20 Νοεμβρίου 2026

Ο δρόμος [Λουκάς Κούσουλας]


Ο δρόμος

Είκοσι χρόνια στον ίδιο δρόμο, 
και λεωφόρος να ήταν 
στις παλιές πρωτεύουσες, 
και μονοπάτι στην ερημιά 
να το ορίζει ο άνεμος, 
είκοσι χρόνια 
– όφειλε να τον γνωρίζω! 
Να μη διαθέτει άλλα απρόοπτα! 
Πού είναι λοιπόν η υπερβολή, 
πού βρίσκεται καν το παράξενο 
στην αξίωσή μου να τον κατέχω, 
το σοκάκι τής επαρχίας – τι λέω; 
να τον έχω τελείως αποστηθίσει, 
να τον έχω αν θέλετε 
αηδιάσει!
Ταχτικὰ εγκληματικός!

Ήταν μήπως το λιγοστὸ χιόνι σήμερα 
σκεπάζοντάς τον με τρυφερότητα; 
κι ήταν η διακοπή ρεύματος τις προάλλες
ξεσκεπάζοντάς τον στο φεγγαρόφωτο; 
Ισχύουν λοιπόν αρκετά κάτι τέτοια 
να τον επηρεάσουν έτσι βαθιά,
να τον γητέψουν, να τον μεταμορφώσουν; 
Είναι δυνατόν ;

Ιδίως αυτά• τ ̓ αμελητέα κι ευκαταφρόνητα. 
Διακοπές ρεύματος, στην εποχή μας. 
Χιόνι στα χαμηλά και τα λοιπά,
τελείως ανυπόθετα προτού ευδοκήσουν, 
σαν τα καλά πνεύματα όμως,
και όταν αόρατα,
όχι γι’ αυτό λιγότερο πραγματικά, 
και δραστικά με το παραπάνω!


Πηγή: «Δοκιμασία – περιοδική έκδοση λογοτεχνικού προβληματισμού, Τεύχος 4 (1973)», μεταφερμένο στο μονοτονικό.

19 Νοεμβρίου 2026

静夜思 (Σκέψεις μιας ήσυχης Νύχτας) [Li Bai ή Li Po]

Το περίφημο ποίημα τού μεγάλου κινέζου ποιητή Li Bai ή Li Po (701 – 762 m.X.) 静夜思 (Σκέψεις μιας ήσυχης Νύχτας): 
床前明月光,疑是地上霜。舉頭望明月,低頭思故鄉,
είναι περισσότερο γνωστό στη δύση με την τυπική αγγλική ανώνυμη απόδοση:

Quiet Night Thoughts

Before my bed, the moon is shining bright,
I think that it is frost upon the ground.
I raise my head and gaze at the August moon,
I lower my head and think of the home town.

Πολύ γνωστές επίσης είναι και οι αγγλικές μεταφράσεις:

-του Witter Bynner:

In the Quiet Night

So bright a gleam on the foot of my bed –
Could there have been a frost already?
Lifting my head to look, I found that it was moonlight.
Sinking back again, I thought suddenly of home.

-και του Arthur Cooper:  

Quiet Night Thoughts

Before my bed there is bright moonlight
So that it seems like frost on the ground:
Lifting my head I watch the bright moon,
Lowering my head I dream that I'm home.

Ενώ περιλαμβάνεται και στην «Ανθολογία Κινεζικής Ποιήσεως» τού Άρη Δικταίου:

Νόστος 

Μπρος στην κλίνη μου απλώνεται το φως της σελήνης,
κι αναρωτιέμαι μη κ’ έστρωσε το πάτωμα η πάχνη.
Το κεφάλι σηκώνω, κοιτώ το φεγγάρι, το χαμηλώνω πάλι
και τον μακρινό τόπο μου σκέφτομαι με θλίψη.

Κλείνω με μια απόδοση μου βασισμένη στις ανωτέρω μεταφράσεις: 

Ήσυχης Νύχτας Σκέψεις

Μπρος στο κρεβάτι μου το λαμπερό Σεληνόφως
Σαν παγετός στο χώμα
Το βλέμμα μου ψηλά σηκώνω προς τη λαμπρή Σελήνη
Το βλέμμα μου χαμηλώνω και σκέφτομαι το σπίτι. 

18 Νοεμβρίου 2026

I died for Beauty – but was scarce [Emily Dickinson]

Πέθανα για την Ομορφιά — κι ήτανε μόλις είχα
Τακτοποιηθεί στον Τάφο
Όταν κάποιος, που πέθανε για την Αλήθεια, εναποτέθηκε
Σε διπλανό Δωμάτιο —

Με ρώτησε σιγανά γιατί Απέτυχα
«Για την Ομορφιά», Απάντησα —
«Κι εγώ — για την Αλήθεια — είναι Ένα —
Είμαστε Αδέρφια», Είπε —

Κι έτσι, σα Συγγενείς, συναντηθήκαμε μια Νύχτα —
Μιλούσαμε μεταξύ των Δωματίων —
Ώσπου τα Βρύα φτάσανε στα χείλη μας —
Και σκέπασαν — τα ονόματά Μας —


I died for Beauty – but was scarce
Adjusted in the Tomb
When One who died for Truth, was lain
In an adjoining Room –

He questioned softly "Why I failed"?
"For Beauty", I replied –
"And I – for Truth – Themselves are One –
We Brethren are", He said –

And so, as Kinsmen, met a Night —
We talked between the Rooms –
Until the Moss had reached our lips –
And covered up – Our names –

