργου. Συγκροτήθηκε επίσης ένα Γνωμοδοτικό Συμβούλιο, στο οποίο αρνήθηκε να συμμετάσχει ο πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών, Αμίλκας Αλιβιζάτος, θεωρώντας ότι το τάμα είχε ήδη εκπληρωθεί με την ανέγερση του μητροπολιτικού ναού των Αθηνών.

Ελλείψει αρχιτεκτόνων πρόθυμων να σχεδιάσουν το ναό, προκηρύχθηκαν από το 1970 ως το 1973 τρεις διαγωνισμοί, στους οποίους κατατέθηκαν 73 προτάσεις, αλλά, καθώς καμία από αυτές δεν κρίθηκε ικανοποιητική, οι διαγωνισμοί κηρύχθηκαν άγονοι, αλλά τα ποσά της προκήρυξης διανεμήθηκαν σε «επαίνους». Το Ειδικό Ταμείο συγκέντρωσε 230 εκατομμύρια δραχμές από δάνεια, 45 εκατομμύρια από τον κρατικό προϋπολογισμό και 180 εκατομμύρια από εισφορές και δωρεές, χάρη στην προπαγανδιστική εκστρατεία του καθεστώτος για το μεγαλοπρεπές έργο. Τον Ιανουάριο του 1974, μετά την πτώση του Παπαδόπουλου, ανακοινώθηκε ότι τα 406 από τα 455 εκατομμύρια που είχε συγκεντρώσει το Ταμείο είχαν καταναλωθεί δίχως να έχουν γίνει ούτε τα σχέδια του ναού και το έργο εγκαταλείφθηκε.

Πηγή el.wikipedia.org. 

---

-το μικρό λόφο Πατάτσου με την υπαίθρια Σκακιέρα που μπορεί να λειτουργήσει και ως μικρό Θεατράκι, στην κορυφή του. Στην πρώτη εικόνα στο βάθος τα Τουρκοβούνια:

-το εμβληματικό κτίριο τής Φωκίωνος Νέγρη: «Δημοτική Αγορά Κυψέλης» – χτίστηκε το 1935 επί δημαρχίας Κώστα Κοντζιά σε σχέδια τού αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Μεταξά – που σήμερα λειτουργεί ως πολιτιστικός εκθεσιακός χώρος και χώρος εκδηλώσεων – και του σιντριβανιού στο τέλος τού Πάρκου και Πεζόδρομου τής Φωκίωνος Νέγρη.: 

  

 

*

Από το 1838 μέχρι το 1968 έγιναν από διάφορες προσωπικότητες πάρα πολλές προσπάθειες, οι σημαντικότερες των οποίων είναι:

Του Βασιλέως Όθωνος για περιοχές περί την Πλ. Ομονοίας ή την Πλ. Θεάτρου ή την οδό Πανεπιστημίου

του Βασιλέως Γεωργίου Α΄ το 1870 για την Πλ. Ομονοίας

του Θρασύβουλου Ζαΐμη το 1870 για την Πλ. Ομονοίας

του Δημήτριου Βικέλα το 1908 στο Λυκαβηττό

του Σπυρίδωνος Λάμπρου το 1910 στο Ζάππειο

του Θεμιστοκλή Σοφούλη το 1918

του Ελευθερίου Βενιζέλου ως Προέδρου της Ειδικής Επιτροπής για την κατασκευή στον Λόφο Αρδηττού το 1928

του Αλεξάνδρου Ζαΐμη, ο οποίος ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας έθεσε τον θεμέλιο λίθο του μνημείου την 30.3.1930 στο Πεδίο του Άρεως. Η κατασκευή, ωστόσο, του ναού δεν πραγματοποιήθηκε έως σήμερα, παρότι το θέμα ανακινήθηκε κατά καιρούς.

Πηγή el.wikipedia.org.

Επτά (7) haiku τού Uejima Onitsura

Ο Uejima Onitsura (上島 鬼貫), Απρίλης 1661 – 2 Αυγούστου 1738, ήταν ιάπωνας ποιητής χαϊκού τής περιόδου Edo. Πολύ γνωστός στην Osaka και μέλος τής ιαπωνικής σχολής ποίησης Danrin. Συνέβαλε με άλλους ποιητές στην ανάδειξη τού ποιητικού έργου τού Basho.

