25 Οκτωβρίου 2026

Αείλανθοι Υψηλότατοι

Μετά από 8,5 χρόνια, από όταν υποχώρησε το έδαφος, στο χώρο στάθμευσης, πάνω από τη σκεπασμένη κοίτη τού Ιλισού, στο ύψος τού σταθμού τού ηλ. τρένου «Ταύρος» στην Καλλιθέα, υπογράφτηκε σύμβαση με εργολάβο για την αποκατάσταση τού χώρου. 
Στο μεταξύ οι Βρωμούσες (ή βρωμόδεντρα ή βρωμοκαστανιές ή βρωμοκαρυδιές ή επιστημονικά Αείλανθοι Υψηλότατοι/Ailinthus altissima), που έχουνε φυτρώσει και βγαίνουνε μέσ' από το βύθισμα, έχουνε γίνει ολόκληρα δέντρα.*

























* Στην el.wikipedia.org διαβάζουμε:

Η Ailanthus altissima (Αείλανθος η υψηλότατη) είναι φυλλοβόλο δέντρο της οικογένειας Simarubaceae (Σιμαρουβίδες). Είναι ιθαγενές της βόρειας και κεντρικής Κίνας. Αντίθετα από άλλα είδη του γένους Ailanthus (Αείλανθος), απαντάται συνήθως σε εύκρατα κλίματα αντί σε τροπικά. Αναπτύσσεται γρήγορα και μπορεί να φθάσει το ύψος των 15 μέτρων σε 25 χρόνια. Η διάρκεια ζωής του είναι σχετικά σύντομη και σπανίως υπερβαίνει τα 50 χρόνια, αν και έχουν αναφερθεί περιπτώσεις δέντρων, τα οποία έζησαν περισσότερο από 100 χρόνια.

Στην Κίνα το δέντρο αυτό έχει μακρά και πλούσια ιστορία. Γίνεται αναφορά σ’ αυτό, στο παλαιότερο δείγμα κινέζικου λεξικού και απαριθμείται σε αμέτρητα κινεζικά ιατρικά κείμενα για την θεωρούμενη ικανότητά του να θεραπεύει ασθένειες που κυμαίνονται από ψυχικές ασθένειες μέχρι αλωπεκία. Οι ρίζες, τα φύλλα και ο φλοιός του δέντρου χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική, κυρίως ως στυπτικό, ενώ η ρητίνη του ως θυμίαμα στους ινδουιστικούς ναούς. Έχει καλλιεργηθεί σε μεγάλο βαθμό τόσο στην Κίνα όσο και αλλού ως φυτό ξενιστής για τον σκώρο (Samia cynthia) που χρησιμοποιείται για την παραγωγή μεταξιού.

Στην Ευρώπη εισήχθη για πρώτη φορά από την Κίνα γύρω στο 1740 και πλέον έχει εγκλιματισθεί σε αρκετές από αυτές. Περιλαμβάνεται στον Κατάλογο Ειδών Ενδιαφέροντος του Κανονισμού 1143/2014 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες εισήχθη το 1784. Η Ailanthus altissima εισήχθη από την Κίνα στην Ινδία όπου χρησιμοποιήθηκε σε αναδασώσεις και ως καλλωπιστικό σε δρόμους. Στο Ιράν χρησιμοποιήθηκε σε φυτεύσεις για τη δημιουργία ζωνών πρασίνου γύρω από πόλεις, καθώς και σε ημι-άγονες περιοχές. 

Ήταν ένα από τα πρώτα δέντρα που καλλιεργήθηκαν στη Δύση, σε μια εποχή που η ευρωπαϊκή τέχνη επηρεαζόταν από τα κινέζικα πρότυπα και θεωρήθηκε αρχικά ως δείγμα για έναν όμορφο κήπο. Παρόλα αυτά, ο ενθουσιασμός υποχώρησε αμέσως όταν οι κηπουροί είδαν ότι έβγαζε συνέχεια παραφυάδες και είχε αποκρουστική οσμή. Παρά το γεγονός αυτό, χρησιμοποιήθηκε ευρέως ως ένα δέντρο για τους δρόμους των πόλεων κατά ένα μεγάλο μέρος του 19ου αιώνα. Το 1840 το φυτό ήταν ήδη αρκετά διαδεδομένο στις Η.Π.Α. ως καλλωπιστικό και ήταν διαθέσιμο σε φυτώρια. Στην Ελλάδα καλλιεργήθηκε για πρώτη φορά στον Εθνικό Κήπο (τότε Βασιλικό Κήπο) από τον Βασιλιά Όθωνα.