449



17 Νοεμβρίου 2026

το κελί 17 [Περικλής Κοροβέσης]

Πρέπει να ’ταν απογευματάκι. Συνήλθα εντελώς. Πήγα να κουνήσω το πόδι μου, αδύνατον. Ανασηκώνομαι. Τα παπούτσια μου είχανε ανοίξει από κάτω. Οποιαδήποτε κίνηση μου προξενούσε φοβερούς πόνους. Είχα ακούσει πως, όταν σου κάνουν φάλαγγα, δεν πρέπει να βγάζεις τα παπούτσια και πρέπει να μην τ’ αφήνεις ακίνητα, γιατί μπορεί να πάθεις γάγγραινα. Προσπαθώ πάλι. Κανένα αποτέλεσμα. Το πρόσωπό μου έκαιγε. Βρήκα μια καρυδόφλουδα και σκουπίστηκα. Άρχισα να τρίβω τα πόδια μου στους μηρούς. Πήγα να ανοιγοκλείσω το πόδι μου. Τα κατάφερα.
Θόρυβος από τα διπλανά κελιά. Φωνές παιδιών που λέγανε κάτι στα κλεφτά. Δύο άλλοι παίζανε ένα παιχνίδι με τετραγωνικές ρίζες. Μια κοπέλα τραγούδαγε ένα απαγορευμένο τραγούδι. Ακολουθήσανε κι άλλοι. Μια φωνή γεροντίστικη είπε: «Ν’ αρχίσουμε ένα τραγούδι από την Αντίσταση».
Το τραγούδι ξεκίνησε. Ήταν απίστευτο. Ακούγεται ένα «Σκασμός!». Θόρυβος μπάρας που άνοιγε. Το κελί πρέπει να ’τανε το διπλανό μου ή το πιο κάτω. Ο φρουρός βλαστημάει και λέει στον γέρο: «Γιατί τραγούδαγες, ρε; Για να βρω τον μπελά μου, ε;»
Ακούγεται να πέφτει ξύλο. Ο γέρος παρακάλαγε: «Ακούστε, κύριε φύλακα, να σας εξηγήσω, κύριε φύλακα, μη βαράτε, κύριε φύλακα, είμαι 68 χρονών, είμαι ευυπόληπτος οικογενειάρχης, μόνο για δήλωση μ’ έχουν εδώ».
Το ξύλο έπεφτε κανονικά. Απόλυτη ησυχία. Μόνο τα χτυπήματα και ο γέρος που έκλαιγε. Από ένα κελί ακούγεται κάποιος που έπαιζε τα κέρματά του με μανία. Ακολουθεί κι άλλος, κι άλλος. Ο θόρυβος γίνεται δαιμονισμένος. Χτυπάνε ρυθμικά. Ο φύλακας αφήνει τον γέρο και ουρλιάζει:
«Σκασμός ρεε!»
Ανοίγει κελιά, αλλά δεν μπορεί να βρει ποιος είναι. Αρπάζω με τις δυο χούφτες τα κέρματά μου κι αρχίζω να τα χτυπάω κι εγώ. Αμέσως ανοίγει την πόρτα μου και με πιάνει στα πράσα. Δεν σταματάω. Τα παίζω και τον κοιτάζω. Δεν με χτυπάει. Με βλέπει, με ρωτάει πώς με λένε και κλείνει πάλι την πόρτα. Πέφτει λίγος σοβάς.
Όσο πάω, είμαι και πιο καλά. Βλέπω το κελί μου. Το εξετάζω με τη μεγαλύτερη προσοχή. Είναι όλο μπετόν αρμέ, περίπου ογδόντα επί ένα και είκοσι. Ανάβω ένα σπίρτο. Οι τοίχοι είχανε σκαλισμένα ένα σωρό πράγματα. Μια μικρή βιβλιοθήκη. Κυριαρχούσαν συνθήματα πολιτικά. Πού και πού καμιά βρισιά. Σε μια γωνιά υπήρχε μια λυρική έξαρση. Τη μαθαίνω απ’ έξω. Είναι ένα τετράστιχο από δημοτικό τραγούδι.
Τον Γιάννη εβάλαν φυλακή να κάτσει τριάντα μέρες
και παραπέσαν τα κλειδιά και κάνει τριάντα χρόνους.
Εννιά μηλιές εφύτεψε στης φυλακής την πόρτα
κι απ ’ τις εννιά έφαγε καρπό και λευτεριά δεν είδε.
Αλλού ήτανε χαραγμένη πολύ βαθιά μια συμβουλή: Τρώε το φαΐ σου, αγάπα το κελί σου, διάβαζε πολύ. Πιο κάτω, πρόσεξα μερικές γραμμές χαραγμένες στον τοίχο. Προφανώς, μέρες στην απομόνωση. Μέτρησα 58 γραμμές. Άλλος είχε 32, κι ένας άλλος 30. 
Δεν είχα κουβέρτες, δεν είχα φάει και φαινότανε πως μ’ είχανε ξεχάσει. Μα πάλι ήτανε καλύτερα από την ταράτσα. Κι αν είχα την τύχη να γίνει ένα γραφειοκρατικό λάθος και με ξεχάσουνε, ποιος τη χάρη μου. Τα πόδια μου τα ’νιωθα καλύτερα. Τα παιδιά από δίπλα ξανάρχισαν να μιλάνε. Ένιωθα συντροφευμένος. Ποτέ δεν φανταζόμουνα πως, μέσα στην καρδιά του λύκου, θα υπήρχε τέτοια αντίσταση. Ένιωθα όμορφα. Δεν ξέρω γιατί, σιγά σιγά με πήρε το παράπονο. Έκλαψα. Το πρόσωπό μου ήτανε γδαρμένο και τα δάκρυα με τσούξανε. Μ’ έπιασε φαγούρα.
Το βράδυ άνοιξαν την πόρτα μου. Δύο χαφιέδες. Ανατρίχιασα. Ξανά ταράτσα; Πήγα να σηκωθώ. Ρωτάνε τα στοιχεία μου. Περίεργο! Μέσα σε λίγες ώρες είχα συνηθίσει το κελί μου. Δεν μπόρεσα να σηκωθώ. Με σηκώνει κάποιος και με κολλάει στον τοίχο. Περιμένω μπουνιά και πάω να καλυφτώ. Μου κατεβάζει τα χέρια. Ο άλλος μου τράβηξε φωτογραφία. Μ’ αφήνει και πέφτω. Ξανακλείνει την πόρτα. Το φλας μ’ είχε στραβώσει. Αυτό μόνο. Άδικα τρόμαξα. Με βασανίσανε με το παραπάνω. Πρέπει να έχει τελειώσει αυτή η φασαρία. Τώρα μένει η απομόνωση. Δεν πρέπει ποτέ κανείς να υπερβάλλει. Σχεδόν το πίστευα. 
Το πρωί - περίπου οκτώ η ώρα - ήρθαν και με φώναξαν απάνω. Ρώτησα για τι είναι. Δεν ήξεραν. Στο τσιμέντο όλη νύχτα. Κοριοί, χιλιάδες κοριοί, είχανε βρει το καλύτερο μέρος για να ευδοκιμήσουν. Δεν μπορούσα να περπατήσω. Κρατιόμουνα πάνω στον χαφιέ. Με περάσανε από μιαν αυλή, περίπου πέντε επί πέντε. Εκεί, στριμωγμένοι πάνω από σαράντα άνθρωποι με φοβερές γενειάδες. Μια ματιά αν υπήρχε κανένας γνωστός. Κανένας. Φοβόντουσαν να με κοιτάξουν. Με κοίταζαν κλεφτά. Η πόρτα της αυλής έκλεισε. Πάλι στον τέταρτο. Κάθε τόσο σταμάταγα. Ο χαφιές δεν με πίεζε καθόλου. Μ’ άφηνε και καθόμουνα όσο ήθελα. 
Πάλι στον τέταρτο. Πήγαμε σ’ ένα άλλο γραφείο. Ο αστυνόμος Καραπαναγιώτης περίμενε για μένα. Στο γραφείο ήτανε άλλοι δύο. Ένας μάλλον νέος άνθρωπος, από τους τύπους που σ’ όποια υπηρεσία και να τους βάλεις, γίνονται σκλάβοι αμέσως και πάνε μπροστά. Ο άλλος κάτι μεταξύ κλητήρα και χαφιέ﮲ πενηντάρης. Στο γραφείο, ο Καραπαναγιώτης' γύρω στα σαράντα, λιπαρός, μαλλιά ψαρά, μικρά γαλάζια μάτια χωρίς καμιάν έκφραση. Μιλάει μ’ εκείνο το ρετουσαρισμένο ιδίωμα των επαρχιωτών που έχουν κάτσει πολλά χρόνια στην Αθήνα.