Η οικογένειά του ήτανε ζυθοποιοί στην πόλη Itami τής σημερινής επαρχίας Hyōgo και έδειξε το εξαιρετικό του ταλέντο στην ποίηση από την ηλικία των 8 ετών. Στα 25 του χρόνια μετακόμισε στην Osaka όπου ξεκίνησε την επαγγελματική του καριέρα στο χαϊκού και σε άλλες μορφές ποίησης ενώ αργότερα εργάστηκε ως μασέρ και μετά ιερέας.

Θεωρούσε ότι ο καλύτερος τρόπος για να μάθει κανείς να γράφει χαϊκού ήτανε πρώτα να μιμηθεί τον δάσκαλό του και στη συνέχεια να αναπτύξει το δικό του τρόπο γραφής.

Θεωρούσε επίσης την ειλικρίνεια ως το κλειδί για την ανθρωπιά και για την ανθρώπινη γραφή τής ποίησης και προέτρεπε στην εφαρμογή των καλύτερων αρχών τής κλασικής ιαπωνικής ποίησης στο χαϊκού, ώστε να διασφαλιστεί η καλλιτεχνική του ποιότητα.

Είχε λίγους άμεσους μαθητές αλλά ευρεία επιρροή στη συγγραφή τού χαϊκού. 

Στην ιστορία τής ιαπωνικής λογοτεχνίας ο Uejima Onitsura έχει αναφερθεί μαζί με τον μεταγενέστερο Oshima Ryota, ως παράδειγμα διαφορετικών προσεγγίσεων στην τέχνη. Ένας νεότερός τους ποιητής είχε γράψει χαρακτηριστικά: «Ο Onitsura είπε "αντιμετώπισέ το έτσι", ο Ryota είπε "αντιμετώπισέ το αλλιώς". Ω, τι μπορώ να κάνω...». 

Πηγή: en.wikipedia.org.

 

Πηγή των κατωτέρω: An Anthology of Haiku, Ancient and Modern τού Asataro Miyamori, εκδ. Maruzen Company, LTD, 1932, Tokyo.

Δυο από τα χαϊκού αποδοθήκανε στη μορφή τού τάνκα.

The Onjoji Temple

The cherry-flowers having gone, 

Onjoji Temple is quiet again.

χωρίς τα άνθη

η κερασιά – ήσυχος

ξανά ο ναός

The Harvest Moon and a Dead Child

Alas! I view this autumn’s moon 

Without my baby on my lap.

να το φεγγάρι

αυτού τού φθινοπώρου

μα αλίμονο 

το βλέπω μα δεν κρατώ

το μωρό μου αγκαλιά 

The Nightingale

The nightingale, ceasing to sing, 

Is nothing, alas, but a green bird.

ένα αηδόνι

που δεν τραγουδά –

ένα πράσινο πουλί

Winter and Summer

In winter men say,

Summer is better.

μες στο χειμώνα

οι άνθρωποι ζητάνε

το καλοκαίρι

To-night’s Moon

Can there be anybody who

Won’t write on to-night’s moon?

πώς θα μπορούσες

υπό αυτό το 

φεγγάρι – να μην γράψεις;

That Mountain

That mountain, too, is where

To-day’s great heat has gone.

στο βουνό αυτό

επίσης – η μεγάλη

ζέστη χάθηκε

Cobwebs

How hot the cobwebs look,

Hanging on summer trees!

ιστοί αράχνης

πόσο καυτοί φαίνονται

καθώς κρέμονται

πάνω στα κλαδιά δέντρων

στο κατακαλόκαιρο

A Coin [Carl Sandburg]

A Coin

Your western heads here cast on money,

You are the two that fade away together,

               Partners in the mist.

 

               Lunging buffalo shoulder,

               Lean Indian face,

We who come after where you are gone

Salute your forms on the new nickel.

               You are

               To us:

               The past.

               Runners

               On the prairie:

               Good-by.

Πηγή:

poemhunder.com/carl-sandburg

allpoetry.com/A-Coin

Ένα Νόμισμα

Τα δυτικά σας κεφάλια εδώ στου χρήματος το καλούπι,

Τα δύο είστε που ξεθωριάζουνε μαζί,

            Σύντροφοι στην ομίχλη.