Είναι δίοικο φυλλοβόλο δέντρο (υπάρχουν δηλαδή αρσενικά και θηλυκά δέντρα). Μπορεί να φτάσει τα 30 μέτρα σε ύψος. Ο κορμός του έχει φλοιό λείο, φαιού χρώματος και μπορεί να φτάσει το ένα μέτρο σε διάμετρο. Οι νεαροί βλαστοί έχουν καφεκόκκινο χρώμα. Τα φύλλα είναι σύνθετα, πτεροειδή με μεγάλο μήκος (έως 90 εκατοστά), αποτελούμενα από 11-25 αντίθετα διαταγμένα φυλλάρια. Κάθε φυλλάριο διαθέτει μια, μέχρι μερικές αδενώδεις τρίχες. Τα άνθη του είναι μονογενή (αρσενικά ή θηλυκά), μικρά σε μέγεθος, με κιτρινωπό χρώμα και σχηματίζουν πυκνές ταξιανθίες (φόβες). Τα αρσενικά άνθη έχουν χαρακτηριστική, δυσάρεστη οσμή. Ο καρπός του είναι μονόσπερμος, πτερυγιοφόρος (σαμάρα), εξαιρετικά ελαφρύς και διασπείρεται με τη βοήθεια του ανέμου (ανεμοχωρία).

Η Ailanthus altissima ευδοκιμεί σε περιοχές με εύκρατο και ημι-τροπικό κλίμα, αλλά όχι σε υγρές βροχερές τροπικές περιοχές καθώς τα αρτίβλαστά του δεν μπορούν να επιβιώσουν. Η μέση ετήσια βροχόπτωση στις περιοχές που εξαπλώνεται, κυμαίνεται από 400–1400 μμ ετησίως, μπορεί να αντέξει ωστόσο πολύμηνες περιόδους ξηρασίας. Προτιμά μέσες ετήσιες θερμοκρασίες μεταξύ 7-18 °C, αλλά ανέχεται επίσης ισχυρούς παγετούς και μπορεί να επιβιώσει σε απολύτως ελάχιστες θερμοκρασίες έως -35 °C. Η Ailanthus altissima είναι ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον παράδειγμα φυτικού εισβολέα εκτός της φυσικής κλιματικής του ζώνης. Είναι ιθαγενής σε υποτροπικές και θερμές εύκρατες περιοχές, αλλά μπορεί να εισβάλει σε περιοχές των οποίων το κλίμα κυμαίνεται από εύκρατο ψυχρό έως τροπικό.
Αναπτύσσεται καλύτερα σε χαλαρά, πορώδη εδάφη, αλλά μπορεί να αναπτυχθεί επίσης σε ποικιλία εδαφών από αμμώδη ή πηλώδη έως ξηρά ασβεστολιθικά και αβαθή εδάφη. Το υψομετρικό εύρος εξάπλωσής του κυμαίνεται από τα 20–2400 μ. 

Ο Ailanthus altissima είναι καιροσκοπικό φυτό που ευδοκιμεί σε πλήρη ήλιο και διαταραγμένες περιοχές. Εξαπλώνεται επιθετικά, τόσο από τους σπόρους του -των οποίων η ελαφρότητα καθιστά εύκολη τη μεταφορά τους με τον άνεμο σε μεγάλες αποστάσεις- όσο και με μοσχεύματα. Αναπτύσσεται με ταχείς ρυθμούς σε σύντομο χρονικό διάστημα ακόμη και σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού, ανταγωνιζόμενος επιτυχώς τα αυτόχθονα δέντρα. Είναι πολύ ανθεκτικό στην ατμοσφαιρική, χημική και σωματιδιακή ρύπανση, συμπεριλαμβανομένου του διοξειδίου του θείου, το οποίο απορροφά στα φύλλα του. Μπορεί να αντέξει τη σκόνη τσιμέντου, τις αναθυμιάσεις λιθανθρακόπισσας, καθώς και την έκθεση στο όζον. Επιπλέον, υψηλές συγκεντρώσεις υδραργύρου έχουν βρεθεί στους ιστούς του.

Ο Ailanthus altissima έχει χρησιμοποιηθεί για την αποκατάσταση περιοχών, πρώην ορυχείων κι έχει αποδειχθεί ότι ανέχεται επίπεδα pH μέχρι 4,1. Μπορεί να αντέξει πολύ χαμηλά επίπεδα φωσφόρου και υψηλά επίπεδα αλατότητας. Βρίσκεται συχνά σε περιοχές όπου λίγα δέντρα μπορούν να επιβιώσουν. Παράγει τοξικές ουσίες (κουασσινοειδή) που παρεμποδίζουν την ανάπτυξη άλλων φυτών, ένα φαινόμενο γνωστό ως «αλληλοπάθεια». Η αντοχή του δέντρου στην ξηρασία, οφείλεται στην ικανότητα του να αποθηκεύει αποτελεσματικά το νερό στο ριζικό του σύστημα, το οποίο είναι πολύ επιθετικό και μπορεί να προκαλέσει καταστροφές σε θεμέλια και υπόγειες σωληνώσεις, όπως αποχετεύσεις, σωλήνες ύδρευσης ή καλώδια τηλεφώνου και παροχής ηλεκτρικού ρεύματος.

24 Οκτωβρίου 2026

-λγ-


πάνω το σκότος
τού φωτός υψώθηκε –
λευκές κορυφές


23 Οκτωβρίου 2026

Το εκπληκτικό ορόσημο στο μοναχικό ταξίδι τού Voyager 1

Ήταν 5 Σεπτέμβρη 1977, όταν το μη επανδρωμένο διαστημόπλοιο τής NASA, Voyager 1, ξεκίναγε από το ακρωτήρι Κανάβεραλ των ΗΠΑ, το ταξίδι για τους πλανήτες Δία και Κρόνο, με αναμενόμενες προσεγγίσεις τα έτη 1979 και 1980 αντίστοιχα. Περνώντας από τον Κρόνο, οι επιστήμονες τής NASA, το κατευθύνανε προς τον δορυφόρο τού Κρόνου, τον Τιτάνα, με αποτέλεσμα, πέρα από τις εξαιρετικές εικόνες που έστειλε στη Γη, από τη βουτιά σε αυτόν, να προσλάβει πολύ μεγάλη κινητική ενέργεια, η οποία αρκούσε να το στείλει εκτός των ορίων τού ηλιακού συστήματος, κάτι που οριστικοποιήθηκε την 13η Μάρτη 2013. Στο μεταξύ, την 14η Φλεβάρη 1990, κατόπιν αιτήματος τού Carl Sagan, η υλοποίηση τού οποίου δεν ήταν εύκολη υπόθεση, οι μηχανικοί τής NASA, στρέψανε την κάμερά του προς τη Γη μας, προσφέροντας την περίφημη φωτογραφία τού μοναδικού σπιτιού μας, την Μπλε Κουκίδα:

 
    


































Μια εικόνα, μικρό δείγμα τού πόσο πραγματικά ασήμαντοι είμαστε και πόσο μεγάλα είναι τα ψέματα που χτίστηκαν, από τις εξουσίες πρώτ’ απ’ όλα για να νομιμοποιήσουνε τα συμφέροντά τους, να στηρίξουνε την επαρμένη ματαιοδοξία μας. 
Το ταξίδι όμως του Voyager 1 στην απτή και μόνη αλήθεια συνεχίζεται και στις 18 Νοέμβρη 2026 αναμένεται να βρεθεί στην ασύλληπτη για τα ανθρώπινα μέτρα και ταυτόχρονα ασήμαντη για το σύμπαν απόσταση από τη Γη, της μιας ημέρας φωτός (σ.σ. δηλαδή το φως ή τα ραδιοκύματα, το/τα οποίο/α ταξιδεύει/ουνε με ταχύτητα 300.000 Km/sec, και θα φύγει/ουν στις 18 Νοέμβρη 2026, από το Voyager 1, θα χρειαστεί/ούν 24 ώρες να φτάσει/ουν στη Γη).

Για να αντιληφτούμε το μέγεθος τής απόστασης αυτής αν τη συγκρίνουμε με άλλα μεγέθη βρίσκεται πως είναι:
67.500 φορές μεγαλύτερη τής απόστασης Γης Σελήνης
173 φορές μεγαλύτερη τής απόστασης Γης Ήλιου
6 φορές μεγαλύτερη τής απόστασης τού Ήλιου από τον πλανήτη Ποσειδώνα, τον τελευταίο τού ηλιακού συστήματος
1.555 φορές μικρότερη τής απόστασης τού Ήλιου από το πλησιέστερο σε αυτόν αστέρι, τον Εγγύτατο τού Κενταύρου
36.500.000 (36,5 εκατομμύρια) φορές μικρότερη από τη διάμετρο τού Γαλαξία μας και
34.310.000.000.000 (34,31 τρισεκατομμύρια) φορές μικρότερη από τη διάμετρο τού Παρατηρήσιμου Σύμπαντος.

22 Οκτωβρίου 2026

I showed her Heights she never saw [Emily Dickinson]

Της έδειξα Ύψη που δεν είχε δει ξανά –
«Θ’ Ανέβαινες;» ρώτησα.
Εκείνη είπε – «Νομίζω Όχι» –
«Μαζί μου –» είπα – Μαζί μου;
Της έδειξα Μυστικά – τη Φωλιά τής Αυγής –
Το Σχοινί που οι Νύχτες περνούσαν –
Και τώρα – «Θα με Φιλοξενούσες;»
Δεν μπόρεσε το Ναι της να βρει –
Και τότε, τη ζωή μου θρυμμάτισα – Και Να,
Ένα φως, γι’ αυτήν, έλαμψε ειλικρινά,
Πιο έντονα, καθώς το πρόσωπό της Αποτραβιόταν –
Και θα μπορούσε, ακόμα, ν’ «Αρνηθεί»;


I showed her Heights she never saw –
“Would'st Climb," I said?
She said – "Not so" –
“With me –" I said – With me?
I showed her Secrets – Morning's Nest –
The Rope the Nights were put across –
And now – “Would'st have me for a Guest?"
She could not find her Yes –
And then, I brake my life – And Lo,
A Light, for her, did solemn glow,
The larger, as her face Withdrew –
And could she, further, "No"?

446


21 Οκτωβρίου 2026

Settembre [Luigi Pirandello]

Ο Luigi Pirandello θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους θεατρικούς συγγραφείς στον κόσμο και αναμφίβολα τα έργα του έχουνε μεταφραστεί και παιχτεί οπουδήποτε το θέατρο βρίσκεται ψηλά στις πολιτιστικές εκδηλώσεις ενός λαού. Αυτό που ίσως δεν είναι τόσο γνωστό είναι πως ο Luigi Pirandello ξεκίνησε ως ποιητής και μάλιστα, μεταξύ 1889 και 1912, εξέδωσε έξι ποιητικές συλλογές: Mal Giocondo (1889), Pasqua di Gea (1891), Elegie Renane (1895), Zampogna (1901), Fuori di chiave (1912) και Poemetti & Poesie sparse (1890 – 1922), οι οποίες δεν έχουνε μεταφραστεί στα ελληνικά, πλην ίσως μεμονωμένων ποιημάτων σε ανθολογίες.
Στην πρωτότυπη γλώσσα, τα ιταλικά, μπορεί κάποιος να βρει και κατεβάσει ελεύθερα, σε μορφή pdf, όλα του τα ποιήματα, στην ιστοσελίδα: liberliber.eu - pirandello - tutte le poesie.pdf.  
Ψάχνοντας στο διαδίκτυο για αγγλικές μεταφράσεις είδα ότι επίσης δεν υπάρχουν και θέλοντας να προσεγγίσω ένα από τα πιο γνωστά του ποιήματα, το: Settembre, ζήτησα από το ChatGPT μια μετάφραση στα αγγλικά (είναι η αγγλική απόδοση κατωτέρω) με σκοπό να επιχειρήσω, από αυτήν, μια απόδοση στα ελληνικά. Η επιλογή τής AI, και όχι μιας διαδικτυακής μεταφραστικής μηχανής, δεν αφορά μόνον τα σχόλια με τα οποία συνοδεύει την απόδοση (σ.σ. τα οποία σχόλια είναι χρήσιμα, αλλά θα πρέπει να μην θεωρούνται θέσφατα και να αξιολογούνται κατά το δυνατόν) είναι γιατί το αποτέλεσμα είναι μακράν πιο αξιόπιστο αφού οι δεύτερες χάνουνε και αλλοιώνουνε σημαντικά το πρωτότυπο. Να σημειωθεί επίσης ότι η τριπλή ομοιοκαταληξία, που δίνει έναν παιχνιδιάρικο χαρακτήρα στο ποίημα (σ.μ. δεν μεταφέρεται στη μετάφραση, αφού στις όποιες προσπάθειες μου, μεταφοράς της, το αποτέλεσμα υστερούσε), δεν υπερκαλύπτει το κυρίαρχό του βαθιά ποιητικό νόημα: Οι ελπίδες έφυγαν, αλλά οι φωλιές που τις φιλοξενούνε δεν γκρεμιστήκανε και τις περιμένουν, μήπως κάποτε επιστρέψουν.      

SETTEMBRE

Le speranze se ne vanno
come rondini a fin d'anno:
torneranno?
Nel mio cor vedovi e fidi
stanno ancora appesi i nidi
che di gridi
già sonaron brevi e gaj:
vaghe rondini, se mai
con i raj
del mio Sole tornerete,
le casucce vostre liete
troverete.


SEPTEMBER

Hopes depart
like swallows at the year’s end:
will they return?
In my heart, widowed and faithful,
the nests still hang,
the nests that once rang
with brief and merry cries.
Wandering swallows, if ever
you return with the rays
of my Sun,
you will find your happy
little homes awaiting you.


ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Οι ελπίδες φεύγουν
όπως τα χελιδόνια στο τέλος τού χρόνου:
θα γυρίσουν;
Στην καρδιά μου κρέμονται ακόμα
οι φωλιές: χήρες και πιστές,
οι φωλιές που αντιλαλούσαν κάποτε
από σύντομες και χαρούμενες φωνές.
Περιπλανώμενα χελιδόνια,
αν ποτέ γυρίσετε,
με τις ακτίνες τού Ήλιου μου αντάμα,
τα χαρούμενα θα βρείτε
μικρά σας σπιτάκια να σας περιμένουν.

20 Οκτωβρίου 2026

«Οδός Ονείρων – Dreams» - ποιητική συλλογή τού Ντέμη Κωνσταντινίδη

Μέσω τής ιστοσελίδας "Ανοιχτή Βιβλιοθήκη", εκδόθηκε η ποιητική συλλογή «Οδός Ονείρων – Dreams», του Ντέμη Κωνσταντινίδη:
























...η οποία διατίθεται ελεύθερα σε μορφή pdf: openbook.gr - Οδός Ονείρων - Dreams.
Ακολουθεί, με τις ευχές μου να είναι καλοτάξιδι, ένα ποίημα από τη συλλογή

Τα πρωινά

Τα πρωινά των σκοτωμένων ωρών
πού ονομάζονται "παραγωγικές",
τα πρωινά των υποκριτικών συμβιβασμών
για ένα μεροκάματο του κώλου,
ευγνωμονείς τον Θεό γι' αυτά
τα μακρά διαστήματα ανεργίας.
Τότε μαζεύεις το ακατέργαστο υλικό σου
βοτσαλάκι - βοτσαλάκι,
για να χτίσεις κάποτε
μια ονειρεμένη ψαροκαλύβα
στην έρημη ακροθαλασσιά.

19 Οκτωβρίου 2026

[στην Πάρνηθα, 18.10.2026]

Στο παρόν παρουσιάζονται λίγες εικόνες από την κυκλική διαδρομή την οποία ακολούθησα το πρωινό τής Κυρiακής 18 Οκτώβρη 2026, στην Πάρνηθα, στα πλαίσια τής ορειβατικής – πεζοπορικής εκδήλωσης τής Περιπατητικής Ομάδας Υμηττού, την οποία ακολούθησα. Η διαδρομή, η οποία πέρασε από σημεία από τα οποία έχουνε παρουσιαστεί εικόνες και παλαιότερα στο παρόν ιστολόγιο*, κάλυψε μιαν απόσταση 14,5 περίπου χλμ. και κινήθηκε, μεταξύ ελάχιστου υψ. 967 μ. και μέγιστου 1.288 μ. ενώ η αθροιστικά οι άνοδοι ανήλθανε σε 480 περίπου μ. Η διαδρομή, η οποία διασχίζει πανέμορφα τοπία με κατά τόπους όμορφη θέα, είναι αρκετά απαιτητική και το συγκεκριμένο πρωινό, λόγω των έντονων βροχοπτώσεων των προηγούμενων ημερών, πολλά μονοπάτια ήτανε μες στη λάσπη και οι ρεματιές κατεβάζανε νερό. Στην τέταρτη κατωτέρω εικόνα διακρίνεται το ένα από τα δύο κύρια ρέματα, που σχηματίζουνε τη Χούνη, να έχει μετατραπεί σε μικρό ποτάμι.
Η διαδρομή: Casino – Μπάφι – διάσελο Λυκοποριάς Αγ. Γεώργιος – Αγ. Πέτρος Μόλα – Μεσιανό Νερό – Πηγή Κορομηλιά – Πηγή Κυράς – Φλαμπούρι – Θέριζα – Casino) έχει σημειωθεί στο χάρτη από τη wikimapia:






























Στην πρώτη εικόνα, η πάντοτε όμορφη άποψη τής Πεντέλη, από την Πάρνηθα:






































Στην επόμενη, από τη Λυκοποριά, στο βάθος, μεταξύ των ελάτων, διακρίνεται η Χαλκίδα:  




































Ο Αγ. Πέτρος στη Μόλα, τού οποίου το πέτρινο στέγαστρο κατέρρευσε πρόσφατα – στο τέταρτο link, από ανάρτηση τού 2017, στο τέλος τού παρόντος, διακρίνεται.:






























Οι επόμενες δύο από το Μεσιανό Νερό: 






Στην επόμενη, η Πηγή Κορομηλιά:






























* Σχετικές αναρτήσεις (ενδεικτικά) στο παρόν ιστολόγιο:
Casino – Μπάφι:
 
Διάσελο Λυκοποριά – Αγ. Γεώργιος:

Aγ. Πέτρος (2017):

Μεσιανό Νερό – Πηγή Κορομηλιά – Πηγή Κυρά:

Φλαμπούρι – Θέριζα – Casino:

18 Οκτωβρίου 2026

Πέντε (5) haiku τού Nozawa Bonchō

Ο Nozawa Bonchō, 野沢 凡兆, 1640 – 1714, ήταν Ιάπωνας ποιητής τού χαϊκού. Γεννήθηκε στην πρωτεύουσα τής νομαρχίας Ishikawa, την Kanazawa, αλλά το μεγαλύτερο μέρος τής ζωής του το πέρασε στο Kyoto όπου εργάστηκε ως γιατρός. Ο Nozawa Bonchō ήταν ένας από τους κορυφαίους μαθητές τού Matsuo Bashō και, μαζί με τον Mukai Kyorai, επιμεληθήκανε την ανθολογία τής σχολής Bashō Monkey's Raincoat (Sarumino) τού 1689. Συμμετείχε σε πολλά Renku με τον Matsuo Bashō και άλλα μέλη τής σχολής τού Shōmon. Το renku είναι παραδοσιακή μορφή ιαπωνικής αλυσιδωτής ποίησης που γράφεται συνεργατικά από μια ομάδα ποιητών. Ο πρώτος απαγγέλει ένα 17σύλλαβο, 5-7-5, ο επόμενος ένα 14σύλλαβο, 7-7 (στην ουσία οι δυο τους δημιουργούν ένα τάνκα), ο επόμενος ένα 17σύλλαβο, 5-7-5, ο επόμενος ένα 14σύλλαβο, 7-7, και συνεχίζουν έτσι. 

Το χαϊκού που ακολουθεί από την στοσελίδα en.wikipedia.org, από όπου και οι ανωτέρω πληροφορίες. 

Downtown
the smells of things…
summer moon

κέντρο τής πόλης
η οσμή των πραγμάτων –
θέρος, σελήνη 

Σχόλιο: Δεν ξέρω αν μπορώ να συλλάβω, και θα έλεγα όχι, τις σκέψεις ή μάλλον τα συναισθήματα τού ποιητή, στην «άλλη άκρη τής γης», πριν 300 και χρόνια, όταν έγραφε σε μια τόσο διαφορετική γλώσσα, αυτό το εξαιρετικό χαϊκού. Πόσο μάλλον όταν, υπό το βάρος των προσωπικών βιωμάτων, είδα δύο διαφορετικά πράγματα σε δύο αναγνώσεις. Αρχικά μια αντίφαση ανάμεσα αφενός στο κέντρο τής πόλης και τις διάχυτες έντονες μυρωδιές λόγω τής ζέστης, αφετέρου την ηρεμία ενός καλοκαιρινού φεγγαριού από πάνω της. Κατόπιν, όταν ξαναγύρισα σε αυτό, δεν είδα παρά, ή μάλλον ανακάλεσα από τη μνήμη μου, αυτήν τη μία εικόνα ενότητας φύσης και πόλης, από τις φορές που έτυχε να βρεθώ, περαστικός πάντως και ό,τι σημαίνει αυτό, σε κάποιες, λίγες, μικρές, ανθρώπινες – αλλά αυτό εξαρτάται και από τα ήθη και τα έθιμά και  δεν αναφέρομαι σε αυτά που απορρίψαμε, να ζεις πόλεις και το φεγγάρι να προχωρά στο ρυθμό του, φωτίζοντας, από πάνω, από τον καθαρό ουρανό, την πλατεία της.                

Τα επόμενα τέσσερα από τη συλλογή: An Anthology of Haiku, Ancient and Modern τού Asataro Miyamori, εκδ. Maruzen Company, LTD, 1932, Tokyo. Να σημειωθεί ότι στην εν λόγω συλλογή όλα τα χαϊκού φέρουνε τίτλο, ο οποίος φυσικά δεν υπολογίζεται στον συλλαβικό κανόνα. Το τελευταίο αποδίδεται στη μορφή τάνκα. 

Scarecrow

A sound of something! the scarecrow
Has fall’n down of itself.

Σκιάχτρο

ένας θόρυβος
πεσμένο σκιάχτρο
θα έπεσε μόνο του


The Wind and the Moon

The tempest’s one comrade —
The bright moon in the sky.

Ο Άνεμος και το Φεγγάρι

μόνος σύντροφος
της καταιγίδας:
το λαμπερό φεγγάρι

Σχόλιο: Πραγματικά υπέροχο χαϊκού. Μπορούμε να δούμε τον ποιητή να κάθεται σε σημείο από το οποίο μπορούσε να βλέπει μπροστά του, στο βάθος, μια μανιασμένη θύελλα ενώ από πάνω του, ή κάπου αντίθετα από την περιοχή στην οποία εξελίσσεται η θύελλα, στον ουρανό να λάμπει το φεγγάρι, σε μια εικόνα που συμφιλιώνει δύο φαινομενικά αντίθετα πράγματα, αναδεικνύοντας την ενότητα τού κόσμου.        


Paulownia Leaves

The paulownia leaves drop down
Without a breath of wind.

Τα Φύλλα τής Παυλώνιας

τα φύλλα τής παυλώνιας
πέφτουνε χωρίς
αγέρα πνοή 


An Eagle’s Nest

The sun has set in the bare bough
Of a camphor-tree, with an eagle’s nest.

Η Φωλιά τού Αετού

αετοφωλιά
στο γυμνό κλαδί ενός
καμφορόδεντρου

επάνω της έδυσε,
λίγο προτού, ο ήλιος

17 Οκτωβρίου 2026

Ο Ματσούκας ή ο αυτοδίδαχτος γιατρός [Ιωάννης Βηλαράς]

Ο Ματσούκας ή ο αυτοδίδαχτος γιατρός

Σ’ ένα μέρος, σ’ έναν τόπο
Με πολύ θαυμάσιον τρόπο,
Με ξαπόρεσι* κοινή
Και σε διάστημα ημέρας,
Εγεννήθηκε ένα τέρας.
Σπάνιο άλλο να φανεί!

Δίχως να 'χει υποψία
Αν ευρίσκονταν βιβλία,
Επιστήμες και σπουδή,
Ό Ματσούκας ωχ τα γίδια,
Εξημέρωσε στα ίδια
Του Ασκληπιού παιδί!

Όσοι ακούν αυτό, θιαμάζουν
Και έχουν δίκιο να φωνάζουν
Πως διηγούμαι υπερβολή.
Λέω μονάτη* την αλήθεια,
Δεν προβάνω* παραμύθια,
Μαρτυράν σ’ αυτό πολλοί.

Oχ* τη φύση διδαγμένος
Και γιατρός ξετελειωμένος
Στης μητρός του την κοιλιά,
Κι ό Ματσούκας αποράει!
Το χωριό του τον τηράει
Για σοφίας τη φωλιά.

Κι όχι τέχνες φαρμακίας
Και μυστήρια της χημείας,
Σε πολλούς κοινά κι απλά.
Μόνε ξέρει το ρεπάνι*,
Μες στο σώμα, ως πόσα κάνει
Κακοσύνες και καλά.

Σκόρδο, πράσο και κρομμύδι
θεραπευτικά τα δίδει,
Όπου η χρεία το καλεί.
Και με μέθοδο δική του
Πασαέναν* ασθενή του
Προχειρότατα ωφελεί.

Μήτε θέλει να ηξεύρει
Ν' αγωνίζεται να εύρει
Αρετές στα ξενικά•
Του χωρίου οι κήποι όλοι
Πατρικό του περιβόλι,
Πού φυτρώνουν γιατρικά.

Τα σταφύλια, τ’ αγγουράκια,
Σύκα, μήλα, πεπονάκια.
Που δροσίζουν το λαιμό.
Δίχως άνοστες πικράδες,
Γιατρικίσιες φαρμακάδες,
Περετούν* στο διορισμό*

Όλα αυτά με πλούσιο χέρι
Τα μοιράζει καλοκαίρι,
Σαν πολύ δροσιστικά.
Τα χειμώνα έχει πάλι
Στο σοφό του το κεφάλι
Όλα τα πυρωτικά*.

Όθεν όλους τους γιατρεύει,
Πάσα νόσο θεραπεύει
Με μια χάρη χωριστή.
Κι όποιον τούτος θα σηκώσει,
Πλιο* ο Χάρος να σκοτώσει
Νους να μην το φανταστεί!

Μόν' η άκρα του σοφία
Κάθαρση, φλεβοτομία
Έχει για άρματα κοινά,
Και μ’ αυτά πρωταρχινάει,
Κάθε πάθος κυνηγάει
Σταθερός παντοτινά.

Του Ματσούκα μας την πράξη
Ποιος ειν’ άξιος να ξετάξει*,
Ή την άλλη προκοπή!
Ως σε ποιό βαθμό και στάση
Της σοφίας έχει φτάσει,
Σφάλλει όποιος να το ειπεί.

Τα ρωτήματα δε θέλει•
Για σφυγμό μηδέ τον μέλει.
Τέτοια ο φίλος τα γελά!
Σ’ άλλο ύψος μέγα πάνει.
Τη διάγνωσή του κάνει
Με αλλιώτικα μυαλά.

Με τη μυρουδιά και μόνον,
Στου αρρώστου του τον πόνον.
Της κοιλιάς το περιττό,
Ή το ούρος* με τη γέψη
Λίγο τι να σημαδέψει,
Του είναι πάρα αρκετό.

Με παρόμοιας γνώσης φώτα,
Υστερνά* γι αυτόν και πρώτα,
Άκοπα θαυματουργεί.
Τόσα κατορθώματά του,
Οχ τα πλιο καθημερνά του,
Δε χωράει ακέρια γη!

Τα παχιά κορμιά αχαμναίνει*,
Τ’ αχαμνά σού τα παχαίνει.
Δίνει μάτια των στραβών,
Τους ψηλούς ευθύς χαμλώνει,
Τούς κοντούς, κι αυτούς, ψηλώνει,
Βάνει γλώσσα των βουβών !

Στα μικρά τα πάθια όμως,
Το νοητό του είναι τρόμος,
Κάθε νους τον απορεί!
Ένα σύμπτωμα ν’ ακούσει,
Μη φοβάσαι να προσκρούσει﮲
Μες στη ρίζα πάει, βαρεί.

Πες του, βήχω. – Πήρες κρύο,
Ένα κ’ ένα κάνουν δύο,
Αίμα, αίμα παρευτύς
Και την κάθαρσιν αντάμα,
Να ιδείς της τέχνης θιάμα,
Θιάμα τέχνης σαν κι αυτής!

– Ανεμοβροντώ αποκάτω. 
– Είναι κρύο και μονάτο*,
Αίμα και καθαρτικό.
Τις χολές να ελαττώσουν,
Τ' άντερά σου ν' αλαφρώσουν
Απ’ αυτό τ’ ανεμικό.

Νοιώθω κάψη στο κορμί μου.
– Πήρες κρύο, στη ζωή μου,
Και το πήρες την αυγή.
Κάμε αρχή, φλεβοτομήσου,
Και κατόπι καθαρίσου•
Σου περνάει, δεν αργεί.

Αμ τα τεχνικά του χέρια.
Για βεντούζες, για μαχαίρια.
Πού ειμ’ άξιος να ειπώ!
Τα αφήνω, τι απεικάζω*,
Σε κεφάλι δεν τα βάζω﮲
Όμως δυο δεν τα σιωπώ.

Το πιστό του το νυστέρι.
Που χιμάει σαν το ξεφτέρι
Και βουτάει ως το λαιμό,
Και το μέγα του αγκλυστήρι*
Όπου δεν κρατάει χατίρι
Κι αναβράει* κατακλυσμό,

Είναι αμίμητα εργαλεία.
Και σαν τούτα η χειρουργεία
Σε κανένα της καιρό,
Σ’ όσους έλαβε οπαδούς της,
Και μεγάλους και μικρούς της
Να τα είδε δε θαρρώ.

Μόνε τέτοιο προκομμένο,
Όχ τή φύση προικισμένο,
Νά τόν λέγουν μερικοί
Πώς εΐναι άδειος, κούφιος όλος.
Καί ψευτιάς μονάτης δόλος . . . ’
Πόσο οί άνθρωπ’ εϊν' κακοί !

Λεν αυτοί, ένας να προφτάσει
Στους πενήντα να μη σκάσει.
Άπ’ εκείνους που τηράει,
Είναι απόρεμα* μεγάλο !
Μόν' αυτό, εγώ αν δε σφάλλω,
Μες στο νου μου δε χωράει.

Ο Ματσούκας τάχα φταίγει.
Του αρρώστου του άντα λέγει
Να ρουφήσει αυγό ψητό
Και ό άρρωστος πεθαίνει.
Αφορμής παραχορταίνει
Απ’ αυγό σφιχτά βραστό;

Αν τον αστενή διορίσει*
Το καθάρσιο να στραγγίσει,
Μη μπορώντας, ο εμπαθής,
Να το καταπιεί, τ’ αφήνει
Και λαβαίνει κακοσύνη,
Ποιος του είπε μη το πιεις;

Αν ο τρίτος του πηγαίνει,
Επειδή και δεν προσμένει
Να τού κάμει ο γιατρός
Όσα η τέχνη υπαγορεύει,
Ο Ματσούκας μας λαθεύει,
Ή του φταίγει ο καιρός ;

Μόν' αυτά των σύντεχνών του
Λόγια ενάντια στον σκοπόν του
Δεν τα βάνει παντελώς﮲
Και είναι άνθρωπος με γνώση,
Να δανείσει και καμπόση,
Και όχι, ως λεν αυτοί, ζουρλός!..

Σας παρακινάω, φίλοι,
Με αληθοσύνης χείλη,
Κατηγόρια ν' αφεθεί﮲
Κι όπου τύχη να τον βρείτε.
Πρόθυμα όλοι να τον φτύτε*,
Για να μην αβασκαθεί!


Γλωσσάρι

Αγκλυστήρι: κλύσμα
Αναβράω: αναβράζω
Απεικάζω: καταλαβαίνω
Απόρεμα: απορία
Αχαμναίνω: αδυνατίζω
Διορίζω: βάζω σκοπό
Διορισμός: ο σκοπός
Μονάτη/ο: μονάχη, μόνη / μονάχο, μόνο
Ξαπόρεσι: έκπληξη, απορία, ξάφνιασμα ή θαυμασμός
Ξετάξει: εξετάσει
Ούρος, το: τα ούρα
Οχ: από
Πασαέναν: τον καθέναν
Περετούν: υπηρετούν
Πλιο: πια, πλέον
Προβάνω: προβάλλω 
Πυρωτικά: που ανεβάζουνε τη θερμοκρασία
Ρεπάνι: το λαχανικό ραπάνι
Υστερνά: τα ύστερα, τα στερνά
Φτύτε: φτύσετε

16 Οκτωβρίου 2026

A Stone I Died [Mewlana Jalaluddin Rumi]


Πέτρα πέθανα και σηκώθηκα φυτό﮲
Φυτό πέθανα και σηκώθηκα ζώο﮲
Πέθανα ζώο και γεννήθηκα άνθρωπος.
Γιατί να φοβάμαι; Tι έχασα πεθαίνοντας;


A stone I died and rose again a plant;
A plant I died and rose an animal;
I died an animal and was born a man.
Why should I fear? What have I lost by death?

Πηγή (ενδεικτικά): poemhunter.com

Το ανωτέρω ποίημα, βρίσκεται στον πυρήνα τής φιλοσοφίας τού σουφισμού καθώς περιγράφει την πορεία τής ύπαρξης να αναγεννιέται και να ανεβαίνει σε ανώτερη πνευματικά βαθμίδα, μετά από κάθε θάνατο. Στους πρώτους τρεις στίχους παραμένει προσανατολισμένο στον υλικό κόσμο και την ενότητά του, αλλά στον τέταρτο, τα δύο ερωτήματα ανοίγουνε το δρόμο για μια δυϊστική θεώρηση σύμφωνα με την οποία ο άνθρωπος, πεθαίνοντας, μπορεί να αναγεννιέται σε κάτι ανώτερο, το οποίο όμως δεν το γνωρίζουμε μέσω των αισθήσεων. Βέβαια, αυτός ο δρόμος προετοιμάζεται ήδη από τον τρίτο στίχο, με τη χρήση τής λέξης «γεννήθηκα» αντί «σηκώθηκα». Αυτή η διαφοροποίηση υπονοεί πως ο άνθρωπος είναι κάτι διαφορετικό, μια κορύφωση τής πορείας. Από την εξελικτική κορυφή, εντός ή στο όριο τού υλικού κόσμου, το επόμενο βήμα πού οδηγεί; σε κάτι ανώτερο πέρα από το υλικό απτό πλαίσιο;
Ως αναγνώστης όμως, διατηρώ το δικαίωμα να το δω στο μονιστικό υλιστικό πλαίσιο, το οποίο προσωπικά παραδέχομαι για τον κόσμο, με την απάντησή μου να αναφέρεται σε επιστροφή στο χώμα και την πέτρα για να ξεκινήσει ο επόμενος κύκλος. Και αυτή μου η ανάγνωση ισχυροποιείται – υποθέτοντας ότι η ανωτέρω αγγλική μετάφραση μένει πιστή στο πρωτότυπο – από τη διατύπωση τού δεύτερου ερωτήματος στον τέταρτο στίχο. Αντί τού αναμενόμενου: «What do I have to lose by dying?: Τι έχω να χάσω πεθαίνοντας;», ρωτάει: «What have I lost by death?: Τι έχασα πεθαίνοντας; ή Τι έχω χάσει με το θάνατο;» υπονοώντας ότι έχει ήδη προηγηθεί θάνατος (σε προηγούμενο κύκλο).