Το κεφάλαιο «το κελί 17» από το βιβλίο Ανθρωποφύλακες του Περικλή Κοροβέση.

16 Νοεμβρίου 2026

[στα Μαντάμια στον Πολύδροσο Παρνασσού, 15.11.2026]

Το σλάβικο τοπωνύμιο Σουβάλα, συνδεδεμένο με πηγές ή σημεία συγκέντρωσης νερού είναι διαδεδομένο στον ελλαδικό χώρο. Χαρακτηριστικές περιπτώσεις
-στην Αίγινα: το χωριό Σουβάλα και οι διάσπαρτες παραδοσιακές, επιφανειακές πέτρινες δεξαμενές, σκαμμένες στο βράχο ή χτισμένες με στεγανό κονίαμα, 
-ο οικισμός Μαυροσουβάλα (σήμερα Αγ. Βαρβάρα) Ωρωπού όπου βρίσκεται μια από τις τρεις φυσικές λίμνες τής Αττικής (οι άλλες είναι η λίμνη Βουλιαγμένης και η Ρειτών (σήμερα Κουμουνδούρου),
-το ομώνυμο χωριό στη Φωκίδα (μετά το 1927 γνωστό ως Βαθύκοιλο),
-τα χωριά Σουβάλα και Άνω Σουβάλα στις βόρειες παρυφές τού Παρνασσού, επίσης  στη Φωκίδα, (σήμερα Πολύδροσος και Άνω Πολύδροσος),
-η ορεινή τοποθεσία και πεζοπορικός προορισμός «Σουβάλα Μανώλη» στο Πήλιο
-η ομώνυμη παραθαλάσσια συνοικία στη Χαλκίδα όπου βρίσκεται το Κόκκινο Σπίτι κ.α.

Στο παρόν παρουσιάζονται εικόνες από την πεζοπορική εκδήλωση που οργάνωσε η Περιπατητική Ομάδα Υμηττού στον Πολύδροσο Παρνασσού στη Φωκίδα την Κυριακή 15 Νοέμβρη 2026.
Η κυκλική πορεία που ακολουθήθηκε δεν παρουσίαζε κάποια ιδιαίτερη δυσκολία.  Η διαδρομή αρχικά κινήθηκε στο ανηφορικό τμήμα τού ορειβατικού μονοπατιού 22, από τον Πολύδροσο μέχρι τον Άνω Πολύδροσο, και από εκεί κατέβασμα στο περίφημο φαράγγι των Μανταμιών. Συνολικά γύρω στα 10 χλμ. διαδρομή με υψομετρική διαφορά περί τα 450 μ.
Ακολουθούνε λίγες εικόνες από τη διαδρομή:
Στις 5 Ιούλη 1977, ο 27χρονος αεροπόρος Χρήστος Πάντος, από τον Πολύδροσο, σκοτώθηκε εκτελώντας διατεταγμένη υπηρεσία καθώς το Mirage F1C που οδηγούσε συντρίφτηκε στην Γκιώνα. Προς τιμή του έχει τοποθετηθεί στο χωριό το κάτωθι αποσυρμένο Mirage F1C:  


















-από το ορειβατικό μονοπάτι 22:








































Στη θέση 38°38’02’’N 22°32’47’’E, μες στο ελατοδάσος, ένα παλιό παραδοσιακό ασβεστοκάμινο, το οποίο φαίνεται ότι λειτούργησε μέχρι τα μέσα του 20ου αι.



















---
























-από το φαράγγι των Μανταμιών με την παρατήρηση ότι οι εικόνες που ακολουθούν από το φαράγγι είναι του Δημήτρη Μανιού διότι φτάνοντας στο πάνω σημείο τής διαδρομής, κοντά στον Άνω Πολύδροσο, λόγω προσωπικού προβλήματος που προέκυψε αναγκάστηκα να σταματήσω και να επιστρέψω κάτω οδικώς με ταξί.
Στο φαράγγι των Μανταμιών, παλαιότερα λεγόταν Παλιοχώρι ή Παλιόμυλος, φαίνεται ότι μετακινήθηκαν κάτοικοι από την παραπλήσια αρχαία πόλη Λίλαια όταν αυτή παράκμασε (σ.σ. επρόκειτο για αρχαία πόλη που αναφέρεται και στον Όμηρο. Καταστράφηκε το 346 π.Χ. από τον Φίλιππο Β’ αλλά αργότερα ξαναχτίστηκε).
Το όνομα Μαντάμια το οφείλει στους μύλους και τις νεροτριβές που φιλοξενούσε καθώς κατεβάζει νερό όλο το χρόνο λόγω των πολλών πηγών που βρίσκονται σε αυτό ενώ στη ροή του σχηματίζονται και δύο καταρράκτες. Το 1924, από τους αδελφούς Αδαμόπουλους, κατασκευάστηκε φράγμα και υδροηλεκτρικό εργοστάσιο, ένα από τα πρώτα στον ελλαδικό χώρο. Λειτούργησε μέχρι το 1950 και σταμάτησε τη λειτουργία του όταν η παραγωγή και διανομή τού ηλεκτρικού ρεύματος πέρασε σε δημόσιο έλεγχο, με την ίδρυση τής ΔΕΗ. Όπως μάς είπε ο οδηγός, οι κάτοικοι τής Σουβάλας λέγανε τότε ότι αυτοί έχουνε ρεύμα ενώ στη Λαμία λυχνάρια (σ.σ. μέχρι το 1943 οι νομοί Φωκίδας και Φθιώτιδας αποτελούσαν έναν ενιαίο νομό με πρωτεύουσα τη Λαμία).



































Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι η περιοχή γνώρισε στη νεότερη ιστορία, την 1η Αυγούστου 1870, έναν καταστροφικό σεισμό, περί τα 6,8 βαθμούς τής κλίμακας Ρίχτερ, ο οποίος είχε επίκεντρο στο νότιο Παρνασσό, κοντά στην Αράχοβα και άφησε 117 νεκρούς, 380 τραυματίες ενώ γκρεμιστήκανε 2.000 σπίτια στην ευρύτερη περιοχή. Μέχρι τότε η Άνω Σουβάλα ήτανε το κύριο χωριό, στην περιοχή τού σημερινού Πολύδροσου. Επειδή όμως ισοπεδώθηκε, από τον ανωτέρω σεισμό, οι περισσότεροι κάτοικοι κατεβήκανε χαμηλότερα και χτίσανε τη Σουβάλα, το σημερινό Πολύδροσο.

Επιστρέφοντας περάσαμε πρώτα από τη Γραβιά, στη βόρεια είσοδο τού περάσματος προς την Άμφισσα, μεταξύ Παρνασσού και Γκιώνας.
Το Μνημείο τού Οδυσσέα Ανδρούτσου, στο σημείο που υπήρχε το περίφημο Χάνι τής Γραβιάς και έλαβε χώρα η ιστορική μάχη τής 8ης Μάη 1821, όπου ο Ανδρούτσος με 120 επαναστατημένους αγωνιστές σταματήσανε τον αποτελούμενο από 8.000 πεζούς και 1.000 ιππείς στρατό τού Ομέρ Βρυώνη, ο οποίος επιχειρούσε να κατέβει το πέρασμα προς Άμφισσα και από εκεί Πελοπόννησο. Μάχη καθοριστική για τον Αγώνα αφού αν πέρναγε ο οθωμανικός στρατός η μάχη στο Βαλτέτσι πιθανόν να μην είχε κερδηθεί. Οι απώλειες των επαναστατημένων αγωνιστών ανερχόντουσαν σε έξι άτομα και αυτών την επόμενη μέρα, όταν το ξημέρωμα επιχειρήσανε και πέτυχαν έξοδο, μέσα από το στρατόπεδο των Οθωμανών (οι οποίοι είχαν απώλειες 300 στρατιωτών και πολλών εκατοντάδων τραυματισμένων), καθώς ο Ομέρ Βρυώνης έφερνε κανόνια από τη Λαμία για να καταστρέψει το Χάνι. Όταν το κατέστρεψε ήταν ήδη αργά για την εκστρατεία του. 
























Οι τρεις εικόνες που ακολουθούν είναι από ένα ορεινό χειμερινό αμπέλι στη Γραβιά όπου τα αμπέλια γειτονεύουνε με τα έλατα:





15 Νοεμβρίου 2026

A Prayer [Bogdan Czaykowski, μετ. Κώστας Ριτσώνης]

A PRAYER

Throw me into a cloud o lord
but do not make me a drop of rain
I do not want to return to earth

throw me into a flower o lord
but do not make me a bee
I would die from an excess of industrious sweetness

throw me into a lake
but do not make me a fish o lord
I would not be able to became cold-bloodel

throw me into a forest
like a pine cone on the grass 
let no red-haired squirrels find me

throw me in a calm shape of a stone 
but not on the pavement of a London street 
o lord I worry and bite walls in this alien city

you who turn me over fire
pluck me from flames
and deposit me on a quite white cloud


ΠΡΟΣΕΥΧΗ

Ρίξε με μέσα σ' ένα σύννεφο Θεέ μου 
όμως μη με κάνεις μια σταγόνα βροχής 
δεν θέλω να γυρίσω στην γη

ρίξε με μέσα σ' ένα λουλούδι Θεέ μου
όμως μή με κάνεις μέλισσα
θα πέθαινα απ' την υπερβολή της επιμελημένης γλύκας

ρίξε με μέσα σε μία λίμνη
όμως μη με κάνεις ψάρι, Θεέ μου
δεν θα μπορούσα να γίνω ψυχρόαιμος

ρίξε με μέσα σ' ένα δάσος
σαν ένα κουκουνάρι πάνω στο γρασίδι
μην αφήσεις κοκκινοτρίχηδες σκίουρους να με βρουν 

ρίξε με σ' ένα ήσυχο σχήμα μιας πέτρας 
μα όχι στο λιθόστρωτο ενός Λονδρέζικου δρόμου 
Θεέ μου ταράζομαι και δαγκώνω τοίχους σ' αυτή την ξένη πόλη

εσύ που με ρίχνεις στην φωτιά
τράβηξε με από τις φλόγες
κι ακούμπησε με πάνω σ' ένα ήσυχο άσπρο σύννεφο


Από τα Ποιήματα των Φίλων Τεύχος 1

14 Νοεμβρίου 2026

Για την αιχμαλωσία τού Δ’ Σώματος Στρατού το 1916 στο Γκέρλιτς.

Την ιστορία με την ιδιότυπη αιχμαλωσία τού Δ’ Σώματος Στρατού, στην τότε γερμανική πόλη Görlitz [σ.σ. αργότερα, μετά το τέλος τού Β’ΠΠ και την οριοθέτηση των νέων συνόρων μεταξύ Γερμανίας και Πολωνίας, το μέρος τής πόλης, δυτικά τού ποταμού Lusiatische Neiße (Λουσατιανός Νάισε) έμεινε στην τότε Ανατολική Γερμανία (και σήμερα στη Γερμανία) ενώ το ανατολικό, υπό το όνομα Zgorzelec, πέρασε στην Πολωνία], την άκουσα πρόσφατα από τον πρώην συνάδελφο Πέτρο Θεοδωράκη, ο οποίος έχει στο Γκέρλιτς μακρινούς συγγενείς, μιας και ένας προπάππους του ήταν από τους 7.000 έλληνες στρατιώτες που είχανε μεταφερθεί εκεί, το 1916, και ο οποίος τελικά έμεινε εκεί, εργάστηκε και δημιούργησε οικογένεια. Αφορμή πάντως τής παρούσας ανάρτησης ήταν η προ ολίγων ημερών παρουσίαση τού βιβλίου «Ένεσι Ψωμίνης», στο Βόλο, την οποία πληροφορήθηκα από την ποιήτρια Πόπη Νεγιάννη. 

Κατωτέρω:
-η συνοπτική εν θέματι ιστορία από την el.wikipedia.org (από όπου και η εικόνα κατωτέρω):  

Την Άνοιξη του 1916, στην κορύφωση του Εθνικού Διχασμού, η Κυβέρνηση Σκουλούδη αποφάσισε την παράδοση της οχυρωματικής γραμμής του Ρούπελ στις Γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις. Η παράδοση του Ρούπελ οδήγησε στη Β΄ Βουλγαρική Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας.
Προς το τέλος Αυγούστου του 1916, το ελληνικό Δ΄ Σώμα Στρατού με απόφαση του διοικητή του Ιωάννη Χατζόπουλου, αποφάσισε αντί να αιχμαλωτιστεί από τους Βουλγάρους, να παραδοθεί εθελοντικά στους Γερμανούς. Πράγματι, στις 18 Αυγούστου το Δ' Σώμα (που αποτελούνταν από περίπου 7.000 αξιωματικούς και οπλίτες) ξεκίνησε από τη Δράμα, με προορισμό το στρατόπεδο της πόλης Γκέρλιτς της Γερμανίας.

Υπόβαθρο
Την άνοιξη του 1916, και εν μέσω του Εθνικού Διχασμού (1915-1917), η κυβέρνηση Σκουλούδη που διαδέχθηκε τον Βενιζέλο, μετά από πρόταση του αναπληρωτή επιτελάρχη Ιωάννη Μεταξά αποφάσισε στις 26 Μαΐου του 1916, την άνευ όρων παράδοση της οχυρωματικής γραμμής του Ρούπελ στις Γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις. Η αμαχητί παράδοση του Ρούπελ άφησε την Ανατολική Μακεδονία ανυπεράσπιστη, οδηγώντας στην πολύνεκρη για την Ελλάδα Β΄ Βουλγαρική Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας, καθώς και στην αιχμαλωσία του Δ' Σώματος Στρατού.

 


















«...Οι κάτοικοι της πόλης τους υποδέχθηκαν με στρατιωτικά εμβατήρια, εορταστικές γιρλάντες και καλωσόρισμα στα ελληνικά. Στην πραγματικότητα βέβαια αυτή η υποδοχή δεν ήταν παρά κομμάτι της γερμανικής προπαγάνδας, αφού οι Έλληνες στρατιώτες είχαν μεταφερθεί εκεί ως ιδιότυποι αιχμάλωτοι πολέμου με κάποια προνόμια, λόγω της σχέσης του τότε Βασιλιά Κωνσταντίνου με τον γερμανό Κάιζερ....» 

Στην αιχμαλωσία
Η παράδοση του Σώματος στους Γερμανούς έγινε κατόπιν αφόρητων πιέσεων των δύο εμπόλεμων πλευρών (κυρίως των Γερμανοβουλγάρων αλλά και της Αντάντ, που είχαν επέμβει ένοπλα στην ακόμη ουδέτερη Ελλάδα), κυριολεκτικά με το πιστόλι στον κρόταφο, και μετά την -εκ μέρους του φιλομοναρχικού εθνικού κέντρου- ρητή απαγόρευση οποιασδήποτε ένοπλης αντίστασης. Από την ηγεσία του εγκαταλελειμμένου στην τύχη του Σώματος, προκρίθηκε τότε αυτόβουλα η Γερμανία ως τόπος κατ' ευφημισμό «φιλοξενίας», προκειμένου να αποφευχθεί την τελευταία στιγμή η επώδυνη βουλγαρική αιχμαλωσία. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για ιδιότυπη αιχμαλωσία, καθώς κανένας απολύτως δεν είχε το δικαίωμα να εγκαταλείψει το γερμανικό έδαφος καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου. Εάν εξαιρέσουμε τη μερίδα των φιλοβασιλικών και φιλογερμανών αξιωματικών, που απολάμβανε προνόμια (γιατί η μειονότητα των βενιζελικών αξιωματικών υπέστη στη Γερμανία άγριες διώξεις), οι στρατιώτες υπέφεραν επί μακρόν το μαρτύριο των στερήσεων, της ελλιπούς διατροφής και του αφόρητου κρύου στις παράγκες του στρατοπέδου, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 400 περίπου άτομα, τα περισσότερα από φυματίωση.
Η τύχη το έφερε η άφιξη των χιλιάδων στρατευμένων να είναι η πρώτη στην ιστορία μαζική συνάντηση Ελλήνων και Γερμανών επί γερμανικού εδάφους. Έτσι παρατηρήθηκαν αξιοπρόσεκτες παρεμβάσεις πολλών Γερμανών διανοούμενων φιλελλήνων στο στρατόπεδο του Γκέρλιτς, που σκόπευαν κυρίως στη διενέργεια μελετών, ερευνών και ηχογραφήσεων (μεταξύ αυτών και η πρώτη καταγραφή μπουζουκιού παγκοσμίως), που σήμερα μόλις βγαίνουν στο φως προκαλώντας επιστημονικό και γενικότερο ενδιαφέρον. Αξιόλογη ήταν επίσης η πνευματική και πολιτισμική δραστηριότητα πολλών Ελλήνων αιχμαλώτων καλλιτεχνών και διανοουμένων (όπως ο αργότερα σπουδαίος θεατρικός συγγραφέας Βασίλης Ρώτας, ο λογοτέχνης Λέων Κουκούλας και ο ζωγράφος Παύλος Ροδοκανάκης). Αμέτρητα ήταν τα νήματα που συνέδεσαν τότε τους δύο λαούς με εκατοντάδες μικτούς γάμους και αρραβώνες, ενώ δεν έλλειψαν και οι προσπάθειες χρησιμοποίησης τού ελληνικού στρατεύματος για την επίτευξη πολιτικών και στρατιωτικών στόχων στο Μακεδονικό Μέτωπο και στη χωρισμένη τότε στα δύο και αλληλοσπαρασσόμενη Ελλάδα (Εθνικός Διχασμός).
Η κατάσταση έφτασε στο απροχώρητο, όταν μετά την ανακωχή οι βασιλικοί αξιωματικοί, φοβούμενοι αντίποινα, αρνούνταν να επιστρέψει το Σώμα στη βενιζελική Ελλάδα. Αυτό έδωσε το έναυσμα στους απελπισμένους στρατιώτες να πάρουν αθρόα μέρος στη γερμανική επανάσταση των Σπαρτακιστών (Ρόζα Λούξεμπουργκ), με αίτημα την άμεση επιστροφή στην πατρίδα. Μετά την -εν μέρει αιματηρή- αποτυχία της εξέγερσής τους, δραπέτευσαν άτακτα με κάθε μέσο και επέστρεψαν κατά ομάδες, ύστερα από αφάνταστες ταλαιπωρίες και με πολλά επί πλέον θύματα. Υπήρξαν οικογένειες που έψαχναν με αγγελίες στη Γερμανία τα στρατευμένα παιδιά τους εφτά ολόκληρα χρόνια μετά το τέλος του πολέμου. Όμως η «Οδύσσεια» των αιχμαλώτων του Γκέρλιτς δεν σταμάτησε εκεί. Μετά την πολυπόθητη επιστροφή υπέστησαν διώξεις εκ μέρους των βενιζελικών αρχών, τη χλεύη και την άδικη κατηγορία της προδοσίας. Υπήρξαν μέχρι και θανατικές καταδίκες αξιωματικών, οι οποίες όμως δεν εκτελέστηκαν.
Κατά μια παράδοξη ιστορική σύμπτωση, τριάντα περίπου χρόνια αργότερα, τα τραγικά γεγονότα επαναλήφθηκαν. 14.000 πολιτικοί πρόσφυγες, μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου στην Ελλάδα (1949), κατέφυγαν στη ίδια ακριβώς πόλη. Το Γκέρλιτς εν τω μεταξύ είχε διχοτομηθεί (1945), με σύνορο τον ποταμό Νάισε που διασχίζει την πόλη, και οι ανατολικές συνοικίες του είχαν παραχωρηθεί στην Πολωνία με το όνομα Ζγκοζέλετς (Zgorzelec). Έτσι στη χωρισμένη στα δύο πόλη, βρέθηκαν Έλληνες διαφορετικών γενεών -θύματα των δύο μεγάλων συρράξεων του 20ου αιώνα- που για πολλά χρόνια ούτε καν θα υποψιάζονται την ύπαρξη συμπατριωτών τους στην απέναντι όχθη.

-και οι σχετικές εκδόσεις:

«Οι Έλληνες του Γκαίρλιτς 1916-1919», του Γεράσιμου Αλεξάτου (εκδ. Κυριακίδη). Πρόκειται για ιστορικό έργο στο οποίο καταγράφεται η πορεία, η ζωή, η ομηρία και η επιστροφή των περίπου 7.000 Ελλήνων στρατιωτικών και αξιωματικών, καθώς και η δυσμενής μεταχείρισή τους ως «ριψασπίδων» στην Ελλάδα τού Μεσοπολέμου. 

«Οι όμηροι του Γκαίρλιτς: Μια απίστευτη, αληθινή ιστορία διχασμού και πολέμου», του Θανάση Πέτρου (εκδ. Ίκαρος). Πρόκειται για μια εικονογραφημένη νουβέλα, με ιστορικά τεκμηριωμένη τη δραματική περιπέτεια των Ελλήνων στρατιωτών. 

«Γκαίρλιτς», της Βίβιαν Αβρααμίδου Μπλούμη (εκδ. Αλεξάνδρεια). Πρόκειται για μυθιστόρημα για την καθημερινότητα, τις αγωνίες και τις ανθρώπινες ιστορίες των Ελλήνων στρατιωτών – ομήρων μέσα στο στρατόπεδο τού Γκέρλιτς.

«Ένεσι Ψωμίνης – Ένα ταξίδι βασισμένο στο ημερολόγιο του στρατιώτη Νίκου Τσάπα, αιχμαλώτου – φιλοξενούμενου στο Γκέρλιτς το 1916», της Μαρίζας Κελεσίδου (εκδ. Ήβη). 
Σημείωση: Ένεσι ψωμίνης: η ορθογραφία τής λέξης ένεσι είναι τού Νίκου Τσάπα, όπως την έγραφε στο ημερολόγιό του. Με τη φράση «ένεσι ψωμίνης» ονομάζανε το μικρό κομμάτι κουραμάνας που τους δίνανε κάθε πρωί και ίσα ίσα τους κρατούσε στη ζωή.

13 Νοεμβρίου 2026

[στο λόφο Φιλοπάππου, 13.11.2026]

Ένας μικρός περίπατος (από την Καλλιθέα) στο λόφο Φιλοπάππου, μια υγρή μέρα τού Νοέμβρη, σε μια χρονιά με καλές βροχοπτώσεις, είναι ένας περίπατος στην ιστορία, στο καταπράσινο χαλί που σκεπάζει το λόφο, στολισμένο με ελιές, πεύκα, κυπαρίσσια κ.α. δέντρα και φυτά, με τις αρχαίες, σμιλευμένες ή όχι, πέτρες αλλά και τα άγρια μανιτάρια: Volvopluteus gloiocephalus (Βολβαριέλλες οι Γλοιοκέφαλες ή Σαλιάρες):















12 Νοεμβρίου 2026

Πέντε (5) χαϊκού τού Kawakami Fuhaku

Ο Kawakami Fuhaku (川上 不白),1719 – 1807, ήταν ο δευτερότοκος γιος ενός υπηρέτη στην οικογένεια Mizuno, τα μέλη τής οποίας ήταν ανώτεροι ακόλουθοι και υπηρετούσανε τούς Tokugawa daimyo (κυβερνήτες ημιαυτόνομων περιοχών στην Ιαπωνία την περίοδο Edo: 1603 – 1868) στην περιοχή τού Kishū (το σημερινό Wakayama).
Το 1734 πήγε στο Kyoto όπου μυήθηκε στην τέχνη τού τσαγιού από το δάσκαλο τής «Οδού τού Τσαγιού» Joshinsai Tennen Sōsa (1705–51) ενώ αργότερα ίδρυσε τη δική του περίφημη σχολή, στην τελετουργία τού τσαγιού, γνωστή ως Fuhakuryū ή Edosenke. Επίσης καταξιώθηκε και ως ποιητής χαϊκού και ως δημιουργός καλλιγραφιών και κεραμικών.

Τα κατωτέρω από τη συλλογή: An Anthology of Haiku, Ancient and Modern τού Asataro Miyamori, εκδ. Maruzen Company, LTD, 1932, Tokyo.  

A Clear Water 

Oh, what a clear, cool spring! 
I find No water to wash my feet with.

Καθαρό Νερό

καθαρή πηγή
πώς στο νερό σου
να πλύνω τα πόδια μου;


The Boom of the Temple 

Bell How quiet! the temple bell’s boom 
Does not stir the cherry-blossoms.

Ο Ήχος τής Καμπάνας τού Ναού

τι ησυχία!
ο ήχος τής καμπάνας 
από το ναό

δεν ταράζει καθόλου 
τα άνθη τής κερασιάς


The Threads of the Waterfall 

Lo! in the May rains day by day 
The waterfall’s threads fatter grow.

Οι Κλωστές τού Καταρράκτη

στον καταρράκτη
με τις βροχές τού Μάη
μέρα τη μέρα

να! οι κλωστές τού νερού 
όλο και παχαίνουνε


The Bright Moonlight Night 

How brightly the moon shines! 
It dyes the mountain by degrees.

Το Λαμπρό Νυχτερινό Φεγγαρόφωτο

λαμπρό φεγγάρι
χρωματίζει σταδιακά 
το πέρα βουνό


Chrysanthemums 

I thought it a dreary autumn; 
But – these chrysanthemums!

Χρυσάνθεμα

νόμιζα μουντό
το φθινόπωρο τούτο
μα… χρυσάνθεμα!

11 Νοεμβρίου 2026

No coward soul is mine [Emily Bronte]


Δεν δειλιάζει η δική μου ψυχή
Ούτε τρέμει στην ταραγμένη από θύελλα σφαίρα τού κόσμου:
Τις Ουράνιες δόξες να λάμπουνε βλέπω
Και την Πίστη να λάμπει εξίσου, για το Φόβο οπλίζοντάς με 

Ω! μέσα στα στήθια μου Θεέ,
Παντοδύναμη Θεότητα, πανταχού παρούσα!
Ζωή που μέσα μου ηρεμεί
Καθώς εγώ, αθάνατη Ζωή, βρίσκω δύναμη σε Σένα!

Μάταια είναι τα χιλιάδες δόγματα
Που τις καρδιές των ανθρώπων κινούν: ανείπωτα εις μάτην•
Ανούσιοι αφροί εν μέσω ροής αχανούς
Ή άχρηστα – σα ζιζάνια μαραμένα –

Για να ξυπνάνε την αμφιβολία σ’ έναν
Τόσο γερά στο άπειρό Σου στηριγμένο,
Τόσο σίγουρα αγκυροβολημένο
Στον ακλόνητο τής αθανασίας βράχο.

Με πλατιά αγάπη αγκαλιάζει
Το Πνεύμα Σου την αιωνιότητα ζωντανεύει
Διαχέεται και προστατεύει ψηλά
Αλλάζει, συντηρεί, διαλύει, δημιουργεί και ανατρέφει

Αν χανόντουσαν η γη και η σελήνη
Κι οι ήλιοι και τα σύμπαντα παύανε να υπάρχουν
Κι Εσύ έμενες μόνος,
Κάθε ύπαρξη θα υπήρχε σε Σένα.

Δεν υπάρχει για το Θάνατο χώρος,
Ούτε κάτι με δύναμη να σ’ ακυρώσει:
Εσύ – ΕΣΥ είσαι το Είναι και η Αναπνοή
Και άφθαρτος είσαι ΕΣΥ


   No coward soul is mine,
No trembler in the world's storm-troubled sphere:
   I see Heaven's glories shine,
And Faith shines equal, arming me from Fear.
    
   O God within my breast,
Almighty, ever-present Deity!
   Life, that in me has rest,
As I, undying Life, have power in Thee!
    
   Vain are the thousand creeds
That move men's hearts: unutterably vain;
   Worthless as withered weeds,
Or idlest froth amid the boundless main,

   To waken doubt in one
Holding so fast by Thy infinity,
   So surely anchored on
The steadfast rock of Immortality.

   With wide-embracing love
Thy Spirit animates eternal years,
   Pervades and broods above,
Changes, sustains, dissolves, creates, and rears.

   Though earth and moon were gone,
And suns and universes ceased to be,
   And Thou wert left alone,
Every existence would exist in Thee.

   There is not room for Death,
Nor atom that his might could render void:
   Thou – THOU art Being and Breath,
And what THOU art may never be destroyed.

Για το ποίημα «No coward soul is mine», το πλέον γνωστό τής Emily Bronte (σ.σ. η οποία συνέγραψε ένα από τα κορυφαία παγκόσμια μυθιστορήματα: Το «Ανεμοδαρμένα Ύψη»), η αδελφή της Charlotte Bronte, που επιμελήθηκε τής μεταθανάτιας έκδοσης των ποιημάτων της, είχε σημειώσει: THE following are the last lines my sister Emily ever wrote. Αυτό όμως δεν είναι ακριβές αφού γράφτηκε στις 2 Γενάρη 1846, σχεδόν τρία χρόνια πριν από το θάνατό της (σ.σ. πέθανε σε ηλικία μόλις τριάντα ετών, στις 19 Δεκέμβρη 1948) καθώς υπάρχει το «Why ask to know the date – the clime?», το οποίο γράφτηκε το Σεπτέμβρη τού 1846.