            Βουβάλι με τους ώμους έτοιμους να ορμήσει,

            Πρόσωπο σφιχτοδεμένο ινδιάνου,

Εμείς που ερχόμαστε μετά, εκεί απ’ όπου λείπετε

Τις μορφές σας χαιρετάμε στο νέο νικέλιο.

            Είστε

            Για εμάς:

            Το παρελθόν.

            Δρομείς

            Στους λειμώνες:

            Αντίο.

Την περίοδο 1918 – 1938, το Νομισματοκοπείο των ΗΠΑ έκοβε το κέρμα των 5 σεντς: Buffalo nickel ή Indian Head nickel, σχεδιασμένο από τον γλύπτη James Earle Fraser. Πηγή: en.wikipedia.org.

O Carl Sandburg τονίζει ποιητικά την υποκρισία των αμερικανών να τιμούνε τον τρόπο ζωής αυτών που χάθηκαν (εξ αιτίας τους) και στα εδάφη των οποίων τώρα κατοικούν αυτοί.

[μια αστική πεζοπορία, 09.07.2026]

Εννιά Ιούλη και οι καιρικές συνθήκες στην Αθήνα επιτρέπουνε μια καλή πρωινή πεζοπορία από Χαροκόπου, στην Καλλιθέα, προς Φιλοπάππου, οδ. Διονυσίου Αρεοπαγίτου, λόφο Άγρα (πρόκειται για το λόφο ανατολικά – βορειοανατολικά τού Παναθηναϊκού Σταδίου για τον οποίο είχε γίνει αναφορά στο παρόν ιστολόγιο, πριν τρία περίπου χρόνια), Κήπο Ζαππείου, Πλάκα, Θησείο και επιστροφή μέσω τ;hς οδ. Τρώων, στα Άνω Πετάλωνα. Η διαδρομή έχει σημειωθεί στο χάρτη από το Google earth:

Ακολουθούνε λίγες από σημεία που δεν έχουνε παρουσιαστεί παλιότερα στο παρόν:

Από τα αρχαία ερείπια ενός μεγάλου οικοδομήματος, του 2ου μ.Χ. αι., το οποίο ανακαινίστηκε δυο αιώνες αργότερα. Αποκαλυφτήκανε στη λεωφόρο Βασ. Όλγας, το 2023, κατά την υλοποίηση τού Έργου «Ανάπλαση-Διαμόρφωση της Λεωφόρου Βασιλίσσης Όλγας στην Αθήνα» και τη γνωστή διαμάχη, που ακολούθησε, για το αν θα έπρεπε να καταχωθούν (θαφτούν) ή όχι – προσωπικά θεωρώ ότι από τη στιγμή που βγήκανε στην επιφάνεια πολύ σωστά δεν καταχώθηκαν. Η διαμόρφωση τού υπαίθριου χώρου μες στον οποίο θα είναι ορατοί από τους περαστικούς είναι σε εξέλιξη.:

Οι καπνοί στο βάθος, πίσω από το όρος Ποικίλο, προέρχονται από την πυρκαγιά σε επιχείρηση ανταλλακτικών στον Ασπρόπυργο. Η επιχείρηση καταστράφηκε ολοσχερώς, ενώ 11 εργαζόμενοι μεταφερθήκανε στο Θριάσιο Νοσοκομείο με κάποιους πολύ σοβαρά.:

Η τεχνητά, από τα αρχαία χρόνια, πεπλατυσμένη κορυφή τού λόφου Άγρα. Εκεί υπήρχε κρηπίδωμα, ίχνη από το οποίο διακρίνονται και σήμερα, στο οποίο οι αρχαίοι αθηναίοι τοποθετούσαν Ιερό Πλοίο, το οποίο μετέφερε το Πέπλο τής Θεάς Αθηνάς κατά την Πομπή των Παναθηναίων. Το Ιερό Πλοίο ανέβαινε στην κορυφή με μηχανισμό που ήτανε κρυφός.:

Το σπίτι από την εξαιρετική ταινία, του Γιώργου Τζαβέλλα, Η γυνή να φοβήται τον άνδρα, μπροστά στην αυλή τού οποίου η τύχη το έφερε να αποκαλυφτούν αρχαία κι έτσι να διασωθεί και να μας θυμίζει την ταινία κάθε φορά που περνάμε:

---

why did you go [E.E. Cummings]

γιατί πήγες

μικρό τετράποδο;

να κλείσεις ξέχασες

τα μεγάλα σου μάτια

πού πήγες;

σαν μικρά γατάκια

είν’ όλα τα φύλλα

που στη βροχή ανοίγουν

μικρά γατάκια που

ονομάζονται άνοιξη,

είναι αυτό που χαϊδεύουμε

κοιμισμένα ίσως;

ξέρεις; ή μήπως

κάτι έφυγε

τόσο ήσυχα πολύ

όταν δεν κοιτούσαμε

why did you go

little fourpaws?

you forgot to shut

your big eyes

where did you go?

like little kittens

are all the leaves

which open in the rain.

little kittens who

are called spring,

is what we stroke

maybe asleep?

do you know?or maybe did

something go away

every so quietly

when we weren’t looking.

Πηγή: cummings.ee/book  

Μια πραγματική Τραγωδία ή μάλλον Φαρσοκωμωδία

Με την επιλογή, του Christopher Nolan, της κενυάτισσας, γεννημένης στο Μεξικό, κατοίκου ΗΠΑ και Μεξικού, ηθοποιού Lupita Amondi Nyong'o για το ρόλο τής Ωραίας Ελένης, στην ταινία του «The Odyssey», δεν έχω γνώμη ούτε έστω άποψη αναφορικά με το χρώμα τής επιδερμίδας τής εν λόγω ηθοποιού. Θεωρώ ότι εφόσον αυτός κρίνει ότι αυτή η ηθοποιός είναι η κατάλληλη για το ρόλο και αυτό που θέλει, το μόνο προς κρίση είναι το τελικό αποτέλεσμα.

Το μόνο ερωτηματικό είναι αυτό που ψυχανεμίζονται, γιατί μόνον αν ο ίδιος έβγαινε και το έλεγε θα ήταν δεδομένο, ορισμένοι επικριτές του: ότι το έκανε για να μπορεί η ταινία να είναι επιλέξιμη για Oscar. Εδώ οι προϋποθέσεις που έχει θέσει  η Academy of Motion Picture Arts and Sciences για να μπορεί μια ταινία να είναι υποψήφια για Oscar. Αν και μπορώ να καταλάβω τούς λόγους που οδηγήσανε την Επιτροπή στην απόφασή της αυτή, νομίζω ότι τέτοια προαπαιτούμενα αντιβαίνουνε στις αρχές τής ελεύθερης δημιουργίας ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΑ.

Ο λόγος που ανέβασα το παρόν δεν έχει να κάνει με το χρώμα τής ηθοποιού Lupita Amondi Nyong'o αλλά με δυο πρόσφατες δηλώσεις της:

-that she really had no idea what The Odyssey was prior to her casting, prompting an intensive crash course in Greek mythology. To prepare, she dove straight into reading the epic and listening to Audra McDonald’s narration of The Iliad.

-και όταν ρωτήθηκε αν θα μπορούσε να κάνει μια ερώτηση στον Όμηρο, αυτή θα ήταν: "So, Homer, how do you feel about the screen time given to these women considering how little you spent with them?… Hmm, remember us?"

Όσον αφορά τη δεύτερη, επί της ουσίας τού ερωτήματος, μάλλον ξεφύλλισε παρά διάβασε τα ομηρικά έπη. Πέρα από το πόσες γυναικείες μορφές αναφέρονται σε αυτά και με πρωτεύοντες ρόλους ας σταθούμε μόνον στο ότι αφενός στην Ιλιάδα κορυφαία μορφή είναι η Θεά Αφροδίτη, από την οποία εξάλλου ξεκίνησαν όλα αφετέρου στην Οδύσσεια κορυφαία μορφή είναι η Θεά Αθηνά χωρίς τις διαρκείς παρεμβάσεις τής οποίας ο Οδυσσέας θα είχε χαθεί από την αρχή τού ταξιδιού του.

Το πρώτο όμως, δεδομένου ότι μιλάμε για μια διεθνή ηθοποιό η οποία στο βιογραφικό της αναφέρει ότι είναι απόφοιτος μιας από τις κορυφαίες δραματουργικές σχολές στον κόσμο, τού Yale School of Drama, είναι αποκαρδιωτικό. Για αυτήν, για τη σχολή, για τους δασκάλους της, για όλους; Δεν ξέρω, αλλά σίγουρα, στο άκουσμά τής δήλωσης, κάποιοι θα έπρεπε να ντρέπονται. Θα…

Όταν μιλάμε για τη δραματουργική τέχνη και ψάχνουμε τις ρίζες της, θα διαπιστώσουμε πως αυτές βρίσκονται σε έναν και μόνο μικρό τόπο: την Αττική Γη. Ήταν ο ικάριος (σ.σ. από το σημερινό Διόνυσο Πεντέλης – για το Ιερό τού Διονύσου στη Ραπεντώσα έχει γίνει αναφορά στο παρόν ιστολόγιο) ποιητής Θέσπις, κάπου στα μέσα τού 6ου π.Χ. αι., που είχε την έμπνευση να παρεμβάλλει στο διθύραμβο μια απαγγελία από τον εξάρχοντα (σ.σ. τον πρώτο χορευτή) σε διαφορετικό μέτρο που σύντομα οδήγησε σε ποιητικά έργα με διάλογο μεταξύ τού χορού και του εξάρχοντα (ο οποίος επειδή υπεκρινόταν, αποκρινόταν δηλαδή, στο χορό ονομάστηκε υποκριτής: ηθοποιός σήμερα) και ήταν όλα όσα γίνανε τότε και μες στον επόμενο αιώνα γραφτήκανε και παιχτήκανε, στο αρχαίο Θέατρο τού Διονύσου, κάτω από την Ακρόπολη, έργα θαυμαστά και πηγή αιώνιας έμπνευσης. Χρειάστηκε να περάσουνε πάνω από 1.500 χρόνια, στα χρόνια τής δυτικής Αναγέννησης, για να αρχίσει και πάλι η παραγωγή μεγάλων  δραματουργικών έργων.

Και ποιες ήταν οι πηγές αυτών των έργων των μεγάλων τραγικών;

Κυρίως ο Θηβαϊκός Κύκλος (η Κατάρα των Λαβδακιδών που τελείωσε με την αυτοκτονία της Αντιγόνης), ο Τρωϊκός Κύκλος (που ασχολείται κυρίως με όλα όσο γίνανε μέχρι οι αχαιοί να φτάσουνε στην Τροία και στις δραματικές στιγμές μετά την πτώση της) και ο Κύκλος των Ατρείδων (που ξεκινάει με τη Κατάρα τού Αγαμέμνονα λόγω των εγκλημάτων των προγόνων του και κλείνει με την αθώωσή τού γιού του και μητροκτόνου Ορέστη, από τον Άρειο Πάγο, με την ψήφο τής Θεάς Αθηνάς, ως προεδρεύουσας, να κρίνει την αθώωσή του).

Οι δύο λοιπόν από τους τρείς βασικότερους Κύκλους που αποτελέσανε τις πηγές έμπνευσης των μεγάλων Τραγικών τού 5ου π.Χ. αι., σχετίζονται με τον Όμηρο και την Ιλιάδα. Πώς είναι δυνατόν κάποιος που σπούδασε δραματουργία σε τέτοιο ίδρυμα, να δηλώνει άγνοια για το τι πραγματεύεται η Οδύσσεια, δηλαδή η συνέχεια τής Ιλιάδας τού Ομήρου; 

[στο λόφο και κορυφογραμμή Κατσουλιέρη, στην Πεντέλη, 06.07.2026]

Στο παρόν παρουσιάζονται λίγες εικόνες από το λόφο Κατσουλιέρη, στην ανατολική Πεντέλη. Ο λόφος Κατσουλιέρη είναι αρκετά ομαλός πλην ορισμένων κρημνωδών τμημάτων στις δυτικές πλευρές τής κορυφογραμμής του. Τα  πετρώματά του είναι ασβεστολιθικά, ενίοτε ξεχωρίζουνε και μαρμάρινοι λίθοι, σχιστόλιθοι, χαλαζιακά κ.α. καθώς βρίσκεται σε περιοχή «επαφής» των δύο πρώτων, χαρακτηριστικό τής ανατολικής Πεντέλης και πηγή αυτής της μοναδικής ομορφιάς τού τοπίου της. Πρόκειται για μια μακρόστενη ράχη μήκους 1.400 περίπου μ.,, μέγιστου ύψους 763 μ., στο βορειότερο σημείο της, που εκτείνεται στη διεύθυνση από ΒΑ προς ΝΔ ενώ στο νοτιότερο βρίσκεται ο πολύ χαρακτηριστικός ομώνυμος λόφος με την απόκρημνη, πλην τής νότιας πλευράς της, κορυφή. Οι δυτικές της πλευρές χύνονται στη ρεματιά η οποία κατεβαίνει από το παλιό λατομείο ανατολικά των Αγ. Ασωμάτων στην Παλιά Πεντέλη, οι ανατολικές προς τη ρεματιά που βρίσκεται κάτω από την επαρχιακή οδό Παλαιάς Πεντέλης – Αγ. Πέτρου (οδ. Διονύσου) ενώ βορειοανατολικά προεκτείνεται στην περιοχή «Καρδιά» μέχρι την κορυφή «Πύρεζα».

Η διαδρομή την οποία ακολούθησα έχει σημειωθεί στο χάρτη από το Google earth:

Αφετηρία (και επιστροφή) ήτανε το σημείο, 900 μ. μετά την Παλιά Πεντέλη και την αρχή τής οδ. Διονύσου, που ξεκινά χωματόδρομος προς το χωματόδρομο Αγ. Ασωμάτων.

Κατά πρώτον κινήθηκα προς το Λόφο Κατσουλιέρη. Μετά από λίγα μέτρα στο χωματόδρομο (σ.σ. τον οποίο ελπίζω να κλείσουνε για τα οχήματα. Η εικόνα από το σημείο, ένα βατό για συμβατικά οχήματα μέρος, που ξεκινά – κατεβαίνει το μονοπάτι προς το Λόφο, είναι αποκαρδιωτική για την ποιότητα των νεοελλήνων. Όχι κάτι πρωτότυπο δυστυχώς.) πήρα το μονοπάτι, έκανα έναν κύκλο γύρω από τη βάση τού βράχου και ανέβηκα από την ομαλή νότια πλευρά του.:

Αφού επέστρεψα στο σημείο αφετηρίας, συνέχισα στην ομαλή ράχη τής Κορυφογραμμής Κατσουλιέρη κινούμενος εκτός μονοπατιού ενίοτε ακολουθώντας εγκαταλελειμμένα μονοπάτια λιθαγωγίας (διακρίνεται και ερείπιο κτίσματος αποθήκης υλικών λατόμων) μέχρι την πρώτη κορυφή, στα 732 μ. (διακρίνεται στην τελευταία εικόνα, κατωτέρω).:

Από εκεί πέρασα απέναντι, ανατολικά, προς μια στενή χαμηλή πετρώδη ράχη. Στην ενδιάμεση περιοχή, και όχι μόνο, έχει γίνει εκτεταμένη δεντροφύτευση πεύκων υποστηριζόμενη από δίκτυο μεταφοράς νερού, στην περιοχή που κάηκε ολοσχερώς τον Αύγουστο τού 2024, αλλά από ό,τι είδα είναι ζήτημα 1 στα 10 δενδρύλλια να πιάσανε. Δυστυχώς το μέρος έχει καεί κατ’ επανάληψη, σε σύντομα χρονικά διαστήματα, και η φυσική αναγέννηση τού πευκοδάσους είναι πολύ δύσκολη και θα χρειαστεί, αν δεν ξανακαεί, πολλά χρόνια. Δυστυχώς.:

Κατόπιν γύρισα προς την ψηλότερη κορυφή – της κορυφογραμμής Κατσουλιέρη – στα 763…

…και επέστρεψα αρχικά κατεβαίνοντας την επικλινή δυτική πλαγιά μέχρι το χωματόδρομο και μέσω αυτού στο σημείο αφετηρίας…

…κάνοντας πρώτα μια στάση σε μια πλατιά σχισμή βράχου:

Στην τελευταία εικόνα η κορυφογραμμή Κατσουλιέρη από νοτιοδυτικά: