Πρωτομαγιά [Άρης Αλεξάνδρου]

Πρωτομαγιά

Στα τζάμια σου μπουμπουκιάζει η χτεσινή βροχή

τώρα που η παραλία ανάβει τα φανάρια της.

Ένα καΐκι στάθηκε καταμεσής στο πέλαγο. Γαλήνη.

Περίμενε δω με το βλέμμα στις σταγόνες

(δυο ανθισμένες γαλάζιες σταγόνες τα μάτια σου).

Περίμενε. Θα ξημερώσει.

Θέλω να σε ξέρω στο παράθυρο

αγναντεύοντας κατά τον τόπο της χαραυγής

νοσταλγώντας το περσινό καλοκαίρι.

(Τα νερά ν’ ανασαίνουν ζεστασιά

το γυμνό σώμα της ημέρας πλαγιάζει μες στα στάχυα

κι ανάμεσα απ’ τα δάχτυλα κρυφοκοιτάει μια παπαρούνα.)

Θέλω να σου χαρίσω ένα τόσο δα ουράνιο τόξο

τώρα στα γενέθλια της δεκαοχτάχρονης αυγής,

ένα λουλουδένιο δαχτυλίδι

μια υπόσχεση ελπίδας.

Ρέκβιεμ [Anna Akhmatova (А́нна Андре́евна Ахма́това), μετ. Άρη Αλεξάνδρου]

Όχι, δεν ζήτησα τον ξένον ουρανό,

ούτε φτερούγας ξένης προστασία —

ήμουν με τον λαό μου τότε εδώ

όπου ο λαός μου ζούσε μες στη δυστυχία.

Αντί προλόγου

Στα φοβερά χρόνια της γιεζόβσινα, πέρασα δεκαεφτά μήνες περιμένοντας στην ουρά, μπροστά στις φυλακές του Λένινγκραντ. Μια μέρα, κάποιος με «αναγνώρισε». Τότε, μια γυναίκα που στεκόταν πίσω μου και δεν είχε ακούσει βέβαια ποτέ της το όνομά μου, ξύπνησε απ’ την άκαμπτη νάρκη όπου πέφταμε όλοι μας και με ρώτησε με τα μελανιασμένα χείλη της, σκύβοντας στ’ αυτί μου (εκεί, όλοι μίλαγαν ψιθυριστά):

— Κι αυτό, μπορείτε να το περιγράψετε;

Κι εγώ της είπα:

— Μπορώ.

Τότε, κάτι σαν χαμόγελο γλίστρησε πάνω σ’ αυτό που ήταν κάποτε το πρόσωπό της.

1 Απριλίου 1957, Λένινγκραντ

Αφιέρωση

Τα βουνά λυγίζουν μπρος σ’ αυτή τη συμφορά 

δεν κυλάει ο μέγας ποταμός 

μα της φυλακής τα σίδερα γερά 

κι από πίσω τους του κάτεργου η «μονιά» 

κι ο θανατερός καημός.

Δροσερό φυσάει το αγέρι γι’ άλλους, ξένους 

γι’ άλλους γλυκοφέγγει αχνά το δειλινό 

ίδιοι εμείς παντού, δεν παίρνουμε είδηση κανένας, 

τα κλειδιά μονάχα ακούμε σιχαμένα 

και τα βήματα βαριά των στρατιωτών. 

Σηκωνόμασταν, λες κι ήτανε για τους εωθινούς

μες στην αποθηριωμένη πόλη οδεύοντας ξανά,

συναντιόμασταν πιο ξέπνοοι κι από τους νεκρούς,

χαμηλότερος ο γήλιος και στο πούσι ο Νέβας, στους καπνούς 

κι όμως τραγουδάει η ελπίδα πέρα μακριά.

Καταδίκη ...και τα δάκρια ευθύς, μα τι να σώσουν 

έχει απ’ όλους ήδη αποκοπεί,

λες και τη ζωή με πόνο απ’ την καρδιά θα ξεριζώσουν 

λες και βάναυσα τ’ ανάσκελα θα την ξαπλώσουν 

μα βαδίζει... και τρικλίζει... μοναχή.

Τάχατες οι αθέλητές μου φίλες πού είναι τώρα εκείνες 

των σατανικών μου δύο ετών;

Τι στης Σιβηρίας τις θύελλες βλέπουν, στου χιονιού τη δίνη 

τι φαντάζονται στον κύκλο γύρω απ’ τη σελήνη;

Στέλνω σ’ όλες τους τον ύστατο χαιρετισμό.

Μάρτιος 1940

Εισαγωγή

Ήταν τότε που μόνο ο νεκρός χαμογέλαε κι όταν 

τη γαλήνη απολάμβανε. Κι άχρηστη σαν κατιμάς 

όλη η πόλη του Λένινγκραντ ταλαντευόταν 

στις υγρές φυλακές της σιμά.

Κι ήταν τότε που πια απ’ το μαρτύριο τρελές και χαμένες 

των καταδίκων βάδιζαν κιόλας οι φάλαγγες. Στη διαπασών 

όλο σφύριζαν σύντομα χαίρε κλαμένες

οι σειρήνες σφύριζαν αργά των ατμομηχανών.

Του θανάτου τ’ αστέρια ψηλά ακινητούσαν

διπλωμένη στα δυο η αθώα Ρωσία καταγής

με αιματόβρεχτες μπότες καθώς την πατούσαν

και με λάστιχα οι μαύρες οι κλούβες στο φως της αυγής

1

Συνοδεία σε πήραν καθώς χάραζε η μέρα 

από πίσω σου βάδιζα σαν σ’ εκφορά 

τα παιδιά στο σκοτάδι της κάμαρας κλαίγαν 

και στο εικόνισμα στάζαν εμπρός τα κεριά. 

Πα στα χείλη σου η ψύχρα της άγιας εικόνας.

Τον ιδρώ του θανάτου στο μέτωπο δεν τον ξεχνώ.

Σαν των δόλιων στρελτσί* τις γυναίκες, πεσμένη στο χώμα 

δίπλα εκεί στου Κρεμλίνου τους πύργους θα ουρλιάζω κι εγώ.

1953

* στρελτσί = τάγμα του Ιβάν του Τρομερού, προσωπική φρουρά του τσάρου.

2

Ήρεμος ο Ντον, γαλήνια κατεβαίνει

κίτρινο φεγγάρι μες στο σπίτι μπαίνει.

Μπαίνει και φοράει τον σκούφο του στραβά 

βλέπει εκεί το κίτρινο φεγγάρι μια σκιά.

Τούτη εδώ η γυναίκα απ’ την αρρώστια λιώνει 

είναι μια γυναίκα μόνη.

Μες στο μνήμα ο άντρας, το παιδί στη φυλακή, 

κάντε και για με μια προσευχή.

3

Όχι, δεν υποφέρω εγώ, μα κάποιος άλλος.

Εγώ δεν θα το άντεχα. Κι αυτό που έχει συμβεί, 

ας το καλύψουν οι μαύρες οθόνες

κι ας πάρει κάποιος τα φανάρια...

                                                     Νύχτα.

4

Ποιος να στο ‘λεγε τότε που οι φίλοι σου

φιλενάδα τους σ’ έλεγαν κι έτοιμο το ‘χες το σκώμμα. 

Κι αμαρτάνοντας πρόσφερες τ’ άλικα χείλη σου, 

στη ζωή σου να πάθεις τι σου ‘μελλε ακόμα.

Στην ουρά τριακοστή με το δέμα σου 

να σταθείς στα Κρεστί* και μπροστά να κοιτάς

και με δάκρυα καυτά, με το αίμα σου

του χειμώνα τον πάγο να καις, να τρύπας.

Στο προαύλιο μια λεύκα κουνάει τα κλαδιά λυπημένη 

κι ούτε θρόισμα ακούγεται — κι όμως κει στα κελιά 

πόσοι αθώοι πεθαίνουν και πάνε χαμένοι...

* Κρεστί = φυλακές του Λένιγκραντ.

5

Φωνάζω μήνες δεκαεφτά

και σε καλώ στο σπίτι να γυρίσεις.

Στου δήμιου πρόσπεφτα τα πόδια ταχτικά 

αχ, γιε μου εσύ και φρίκη μου, να ζήσεις.

Όλα μπερδεύτηκαν για πάντα εδώ, 

δεν ξεχωρίζω τίποτα, δεν έχω λύση.

Άνθρωπος ποιος και ποιος θεριό;

Η εκτέλεση θ’ αργήσει; Δε θ’ αργήσει;

Και μόνο τ’ άνθη σκονισμένα στις πρασιές· 

το θυμιατήρι κουδουνίζει· κι οι πατημασιές 

πηγαίνουν πού; Στο πουθενά.

Κι ίσα στα μάτια με κοιτάει χλωμό

με σύντομο απειλώντας με χαμό

ένα τεράστιο αστέρι από ψηλά.

6

Οι βδομάδες σαν πουλιά πετάνε

τι συνέβη ποιος θα μου το πει;

Πώς σε κοίταζαν στη φυλακή

οι λευκές οι νύχτες, που καταραμένες να ‘ναι

πώς και τώρα σε ξανακοιτούν

με αετίσιο μάτι φλογερό

και για τον ψηλό σου το σταυρό

και για θάνατο μιλούν.

7

Η καταδικαστική απόφαση

Κι έπεσεν η λέξη η πέτρινη του νόμου

πα στο στήθος μου το ακόμα ζωντανό.

Τι να γίνει, από καιρό προετοιμαζόμουν

όπως - όπως θα τα βγάλω πέρα και μ’ αυτό.

Έχω σήμερα πολλές δουλειές. Για μέτρα:

Πρέπει κάθε μνήμη ευθύς να σκοτωθεί

πρέπει την καρδιά να κάνω πέτρα

πρέπει πάλι τη ζωή να μάθω απ’ την αρχή.

Γιατί αλλιώς... Θροΐζει, να, ζεστά το θέρος

στο παράθυρό μου στέκω κι είναι σαν γιορτή.

Το ‘λεγε η καρδιά μου από καιρό, τα ξέρω

τούτο εδώ το φως και τ’ άδειο σπίτι στη σιωπή.

Καλοκαίρι 1939

8

Προς θάνατον

Έτσι κι αλλιώς θα ‘ρθεις, γιατί όχι τούτη τη στιγμή;

Σε περιμένω, αδύνατο να επουλωθεί το τραύμα.

Όλα τα φώτα τα ‘σβησα κι η πόρτα μου ανοιχτή 

να μπεις εσύ καθημερνός και σπάνιος ως θαύμα.

Όποια μορφή σ’ αρέσει πάρε για να ‘ρθεις 

σαν βλήμα εισόρμησε και σκότωσέ με 

ή μ’ ένα ζύγι ζύγωσε σαν έμπειρος ληστής 

ή με του τύφου τον καπνό φαρμάκωσέ με.

Η ως μύθος που ’χεις σοφιστεί και λες από καιρό 

κι όλοι τον μάθαν πια μέχρι ναυτίας, μέχρι κόρου 

ώστε το μπλε πηλίκιο στην αυλή να δω 

κι από τον τρόμο του χλωμό τον θυρωρό μου.

Το ίδιο πια μου κάνει. Ο Γιενισέι κυλάει μες στον αφρό 

το πολικό τ’ αστέρι φέγγει μες στην αμφιλύκη 

και την γαλάζια λάμψη των αγαπημένων μου ματιών 

η τελευταία την καλύπτει φρίκη.

19 Αυγούστου 1939, σπίτι της Φοντάνκα

9

Έχουν σκεπάσει τη μισή μου την ψυχή 

με τις φτερούγες τους η τρέλα κι η λωλάδα

και με ποτίζουν φλόγινο κρασί

και με καλούν στη σκοτεινή κοιλάδα.

Και το κατάλαβα πως πρέπει πιά να υποταχτώ

στην τρέλα αυτή και να υπομένω

αφουγκραζόμενη το παραμιλητό

που είναι δικό μου κι έχει γίνει κιόλας ξένο.

Δε θα μ’ αφήσει τίποτα να πάρω αυτή

μαζί μου τίποτα να πάρω πια δε θα μπορέσω

(όσες παράκλησες κι αν πω γονατιστή

και μ’ όσες ικεσίες κι αν της προσπέσω):

Μήτε του γιου τα μάτια που φαντάζαν τρομερά

λες κι ήταν μάτια πετρωμένου μαρτυρίου

μήτε τη μέρα που με βρήκε η συμφορά

μήτε τη λίγην ώρα του επισκεπτηρίου

μήτε τα χέρια που δροσίζανε τον πυρετό μου

μήτε της λεύκας την τρεμάμενη σκιά

μήτε τα λόγια που αχνοσβήναν στη γωνιά του δρόμου — 

τα «μην ανησυχείς» στερνή παρηγοριά.

4 Μαΐου 1940, σπίτι της Φοντάνκα

10

Σταύρωση

Μη θρηνείς δι’ εμέ, Μήτερ, 

ότι εν τάφω κείμαι.

Ι

Χορός αγγέλων δόξασε την υπερούσια μέρα 

και ανεώχθης εν πυρί, ω ουρανέ.

Ίνα τι με εγκατέλειπες, εκραύγασε προς τον πατέρα 

και στη μητέρα του είπε: Μη θρηνείς δι’ εμέ.

II

Η Μαγδαληνή θρηνούσε και χτυπιόταν

πέτρα απόμεινε ο καλός του μαθητής,

μα τη μάνα του που αμίλητη στεκόταν 

δεν ετόλμησε να την κοιτάξει ουδείς.

1940 - 1943

Επίλογος

I

Έμαθα πώς τα πρόσωπα σουρώνουν, πώς κρυφοκοιτάζει 

ο τρόμος κάτω απ’ τα χαμηλωμένα βλέφαρα και πώς 

με τη σφηνοειδή γραφή της πα στα μάγουλα χαράζει 

η οδύνη τις τραχιές, σκληρές σελίδες της στο λίγο φως, 

πώς ξάφνου οι βόστρυχοι, τεφροί και μαύροι εκεί στο μέτωπό μου 

γυρνάν από τη μια στιγμή στην άλλη στο ασημί, 

μαραίνεται στα χείλη τα πειθήνια το χαμόγελό μου 

κι ο φόβος μες απ’ το στεγνό γελάκι μου κρυφαντηχεί.

Και δεν προσεύχομαι για μένα μοναχά

μα μνημονεύω κι όσες στάθηκαν μαζί μου, δίχως ήχο 

στην κάψα του Ιουλίου και μες στην παγωνιά 

κάτω απ’ τον κόκκινο, τον τυφλωμένο τοίχο.

II

Και πάλι πλησίασε, να, του μνημόσυνου η ώρα

και βλέπω κι ακούω και νιώθω σας όλες σας τώρα:

κι εκείνην που σύραν βαστώντας την ως τη σιγή

κι εκείνην που πια δεν πατάει τη γενέθλια γη

κι εκείνην που κούνησε αχνά τ’ όμορφό της κεφάλι

και είπε: «Ξανάρχομαι εδώ σαν στο σπίτι μου πάλι».

Θα το ‘θελα να ‘τανε τρόπος τα ονόματα εδώ να τα πω 

μα μου ‘χουνε τους καταλόγους παρμένους και πού να τους βρω.

Γι’ αυτές έχω υφάνει ένα κάλυμμα φέρετρου μαύρο, φαρδύ 

με λέξεις δικές τους, φτωχές, που κρυφάκουσα εκεί.

Και πάντα θυμάμαι κι η μνήμη τις φέρνει κοντά μου 

και δε θα ξεχάσω τες, μήτε στη νέα συμφορά μου

κι αν κλείσουν, φιμώσουν μου το ματωμένο μου στόμα 

μ’ αυτό που εκατό εκατομμύρια λαού ξεφωνίζουν ακόμα

παρόμοια ας με φέρνουν στη μνήμη ως εγώ μελετώ τες, οϊμένα, 

καθώς θα χαράζει μνημόσυνου μέρα για μένα.

Κι αν κάποιοι σε τούτη τη χώρα θελήσουν

τιμώντας τη μνήμη μου μια προτομή να μου στήσουν

το ναι μου τους δίνω γι’ αυτή τη λαμπρή τελετή

με μια συμφωνία: να μη το μνημείο στηθεί

στη θάλασσα δίπλα, εκεί που πρωτόδα το φως

γιατί με τη θάλασσα κόπηκε πια κι ο στερνός μου δεσμός

και μήτε στου Κήπου των τσάρων την πέρα τη μύχια γωνιά 

εκεί που με ψάχνει στενάζοντας κάποια σκιά

μα εδώ που στεκόμουν ατέλειωτες ώρες ορθή

εδώ που για με στο λουκέτο δε βάλαν κλειδί.

Γιατί και στον όλβιο τον θάνατο θέλω να μείνει

της μαύρης ο θόρυβος κλούβας για πάντα στη μνήμη

κι ο χτύπος, ο βρόντος της πόρτας που σκίζει τ’ αυτιά 

κι ωσάν πληγωμένου θεριού το ουρλιαχτό της γριάς.

Κι ας στάζει απ’ τα βλέφαρα ασάλευτα μπρούντζινα, ως λιώνει 

σαν δάκρυ ας κυλάει και σαν δάκρυ ας σταλάζει το χιόνι

κι ας γλούγλου κι ας γλου φυλακής περιστέρι μακριά 

και πέρα τα πλοία του Νέβα ας πορεύονται αργά.

Μάρτιος 1940

Πηγή: Δοκιμασία - περιοδική έκδοση λογοτεχνικού προβληματισμού - Τεύχος 4 (1973).

Χαιρετισμός στην Πατρίδα [Sergei Yesenin - Сергей Александрович Есенин, μετ. Άρης Αλεξάνδου]

Η καταιγίδα πέρασε. Λίγοι έχουμε επιζήσει.

Στο προσκλητήριο της φιλίας πολλά τα «απών». 

Στον τόπο τον ορφανεμένο έχω γυρίσει 

απ’ όπου λείπω χρόνια οχτώ.

Ποιόν να φωνάξω για να μοιραστώ τη θλιβερή

χαρά, που ζωντανός ακόμα μένω;

Εδώ κι ο μύλος είναι ξύλινο πουλί

με ένα φτερό μονάχα, με το μάτι του κλεισμένο.

Εδώ κανένας δε με βλέπει σαν γνωστό

κι όσοι με μελετάγαν με ξεχάσαν — πάνε χρόνοι.

Κι όπου το σπίτι μου έστεκε το πατρικό

η στάχτη τώρα κείται και του δρόμου η σκόνη.

Μα συνεχίζεται η ζωή.

Ολόγυρά μου — κι ο καθένας βιαστικός —

διαβαίνουν πρόσωπα και νέων και γέρων, μπρος και πίσω, 

όμως κανείς να βγάλω το καπέλο, να τον χαιρετήσω 

κι άσυλο πια δε βρίσκω εδώ στα μάτια κανενός.

Κι ως σμήνος μέσα απ’ το μυαλό μου οι σκέψεις τρέχουν:

Τι είναι η πατρίδα;

Ενύπνια τάχα; Κ’ είναι δυνατόν; Μα να

όλοι σχεδόν σαν σκυθρωπό προσκυνητή με βλέπουν

ένας θεός το ξέρει από ποια μέρη μακρινά.

Έτσι φαντάζω εγώ!

Εγώ που το χωριό μου θα ακουστεί

μονάχα για έναν λόγο κι όχι γι’ άλλον:

Πώς έτυχε από μια χωριάτα εδώ να γεννηθεί

ένας ρωσότατος ποιητής και πρόξενος σκανδάλων.

Μα στην καρδιά μιλάει και λέει η λογική:

«Μην κάνεις έτσι. Ποιος σε πρόσβαλε λοιπόν; Τι δήθεν είδες;

Απλώς, ένα καινούριο φως έχουν ανάγει εκεί,

το φως μιας άλλης γενεάς μες στις καλύβες.

Άρχισες πια να φθίνεις, δε μπορείς να πεις,

άλλα τραγούδια λένε τώρα άλλοι λεβέντες.

Θα ηχήσουν πιθανόν σαν πιο ενδιαφέρουσες κουβέντες 

μια και δεν έχουν μάνα το χωριό, μα ολάκερη τη γης».

Πατρίδα μου, αχ περίγελως κατάντησα εδώ χάμου.

Τα βουλιαγμένα μάγουλα φλογίζει ο πυρετός.

Η γλώσσα των συμπολιτών σαν ξένη ηχεί στ’ αυτιά μου, 

μέσα στη χώρα μου είμαι σαν αλλοδαπός.

Και βλέπω,

με κυριακάτικους πολίτες του χωρίου,

η λέσχη, ως εκκλησία, να ’χει γεμίσει.

Με λόγους άπλυτους, με αδέξιες κινήσεις του χεριού 

ξετάζουν κει και συζητάν τη νέα τους «ζήση».

Με νερουλό επιχρύσωμα της δύσης έχει πια πιτσιλιστεί 

το γκρίζο χώμα, εκεί στων χωραφιών τα αυλάκια.

Και τα ξυπόλυτά τους πόδια, σα δαμάλες κάτω απ’ τη φραγή, 

οι λεύκες έχουν χώσει μέσα στα χαντάκια.

Ένας κουτσός, με νυσταγμένα μάτια κόκκινος φαντάρος, 

ζαρώνοντας το μέτωπο, πασχίζοντας να θυμηθεί, 

μιλάει για τον Μπουντένυϊ, το ιππικό, το θάρρος 

των κόκκινων στο Περεκόπ και νίκες ιστορεί.

«Κει στην Κριμαία... με εφ’ όπλου λόγχη... και κωλώνουν 

εφτούνοι οι μπουρζουάδες... τότε εμείς...» λέει με στομφώδες ύφος.

Και τα σφεντάμια των κλαδιών τους τα μεγάλα αυτιά βουλώνουν 

και αχ και βαχ στενάζουν οι γυναίκες μες στο ημίφως.

Και κατεβαίνουν από πέρα οι κομσομόλοι,

το ακορντεόν ακομπανιάρει κι οι φωνές τους ροβολάν, 

τραγούδια λεν του Μέντνυϊ του Ντεμιάν 

κι αντηλαλούν οι ρεματιές από γιορτή και σκόλη.

Τι χώρα!

Τι μου ‘ρθε και ύψωνα με στίχους τη φωνή μου

κι έλεγα φίλο τον λαό πως έχω γκαρδιακό;

Εδώ, δε χρησιμεύει σε κανέναν πλέον η ποίησή μου

κι ως φαίνεται κι εγώ κατάντησα άχρηστος εδώ.

Ε, τι να γίνει.

Συγχώρα με πατρίδα κι άσυλό μου εσύ.

Μου φτάνει ό,τι σου πρόσφερα. Σου δούλεψα ως μπορούσα.

Τραγούδι σήμερα ας μη λεν δικό μου. Αρκεί

που εγώ, τότε που ο τόπος μου άρρωστος κειτόταν, τραγουδούσα.

Αποδεκτά τα πάντα.

Ως είναι δέχομαι το κάθε τι.

Είμαι έτοιμος να ακολουθώ χωρίς να παρεκκλίνω.

Θα δώσω στον Οχτώβρη και στο Μάη την πάσα μου ψυχή, 

μα την αγάπη μου τη λύρα μου, όχι, δεν τη δίνω.

Δε θα την παραδώσω εγώ σε χέρια ξένα

κι ας είναι μητρικά, συζυγικά τα χέρια ή φιλικά.

Τους ήχους της σε μένα μόνο εμπιστευότανε κι εμένα, 

εμένα μόνο μου ‘λεγε τραγούδια τρυφερά.

Νέοι, καλή σας προκοπή! Και στο κορμί γεροδεμένοι! 

Άλλη η ζωή σας, άλλη πια η δική σας επωδός.

Κι εγώ θα φτάσω στο όριο του αγνώστου μοναχός, 

με την ψυχή μου την αντάρτισσα για πάντα δαμασμένη.

Μα κι όταν

απ’ τον πλανήτη αυτόν θα ’χει χαθεί

η έχθρα των φυλών και θα ’χει λείψει

το ψέμα κι η μελαγχολία,

εγώ και πάλι θα ανυμνώ,

με ολάκερη την ύπαρξή μου του ποιητή

της γης το εν έκτο

με το όνομα το ολιγοσύλλαβο «Ρωσία».

Πηγή: Δοκιμασία - περιοδική έκδοση λογοτεχνικού προβληματισμού - Τεύχος 2 (1973).

Ποιήματα τού Άρη Αλεξάνδρου

 ΑΓΟΝΟΣ ΓΡΑΜΜΗ

Από το «Αλεξανδροστρόι»

Από διαλεχτική 

Το μάθαμε καλά.

Όλα είναι περιβάλλον. 

Γι’ αυτό κι εγώ 

Τριγυρισμένος θάλασσα 

Είμαι ρευστός 

Σα ριζιμιό λιθάρι.

---

Εγώ που το ‘χω ένστιχτο

Να βρίσκει το κορμί μου

Το πιο χουζούρικο χορτάρι

Θα το δεχόμουν ν’ άδειαζα

Κουβά - κουβά την άρμη της Κασπίας

Φτάνει να πίστευα πως ζεις.

Λες να μην είμαι σοβαρός;

Κοίτα, τα μάτια μου σκουρήναν.

Σκύψε. Εσένα θα σ’ ανοίξω την καρδιά μου

Σαν το κρεμμύδι που το σπας με μια γροθιά στο γόνατο.

Μες την ομάδα ήμουν

Άχρηστος πάντα

Σαν ένα  σ α ν

Για την ομάδα ήμουν

Ύποπτος πάντα

Σαν την αλήθεια.

Το αυθεντικό μου όνομα

Στο πέταξα σαν σπίρτα

Σε κάποιον που μου ζήτησε φωτιά.

Άναφτα στον άνεμο κι ας σβήσουν.

Αν υπήρχε ζυγαριά ευαίσθητη στο φως

Θα ‘βλεπες το δίσκο με τις αυταπάτες

Να τινάζεται ψηλά μες στον αέρα.

Πώς δεν το σκέφτηκες αλήθεια 

Την τελευταία νύχτα

Να βγεις στη στέπα και να γίνεις ποταμός.

Να δεις που θα χτιζόταν δίχως πλάνο 

Καινούργιο φράγμα

Αλεξανδροστρόι.

Οι βροχές όλης της γης

Περνώντας μέσ’ απ’ τις τουρμπίνες

Θα ξεπλέναν αυτομάτως τις καθημερινές εφημερίδες 

Κι’ ο ήλιος θα τις άπλωνε σαν καθαρά σεντόνια του. 

Θα ‘βλεπες τους μουζίκους

Φορτισμένους

Με είκοσι-πέντε χρόνια ηλεκτρισμό

Να τραβάνε μες τον κόσμο

Μα τις ψηλές τους μπότες

Στραφτοκοπώντας γράσο και σβελτάδα.

Ή πάλι

Ας τράβαγες στον Καύκασο

Να ξαναρίζωνες στα ελάτια

Και θα ‘ρχόμουν να ρουφήξω

Σαν χαρμάνης την ανάσα

Να στραγγίζω κάθε τι που μ’ απομένει

Σε μια μετάγγιση ανώνυμου κεφιού

Αλάτι φως και σπέρμα.

Εχ μωρέ Βλαδίμηρε

Κρίμα να μη φτάσεις

Ως εδώ που συνεχίζεται ακόμα

Η θάλασσα κι ο βράχος.

Θα στύλωνα το μπόι μου

Κατάντικρι στον άνεμο

Και θα συνέχιζες να γράφεις

Με τα όμικρον σαν μάτια που πρωτοβλέπουν μες τη νύχτα 

Τον ουρανό

                   αυθύπαρκτο

                                       σαν χρόνο

Την απομόνωση

                           αναπότρεπτη

                                                 σαν την αυγή.

Παράνομο σημείωμα

Αλλ’ ύστερ’ από τους δυο πολέμους η απαισιόδοξη στάση είναι παντού στάση αντιδραστική.

Κ. Βάρναλης

Έχουμε στο μηνίγγι μια ραγισματιά

Κι η ματιά μας προχωράει

Από πουλί σε φύλλο σαπισμένο

Σαν τεθλασμένη πυρετού:

Κανονικώς εκτελεσθέντες τρεις πεντακόσοι τέσσερεις

Ξεσπιτωμένοι τόσοι

Χωρίς μαχαιροπήρουνα

Κάποιος Σωτήρης γύρισε

Με κατασχεμένα τα κορδόνια

Τα ξουραφάκια

Με κατασχεμένο τ’ όνομά του.

Είναι μια μικρή ραγισματιά

Κ’ η ώρα δε μας παίρνει

Να μας αγγίξει κάποτε σα χάδι

Ένα φτερό αυτοκινήτου.

Έτσι - μέσα στις πέτρες μέσα στα χαλάσματα 

             Πάντα δίπλα στους καπνούς

Έτσι - μέσα στο χειμώνα στα κουρέλια τον ίσκιου μας 

             Πάντα δίπλα στους πνιγμένους

Έτσι - μες τη νύχτα που πριονίζει όλη νύχτα 

             Τ’ ασημένια δέντρα 

             Το μολυβένιο ουρανό 

             Το χάρτινο φεγγάρι

Δίπλα στα ρινίσματα μιας ψιλής βροχής

Έχουμε μια ραγισματιά.

Σωτήρη

Εκεί στις όχτες του Ιλισσού

Όταν πασχίζεις να ξανάβρεις τα ποτάμια που κατεβαίνουν 

         μοναχά τους ενάντια σ' όλους τους κανόνες 

         της στρατηγικής

Μην αποστρέψεις τα μάτια

Απ’ τους χορταριασμένους ίσκιους

Απ’ τις καπότες που επιπλένε στα νερά

Μην τ’ αποστρέψεις.

Το πρόσωπό σου

Είναι σα νόμισμα π’ αφήνουνε στις ράγιες τα παιδιά 

Και το παίρνουν καθαρό 

Μόλις περάσει η νύχτα.

Έχουμε μια ραγισματιά

Κ’ η ώρα δε μας παίρνει.

Στήνουμε τ’ αφτί μας ν’ ακούσουμε τα νέα

Και μας τ’ αρπάζουνε βαριά τραυματισμένα σε πρόχειρα φορεία

Κάνουμε να μετρήσουμε τ’ αστέρια

Και πέφτουν στα λιθόστρωτα σαν ανάποδες πινέζες.

Με μια μικρή ραγισματιά 

Επιμένω και τραβάω μες τις λάσπες 

Ξεριζώνοντας κάθε μου βήμα

        σαν ένα κούφιο δόντι 

Ανασηκώνω τα πηγούνια των ανθρώπων 

Για ν’ αντιγράψω βιαστικά

Το φως π’ απόμεινε στις κόχες των ματιών τους

Και κρύβω το σημείωμα

Στην καρδιά κατάσαρκα

Για να δουν στη νεκροψία

Πόσο λίγο ζήσαμε.

Κλειστό τετράγωνο

Με τις παλάμες μας στον τοίχο

Προσπαθούμε να κρυφτούμε

Πίσω από μια υδρορροή

Περιμένουμε να γδάρει την καρδιά μας

Το στρογγυλό γυαλόχαρτο που ρίχνουν

Τα κλεφτοφάναρά τους.

Ολονυχτίς μπλοκαρισμένοι

Κοντοστεκόμαστε στις πόρτες των φιλικών σπιτιών

Για ν’ ακουμπήσουμε τα δόντια στις κρύες κλειδαρότρυπες. 

Ανοίξτε

Σ’ όλες τις γωνιές παραμονεύουν.

Όλες οι κλειδαρότρυπες έχουν μελανιάσει

Σαν πνιγμένα όστρακα.

Οι άνεμοι σταμάτησαν στα νυχτωμένα τέρματα 

Κι άφησαν τα φανάρια της τροχαίας 

Να ρίχνουνε το φως νιφάδα τη νιφάδα 

Σ’ έναν κύκλο κόκκινο

            σαν μισάνοιχτο στόμα 

Σ’ έναν κύκλο κίτρινο

            σαν κάτι να προσμένουν 

Σ’ έναν κύκλο πράσινο

            με τα ονόματα σβησμένα ψηλά στις πινακίδες 

Σ’ έναν κύκλο κόκκινο.

Σ’ όλες τις γωνίες

Μας ζητάν το πρόσωπό μας.

Το μόνο που μας έμεινε

Είν’ ένα τζάμι σπασμένο

Κολλημένο βιαστικά

Με τέσσερεις λουρίδες μαχητικής αρθρογραφίας.

Με τη βροχή

Σταλάζει τ’ αντιμόνιο στα μάτια.

Με το πουκάμισο σκισμένο

           αφήνουμε τα νύχια μας να σπάσουν

Με τη νύχτα ληστεμένη

Ελπίζουμε να ρθεί το καλοκαίρι

Να καρφώσει την κομμένη μας παλάμη

Σαν χταπόδι που ξεραίνεται στον ήλιο.

Σε κάθε γωνιά

Κρέμονται σα γλώσσες δαγκωμένες

Τα φανάρια.

Ως τώρα

Οι φωνές μας μείνανε ψηλά

Μέσα στα δόντια

Δίπλα - δίπλα με το φως.

Τα σιδερένια κάγκελα γυαλίζουν

Σα να πολυτρίφτηκε η νύχτα στους αγκώνες

Κάθε τόσο σούρνουμε τα λιγδωμένα μας μανίκια

Καθώς πεσμένοι ανάσκελα σηκώνουμε για λίγο το κορμί ν’ αφουγκραστούμε

Καθώς εκεί

Απόξω

Σάμπως να ξημερώνει.

Στη γωνιά του κελιού

Λεκιάζουν τα πλακάκια

Μ’ ένα φως σκοτωμένο.

Στρυμωγνόμαστε να γλείφουμε τη σκόνη

Καθώς οι γάτες ξεδιψάνε

Ματώνοντας τη γλώσσα

Πάνω σε μια λίμα.

Ποιητική

Η κάθε μου λέξη

Αν την αγγίξεις με τη γλώσσα

Θυμίζει πικραμύγδαλο.

Απ’ την κάθε μου λέξη

Λείπει ένα μεσημέρι με τα χέρια της μητέρας δίπλα στο ψωμί 

Και το φως που έσταξε απ' το παιδικό κουτάλι στην πετσέτα.

---

Ό,τι κι αν γίνει δε θα ρίξω.

Ποιος πυροβολάει τους πεθαμένους;

Κοιταχτείτε.

Όλος ο υδράργυρος

Έχει φύγει απ’ τους καθρέφτες.

Ένα αμάλγαμα σιωπής μ' ασήμι.

---

Κόβουν τις καταλήξεις μας

Κ’ οικονομάνε μίλια σκάψιμο στους τάφους.

Έχουν ένα στέλεχος και τραβάνε τις εύφημες μνείες 

Με την ίδια ευκολία που ξεριζώνεται

                                  - γι' αυτούς -

Η ζωή μας απ' το φως.

---

Η μόνη ξιφολόγχη μου

Ήταν το κρυφοκοίταγμα του φεγγαριού απ' τα σύννεφα.

Ίσως γι' αυτό δεν έγραψα ποτέ

Στίχους τελεσίδικους σαν άντερα χυμένα

Ίσως γι’ αυτό εγκαταλείπουν ένας - ένας τα χαρτιά μου 

Και τους ακούω στις κουβέντες όσων δε μ’ έχουνε διαβάσει.

Άννα

Όλο μιλάω για γραμμές επίπεδα και πέτρες

Για να μην τύχει και προσέξεις

Πόσο διστάζω να σ’ αγγίξω

Σαν τον κατάδικο που στέκει μες τη νύχτα

Διστάζοντας να βάλει τ’ απολυτήριο στην τσέπη

Γιατί το ξέρει

Πως τόσο φως δε θα τ’ αντέξει.

---

Τα χέρια των ανθρώπων λίγο πριν πεθάνουν 

Είναι σχεδόν μαρμάρινα περίπου ξένα.

Αν δεν ήσουνα κοντά μου

Θ’ άρχιζα να σμιλεύω τα σκληρά τους δάχτυλα.

Τώρα θα μείνω δίπλα σου

Σαν το σκυλί που γλείφει μια παλάμη

Θα μείνω για ν’ ανοίξει η ζεστασιά μου

Τα σφιγμένα χείλη τους

Για να μπορέσουνε να πουν

Πόσο φοβούνται πόσο μετανιώνουν.

---

Θα σε βρω.

Όπου πατάς

Πέφτουν πράσινα φύλλα.

---

Ίσως και να ‘σαι πρόφαση

Όπως προφασίζουμαι τα φύλλα

Κ’ έχω κατά νου μου το νερό

Όπως μιλάω για γεράνια

Και βλέπω κει π’ αγγίζανε 

Τα χείλη σου το φως.

---

Μαζί σου δε διστάζω να μιλήσω 

Πιο σιγά κι από ‘να δέντρο στο σκοτάδι.

Μαζί σου η φωνή μου θα διακόψει τη σιωπή 

Σαν την αγάπη που διακόπτει για μια νύχτα 

Τη ζωή μας.

ΕΥΘΥΤΗΣ ΟΔΩΝ

συμβουλές σε Ανυπότακτο

Υπάρχουν τρόποι ν’ αποφύγεις τη βροχή

Μένοντας στεγνός σαν λαρύγγι διψασμένου.

Υπάρχουν τρόποι ν’ αποφύγεις την ποινική σου δίωξη 

Μένοντας ευυπόληπτος σαν κυριακάτικο κοστούμι.

Οι ακτινογραφίες είναι πάντοτε θολές 

Είναι καλειδοσκόπια.

Ρίχνοντας μέσα λίγες γνωριμίες λίγες υποσχέσεις λίρες ίσως 

Μπορούνε και σου δείχνουνε σπηλιές φυματικού

                  σπηλιές με σταλαχτίτες

(Τόσο μικρές που γίνεται ανάγκη να κρατάς σφιχτά στην αγκαλιά σου την αγάπη

Τόσο μεγάλες που χωράνε τα ηλιοβασιλέματα)

Κοντολογίς υπάρχουν τρόποι.

Ακόμα προτιμότερο αν έχεις κάτι που να μοιάζει με μελαγχολία 

Κι αν - ένα κ’ ένα - γράφεις στίχους παρανοϊκούς πι χι:

«Τα μάτια τα ‘χουν οι φαντάροι για να βλέπουν»

Ή «κυρ - λοχία πάσχω από δαλτωνισμό: Βλέπω τον κάθε

                  στόχο ίδιον με την καρδιά μου».

Υπάρχουν τρόποι.

Αν όμως έχεις φτάσει να πιστέψεις πως δωροδοκώντας 

Πληρώνεις για να γίνει αυτό που θέλουνε οι άλλοι 

Μάζεψε απ’ όλες τις γωνιές όση απελπισία σού ‘μεινε ακόμα 

Και σταθερός

                     νηφάλιος

                                    σαν υποβολέας

Πήγαινε και ψιθύρισε τα λόγια που πρέπει να προφέρουν 

Εισαγγελείς και στρατοδίκες.

Στη φυλακή να μη μετράς τις μέρες.

Καθώς θα βλέπεις να στενεύει λίγο - λίγο το προαύλιο 

Το καλύτερο απ’ όλα είναι να μικρύνεις και τα δικά σου βήματα. 

Είναι προτιμότερο να μη δίνεις και μεγάλη σημασία στις ειδήσεις 

Οι παρασημοφορίες οι μεταστάσεις βουλευτών οι εκλογές 

Επιδρούνε ίσως στη ροή του χρόνου

Όσο το θαλασσόβρεχτο βραδινό αγέρι

Στις λυχνίες των ανθρακωρύχων.

Αν πάλι δε μπορείς να ζήσεις δίχως την ελπίδα 

Στήριξε τ’ όνειρό σου στους σεισμούς.

Αυτοί — όλα συμβαίνουν — μπορούν να σου χαρίσουν 

τ’ όμορφο ταξίδι

                           μιας μεταγωγής.

δάκρυ χαράς

Όπως μια νύχτα του Αυγούστου που περπατάς στους κεντρικούς 

Φωταγωγημένους δρόμους

Κι ακούγοντας ν’ ανοίγει ένα παντζούρι στο τελευταίο πάτωμα 

Σηκώνεις το κεφάλι κι αντικρύζεις τον ουρανό να γαλαζώνει 

Όπως ανεβαίνει το νερό μέρες και μέρες

Κ’ ένα πρωί λαμποκοπάει σταγόνες φως πάνω στα φύλλα 

Όπως ένα χέρι γυναικείο που το σφίγγεις κάθε τόσο τυπικά 

Φτάνει μια μέρα π’ αχνοτρέμει μιαν ιδέα μέσα στην παλάμη σου 

Τόσο αχνά λες κι άξαφνα το κράτησες ολόγυμνο

Έτσι αργά κρυφά και ανεπαίσθητα

Κάτι θα πρέπει μέρες τώρα μήνες ίσως χρόνια

Ν’ αργοκυλούσε μες στις κουρασμένες στις σκουριασμένες φλέβες μου

Κάποιο αιμοσφαίριο που ‘φτασε ξάφνου ως τα μάτια και κύλησε σαν δάκρυ

Δάκρυ χαράς που χύνει ο ισοβίτης

Όταν μαθαίνει πως κατέβηκε

                                              με χάρη

                                                           στα εικοσιπέντε.

τα σύννεφα

Τα σύννεφα διαβαίνουν χαμηλά

Τόσο που κ’ ένα κάγκελο να ‘τανε σπασμένο 

Θα μπορούσες ν’ άπλωνες το χέρι και ν’ αγγίξεις 

Τη διαβατική

                     θηλύτητά τους.

μην τους εγκαταλείψεις

Σαν κατεβεί ο Μωυσής μην τους εγκαταλείψεις

Μην πεις πως τάχα αυτοί σου ζήτησαν να ποιήσεις τους

               θεούς τους προπορευομένους.

Ο Μωυσής θα ξαπολύσει τους φανατικούς 

Και κείνοι θα διέλθουν όλο το στρατόπεδο 

Από τη μια στην άλλη πύλη θανατούντες 

Τον αδελφό τον φίλο τον πλησίον.

Μην αφήσεις να σφαγούν σ’ αυτή την εκκαθάριση 

Περίπου τρεις χιλιάδες άνδρες.

Σαράντα τόσα χρόνια μες στα συρματοπλέγματα 

Τους μιλούσες με τα μάτια.

Μην τους εγκαταλείψεις τώρα που ανταποκρίθηκαν 

Τώρα που ρίξαν στη φωτιά τη στανική τους αγιοσύνη 

Κι αρχίζουν να προφέρουνε τις σκέψεις τους ενάρθρως.

μέσα στις πέτρες

Κι όμως δεν αυτοκτόνησα.

Είδατε ποτέ κανέναν έλατο να κατεβαίνει μοναχός του στο πριονιστήριο;

Η θέση μας είναι μέσα δω σ’ αυτό το δάσος

Με τα κλαδιά κομμένα μισοκαμένους τους κορμούς

Με τις ρίζες σφηνωμένες μες στις πέτρες.

Πηγή: Από το 36ο Τεύχος του  λογοτεχνικού περιοδικού Ενδοχώρα – 1965.

Άρης Αλεξάνδρου, Το κιβώτιο: Μια μεταμοντέρνα, δια του λόγου άρνηση των μεγάλων αφηγήσεων. [Βασιλική Καϊσίδου]

Πηγή: 24grammata.com.

Ο Άρης Αλεξάνδρου - λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Αριστοτέλη Βασιλειάδη - υπήρξε μεταφραστής, ποιητής και πεζογράφος και γεννήθηκε το 1922 στο Λένινγκραντ της Ρωσίας. Ασπάστηκε τον μαρξισμό, διετέλεσε μέλος κομμουνιστικών οργανώσεων κατά τη διάρκεια της Κατοχής και του Εμφυλίου, ενώ το 1951 παραιτήθηκε μετά τη λήξη της ιδεολογικής του στράτευσης στην Αριστερά. Με την επιβολή της δικτατορίας του Παπαδόπουλου αποδήμησε στο Παρίσι, όπου πέθανε το 1978. Έχει χαρακτηριστεί «διάτων αστέρας» [Δημήτρης Ραυτόπουλος, Άρης Αλεξάνδρου, ο εξόριστος, Αθήνα: Σοκόλης  2004, σ.36] της μεταπολεμικής νεοελληνικής λογοτεχνίας για την ταχεία και απαρατήρητη - στο ευρύ αναγνωστικό κοινό τουλάχιστον - πορεία του. Το έργο του διέγραψε τη μετάβαση από τον στρατευμένο λόγο στην θεματοποίηση του «οράματος που διαλύθηκε».

Αισθητικά συμφραζόμενα· η πλοκή.

Από το 1974 και εξής διακρίνεται μια πιο προσωπική στάση απέναντι στην ιστορία, την κοινωνία και την πολιτική σε αρκετά ελληνικά μυθιστορήματα, «θεματικός πυρήνας των οποίων δεν είναι τα ίδια τα γεγονότα, αλλά ο τρόπος με τον οποία ορισμένα άτομα βλέπουν τα γεγονότα και μετά τα αφηγούνται» [Δημήτρης Τζιοβας, Ο Άλλος εαυτός: ταυτότητα και κοινωνία στην νεοελληνική πεζογραφία, μτφρ. Ά. Ρόζενμπεργκ, θεώρηση μτφρ - επιμ. Ουρανία Ιορδανίδου, Αθήνα: Πόλις 2007, σ. 104]. Τη στάση αυτή εκφράζει εύγλωττα Το κιβώτιο, μια αλληγορική αφήγηση για τον Εμφύλιο Πόλεμο, καταγγελία των αυταρχικών εξουσιών και συνάμα ένα σχόλιο στον δυτικό ορθολογισμό.

Το μυθιστόρημα καλύπτεται από την αφήγηση ενός ανώνυμου κρατουμένου, πρώην μέλους μιας μυστικής αποστολής υψίστου κινδύνου του Λαϊκού Στρατού, της οποίας η επιτυχία θα ισοδυναμούσε με τελική νίκη στον πόλεμο. Η ομάδα αποτελούταν από επιλεχθέντα με αυστηρά κριτήρια «κομματικότητας» μέλη και είχε αναλάβει την μεταφορά ενός κιβωτίου με άγνωστο περιεχόμενο από την πόλη Κ στην πόλη Ν διασχίζοντας εχθρικό έδαφος. Κατά τη διάρκεια της αποστολής, η ομάδα αποδεκατίζεται, με εξαίρεση τον αφηγητή, ο οποίος κατορθώνει να παραδώσει το περιώνυμο κιβώτιο στην Στρατιωτική Διοίκηση. Όταν το κιβώτιο αποδεικνύεται κενό, ο αφηγητής ανακρίνεται και φυλακίζεται ως δολιοφθορέας. Ως μοναδικός επιζών της επιχείρησης, συντάσσει γραπτή ανακριτική απολογία προς υπεράσπιση της αθωότητάς του. Αυτές οι επίσημες προσωπικές καταθέσεις, που αποτελούν 18 ανισομήκεις αφηγηματικές ενότητες, συνθέτουν το μυθιστόρημα.

Το Κιβώτιο αποτελεί ένα σημείο τομής στην μεταπολεμική πεζογραφία, καθώς διαγράφει σαφώς το παράλογο τόσο των δεσποτικών αρχών της Αριστεράς, όσο και του παρόντος της αφήγησης - ο άγνωστος ανακριτής, οι αναπάντητες αναφορές, οι άσκοποι κύκλοι της ομάδας, το κενό κιβώτιο κ.α. Η ιδιοτυπία του έγκειται στην πρωτοποριακή γραφή του, η οποία ναρκοθέτησε τα παραδοσιακά πρότυπα του μυθιστορήματος και γειτνιάζει με τη γραφή του Δ. Χατζή, και Α. Φραγκιά. Κάθε προσπάθεια ειδολογικής κατάταξης αποβαίνει μάταια· πρόκειται για ένα προκλητικό κείμενο που ανθίσταται στις κατηγοριοποιήσεις.

Ο αφηγητής και ο βαθμός μηδέν της γραφής.

Ο ανώνυμος αφηγητής, έγκλειστος στο κελί του γράφει σε πρώτο πρόσωπο τις καταθέσεις του και παρουσιάζεται απογυμνωμένος συναισθημάτων και σαφών ιδιοτήτων. Σποραδικά αντλούμε θραύσματα βιογραφικών στοιχείων, τα οποία πρέπει να τοποθετήσουμε σε μία λογική σειρά, υπερκεράζοντας τις ασυνέπειες και αναχρονίες. Κατά βάση η ταυτότητά του κατασκευάζεται μέσω του λόγου του και παραδόξως μέσω μιας μεθοδικής, εκλογικευμένης αφηγηματικής πρακτικής. Το παράδοξο έγκειται στο γεγονός ότι, μολονότι η προσωπική απολογία συστήνει τον εξομολογητικό τόνο, αυτός απουσιάζει εντελώς. Μέσω της ουδετεροποίησης και κενότητας του πρώτου προσώπου καταλήγουμε «στη διάλυση κάθε προσωπικού περιγράμματος και [...] στο μυθιστόρημα της γλώσσας» [Λίζυ Τσιριμώκου, Εσωτερική Ταχύτητα, Αθήνα: Άγρα 2000, σ.143] ή αλλιώς στον «βαθμό μηδέν της γραφής» [Αλλιώς «λευκή γραφή», με την απουσία των σημείων-οδοδεικτών και τον ουδέτερο λόγο. Βλ Rolland Barthes, Ο βαθμός Μηδέν της Γραφής, Νέα Κριτικά Δοκίμια, μτφρ Κ. Παπαϊακώβου, Αθήνα: Κέδρος 1983, σ.14], σύμφωνα με τον R. Barthes.

Ο αφηγητής αποτελεί ένα οργανικό μέλος του Κόμματος, που ακολουθεί τυφλά την γραμμή της οργάνωσης, διαποτισμένος από την άκαμπτη κομματική ιδεολογία [Συμπύκνωση της ιδεολογίας αυτής μας δίνεται στην φράση του διοικητή του ΕΛΑΣ: «Το παν λοιπόν είναι να γνωρίζουμε όσο το δυνατόν πληρέστερα τα γεγονότα και τα δεδομένα της αντικειμενικής πραγματικότητας, οπότε θα είμαστε σε θέση να προβλέπουμε το μέλλον» (σ.309)]. Προκειμένου να προσδώσει κύρος και αντικειμενικότητα στον λόγο του, μεταχειρίζεται το επίσημο διοικητικό λεξιλόγιο. Η εμμονή του στην ακρίβεια και την κυριολεξία οδηγεί στην σχολαστική καταγραφή λεπτομερειών - με την ελπίδα ότι έτσι θα αποδειχθεί η αθωότητά του. Συγκεκριμένα, δίνεται έμφαση στο ποσοτικό-αριθμητικό στοιχείο, π.χ. η επιμονή στον αριθμό των μελών της αποστολής, και ελάχιστα στην περιγραφή χώρων ή ανθρώπων. Η «αποσυναισθηματικοποίηση» του λόγου, η επιδίωξη της μέγιστης πιστότητας και συσσώρευσης πληροφοριών έχουν ως απώτατο στόχο την ολιστική απόδοση των γεγονότων· «παρασυρμένος από την μανία μου να εξηγώ και να επεξηγώ το κάθε τι, για να μη μένουνε σκοτεινά σημεία» [Άρης Αλεξάνδρου, Το κιβώτιο, Αθήνα: Κέδρος 2012, σ. 56. Τα επόμενα αποσπάσματα προέρχονται από την ίδια έκδοση και απλώς θα σημειώνεται σε παρένθεση η σελίδα στην οποία βρίσκονται.].

Εντούτοις, αυτή η στάση κρατά μέχρι ένα σημείο, περίπου στα μέσα του βιβλίου, οπότε η αμφιβολία φωλιάζει στην καρδιά του αφηγητή. Αρχικά, γεννιέται η καχυποψία για την πολιτική ιδεολογία του ανακριτή: «φαντάζει αφύσικο [που ο ανακριτής σιωπά] και έχω κάθε λόγο να τον υποπτεύομαι» (σ.182) για το αν είναι λενινιστής, δογματικός ή κυβερνητικός. Ο αφηγητής στηρίζει τις ως τότε ψευδολογίες του, στην προσπάθειά του να προκαλέσει κάποια αντίδραση εκ μέρους του παραλήπτη, ισχυριζόμενος πως «περίμενα να επέμβετε και να εμφανιστείτε επιτέλους με το αληθινό, το ανακριτικό σας πρόσωπο» (σ.184). Η δυσπιστία του μεταβάλλει την προσφώνηση «σύντροφε ανακριτά» σε «κύριε ανακριτά» και έπειτα καταργείται εντελώς.

Έπεται η αμφιβολία για την ανάγνωση ή μη των γραπτών του από τον ανακριτή, η οποία απολήγει σε βεβαιότητα: «δεν διαβάζετε καθόλου το γραφτό μου» (σ.188). Στο σημείο αυτό κλονίζεται επικίνδυνα η καταστατική αρχή του μυθιστορήματος, η εκτίμηση δηλαδή εκ μέρους του αφηγητή της προσωπικής του ηθικής ευθύνης απέναντι στην «ιστορική αναγκαιότητα», την οποία υπηρετεί η εξαντλητική, λογοκρατούμενη αφήγηση. Στην αρχή δήλωσε πως «μου είναι πολύ εύκολο να αφηγηθώ τα γεγονότα» (σ.11). Τώρα, θα παραδεχτεί ότι ο λόγος του είναι εξ ορισμού ελλιπής και ο αρχικός του στόχος, η πληρότητα της αφήγησης, χιμαιρικός. Η διατύπωση του αφηγητή είναι εναργής: «η γραφική ύλη είναι ένα μέσο λειψό [και] στο μυαλό μου συνωστίζονται ένα σωρό λεπτομέρειες, [...] σκόρπια κομμάτια [προς συναρμολόγηση], θρύψαλα, χαλάσματα του πολέμου της κατοχής, του εμφυλίου πολέμου και το κυριότερο δεν έχω μπροστά μου την εικόνα που πρέπει να συναρμολογήσω» (σ.188). Πρόκειται για την μεταμοντερνιστική επίγνωση του ανέφικτου του νοήματος και του κατακερματισμένου ειδώλου της πραγματικότητας, η οποία ποτέ δεν μπορεί να συλληφθεί συνολικά. Ακόμη περισσότερο, τονίζεται το αδικαιολόγητο και το άσκοπο της ανθρώπινης ύπαρξης. Ποιο το νόημα να γράφει αναφορές που δεν διαβάζονται από κανένα;

Το τέχνασμα του ψεύδους· η αλήθεια· η μνήμη

Είναι σαφές πως πρόκειται για μια αφηγηματική αλληγορία, στην οποία δεν δίνεται έμφαση «στην πολιτική ή ιστορική αιτιολόγηση των γεγονότων αλλά σε μια προσωπική αντίδραση και στην κατασκευή της υποκειμενικότητας μέσω του λόγου» [Δημήτρης Τζιοβας, ό.π., σ. 104]. Τα όρια της γλώσσας είναι αυτά που καθορίζουν την κατασκευή της συλλογικής-ατομικής πραγματικότητας. Μέσω της γλώσσας πασχίζει ο αφηγητής-κρατούμενος να αποδείξει την αθωότητά του και ταυτόχρονα να συλλάβει την ουσία της ύπαρξης του στην χαοτική δίνη της ιστορικής αφήγησης. Προς το τέλος του μυθιστορήματος ο αφηγητής εξομολογείται: «τώρα μπρος σε τούτο το άσπρο χαρτί, προς τα πού να συνεχίσω;» Ο αγώνας της εξιστόρησης μπορεί να νοηθεί ως προσπάθεια κατανόησης της θέσης του ατόμου μέσα στο ιστορικό γίγνεσθαι, συνεπώς ως διαδικασία συγκρότησης ταυτότητας.

Η αφήγηση διέπεται από αντιφάσεις και ασυνέχειες, τα γεγονότα ανασκευάζονται διαρκώς. Ο αφηγητής σε άλλα σημεία υπογραμμίζει το καθήκον «θεωρώ καθήκον μου να καταθέσω» (σ.180) ενώ αλλού αυθαδιάζει απερίφραστα, «τρεις μέρες δεν έγραψα τίποτα, γιατί; Γιατί έτσι, λογαριασμό θα σας δώσω;» (σ.230). Η υποκειμενική συνέχεια των γεγονότων, η ασάφεια των καταθέσεων παρά τις αληθοφανείς λεπτομέρειες γεννώνται με την γλώσσα του κειμένου, δεν περιγράφονται. Έτσι ο ρεαλισμός, η λογική και η ακριβολογία, που προβάλλονται ως βασικά στοιχεία του λόγου, υπονομεύονται, αφού αδυνατούν να παράγουν νόημα που να περιέχει τη ρευστότητα και την τυχαιότητα της πραγματικότητας. Το σημαίνον αποκτά σημαίνοντα ρόλο, ενώ το σημαινόμενο διασπάται, κατακερματίζεται για να χωρέσει μέσα του τις αντιφατικές εκδοχές του νοήματος. Ταυτόχρονα, λοιπόν, με την προσβολή της τελεολογικής οπτικής, μέσω των ψευδο-ομολογιών προσβάλλεται και η αξιοπιστία του αφηγητή, και συνακόλουθα του νοήματος και της ίδιας της ιστορίας

Ως αναγνώστες αναγκαστικά στηριζόμαστε στην μνήμη του, η οποία αρχικά χαράσσει μια όσο το δυνατόν πιο γραμμική αφήγηση, στην οποία στη συνέχεια παρεισφρέουν συνειρμοί. Αρκεί ένα συντροφικό όνομα ή ένα αντικείμενο για να διακοπεί η κυρίως αφήγηση και να βυθιστούμε βαθιά στην κοιτίδα της μνήμης. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Λ. Τσιριμώκου, οι παλινδρομικές κινήσεις μεταξύ αμνησίας και υπερμνησίας συντείνουν στις αλλεπάλληλες επικυρώσεις και ακυρώσεις των υψηλών ιδανικών - Πίστη, Χρέος κτλ. [Λ. Τσιριμώκου, Ο συνήθης ύποπτος, Βιβλιοκρισίες, Σύγχρονα Θέματα , τευχ. 98 , Ιούλιος -Σεπτέμβριος 2007,σ. 145]. Εν τέλει, το αυτοβιογραφικό ψηφιδωτό που συντίθεται συμπεριλαμβάνει ετερόκλητα αποσπάσματα του παρελθόντος και ο αφηγητής αποκτά επίγνωση της αλυσιτέλειας του εγχειρήματος του: «μπορεί να υπάρχουν κι άλλες εκδοχές, μα προς τι να συνεχίσω, δεν είναι βέβαια δυνατόν να ανακαλύψω όλες τις εκδοχές, [...] να αφηγηθώ όλη τη ζωή μου δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο». Συνεπώς, δεν πρόκειται για μια συγκεκριμένη αυτοβιογραφία αλλά για την αμφισβήτηση της αλήθειας και της συνεκτικής ιστορικής αφήγησης. 

Όπως, εύγλωττα γράφει ο Ν. Εγγονόπουλος:

Η Ιστορία!

τι αβασάνιστες πληροφορίες συνεκράτησε

τι λανθασμένες φήμες μάς μετέδωσε!

Πόσα χουνέρια και τι πλεκτάνες!

Α! η Κλειώ! Μα βέβαιο

πως εσημείωνε ό,τι κι αν άκουγε:

φαίνεται πως πολύ λίγο θα την σκότιζε

ν' αντιληφθεί

τι ήτανε αλήθεια και τι δεν ήταν.

Η μεταμοντέρνα συνθήκη.

Βασικό χαρακτηριστικό του μεταμοντερνισμού θεωρείται η «δυσπιστία προς τις μείζονες αφηγήσεις και η αντίδραση στην «ολική» ιστορία που με τη σειρά της συνεπάγεται αντίδραση προς τις έννοιες του ρεαλισμού της πλοκής και του νοήματος» [Δ. Τζιόβας, Το παλίμψηστο της ελληνικής αφήγησης, Από την αφηγηματολογία στη διαλογικότητα, Αθήνα: Οδυσσέας 2002, σ. 248]. Σύμφωνα με τα παραπάνω, σε αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο εντάσσεται και το Κιβώτιο, το οποίο αν και δίνει την εντύπωση ότι θα μας δώσει την μετα-αφήγηση του εμφυλίου πολέμου, εν τέλει αποδομεί τους συλλογικούς μύθους και τις μεγάλες αφηγήσεις της Ελληνικής Αριστεράς, μια σημαίνουσα ιδεολογική στροφή, συγκριτικά με έργα συναφούς θεματικής όπως οι Ακυβέρνητες Πολιτείες του Σ. Τσίρκα.

Όπως είδαμε, δεν πρόκειται για ένα έργο ρεαλιστικό αλλά μεταφορικό. Παρά τους σαφείς χωροχρονικούς προσδιορισμούς, ο ηθελημένα απρόσωπος αφηγητής χωρίς συναισθήματα, οι προσχηματικοί χαρακτήρες δίχως ολοκληρωμένη ταυτότητα, η συνειρμική λειτουργία της μνήμης, το αυθαίρετο των επεισοδίων, η αποσπασματικότητα της δομής και η διαρκής ανασκευή-διάψευση των μικροαφηγήσεων κατεργάζονται την ακύρωση του ρεαλισμού. Στο τέλος, «αποκαλύπτεται τόσο η κενότητα του κιβωτίου, αλλά και η αδυναμία της αφήγησης να χωρέσει το άπειρο, να νοηματοδοτήσει την πράξη» [Δ. Τζιόβας, ό.π., σ. 240]. Είναι αξιοσημείωτο πως, με την πρόοδο της αφήγησης δεν πάμε από την άγνοια στη γνώση αλλά στο μη-νόημα· «ξέρω πολύ καλά ποιος ευθύνεται για την αποτυχία της αποστολής» (σ.11) και στο τέλος «δεν ξέρω αν το παραλάβαμε άδειο, δεν ξέρω αν άδειασε στο δρόμο, δεν ξέρω αν ήτανε γεμάτο» (σ.356) [Δ. Ραυτόπουλος, ό.π., σ. 304].

Το Κιβώτιο, ένα κείμενο αποκεντρωμένο, αρνείται πεισματικά να ακολουθήσει έναν βασικό άξονα ώστε να παραδώσει οποιαδήποτε μείζονα σημασία. Το νόημα προβάλλεται ως διαρκώς διαφεύγον, με απροσδιόριστες και αλληλοσυγκρουόμενες όψεις· η αναπαραστατική δύναμη της αφήγησης ακυρώνεται, και ο αφηγητής παραδέχεται πώς «ξέρω [...] πως όσα κι αν προσθέσω, θα πρόκειται πάντα για μια περίληψη του τελικού κειμένου» (σ.235). Ακόμη, τονίζει τη ματαιότητα των παραλλαγών της ιστορίας, το άσκοπο της αποστολής και των θανάτων (σ.337) μέχρι που φτάνει στην παραδοχή πως «όλο το γραφτό μου είναι γελοίο και άχρηστο» (σ.344) [Δ. Ραυτόπουλος, ό.π., σ. 304].

Η ανάγνωση ως παραγωγή νοήματος.

Συμπερασματικά, πρόκειται για ένα έργο ανοιχτό, μπορεί να επιμηκυνθεί εις άπειρον με την προσθήκη διαφορετικών εκδοχών - «όλα είναι πιθανά [...] όλες οι εκδοχές» (σ.344) - ή με την αναδιάταξη του αφηγηματικού υλικού. Ο Ά. Αλεξάνδρου, ο συγγραφέας που «ήρθε απ’ την Ανατολή και χάθηκε στη Δύση» [Δ. Ραυτόπουλος, ό.π., σ. 11], μας έδωσε ένα έργο συνθετικό και μεγαλόπνοο. Μολαταύτα, δεν είναι ούτε εύκολο ούτε ανώδυνο. Μέσω της αναγνωστικής διαδικασίας ο αναγνώστης μυείται στην αποκρυπτογράφηση της γραφής, καθώς σταδιακά εδραιώνεται η υποψία προς το πρόσωπο του αφηγητή και τις διαρκείς αναιρέσεις των δηλώσεών του - δυσπιστία, που, όπως είδαμε, βασανίζει και τον ίδιο.

Έτσι, εγκλωβίζεται στον κειμενικό λαβύρινθο και αναζητεί τον μίτο της νοηματικής, αισθητικής και φιλοσοφικής πορείας του αφηγητή. Όπως σημειώνει η Λ. Τσιριμώκου, προκειμένου να μην προσληφθεί το έργο ως ένα πλήθος άναρχων πλατειασμών και αχρείαστων λεπτομερειών είναι απαραίτητη η αναγνωστική συμμετοχή για την παραγωγή νοήματος, εν ολίγοις, απαιτείται ένας ενεργητικός αναγνώστης [Λίζυ Τσιριμώκου, ό.π.]. Όπως είδαμε, στο Κιβώτιο δεν υφίσταται ο κλασικός αφηγητής που πατρονάρει, παρέχοντας κατευθυντήρια νοήματα, αλλά προσκαλεί τον αναγνώστη στην συμπόρευση με τις δυσκολίες του ήρωα και στην νοητικό-συναισθηματική μέθεξη με τον κόσμο του κειμένου, επιτρέποντάς του να σημασιοδοτήσει αυτόνομα το αφηγηματικό σύμπαν.

Για την αίσθηση του χρόνου [Χρίστος Θεοδωρόπουλος]

Η λογική μας είναι οφθαλμογενής και ως εκ τούτου αντιλαμβανόμαστε το χρόνο μόνον μέσω της κινήσεως, δηλαδή μόνον μέσω της μετατοπίσεως εν χώρω. Την πραγματική αίσθηση του χρόνου δηλαδή τη δυνατότητα να τον αντιληφθούμε μέσω της ποιοτικής μεταβολής μας, την δίνει η τέχνη και μόνον αυτή.

Ο Χρίστος Θεοδωρόπουλος, συμμετείχε στο ΕΑΜ νέων με το ψευδώνυμο Μάξιμος. Το Μάιο του 1942 κατηγορήθηκε, αβάσιμα, μαζί με άλλους δύο νέους ως «χαφιές» και «γκεσταπίτης» και διαγράφηκε από το ΕΑΜ και από το ΚΚΕ. Ο Άρης Αλεξάνδρου δεν συμφώνησε με αυτήν την αδικία και διαμαρτυρήθηκε. Ο ίδιος για το λόγο αυτό παραιτήθηκε και αυτοδιαγράφηκε από το ΕΑΜ και το ΚΚΕ. Το επεισόδιο αυτό έχει περάσει αυτούσιο στο Κιβώτιο με διαφορετικά μόνο ονόματα. Ο ίδιος ο Θεοδωρόπουλος, που παρέμεινε φίλος του Άρη Αλεξάνδρου, ύστερα απ’ αυτήν τη θλιβερή εμπειρία εγκατέλειψε την κομμουνιστική ιδεολογία, πέρασε στο χριστιανισμό και αργότερα έγινε Διευθυντής του περιοδικού χριστιανικών ιδεών «Ελληνικός Λόγος», αλλά συνέχισε να συμμετέχει σε όλες τις αντιστασιακές κινητοποιήσεις.

Από το βιβλίο: Ο Δραματουργός Ντοστογιέφσκη, του Άρη Αλεξάνδρου.

Το κείμενο τής παρουσίασης, στο οπισθόφυλλο, του μυθιστορήματος "Αναμνήσεις απ' το σπίτι των πεθαμένων" του Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, σε μετ. Άρη Αλεξάνδρου.

Ρουφήχτηκε κι αυτός μέσα στην κατασκότεινη δίνη, με ξουρισμένο κεφάλι κι αλυσοδεμένος, γύριζε κι αυτός το μαγκανοπήγαδο του κάτεργου, πέρα στο βάθος της Ανατολής, χωρίς να 'χει το δικαίωμα να γράφει, ενώ το μόνο βιβλίο που του επιτρεπόταν να διαβάσει -και μόνο λίγες στιγμές την ημέρα κατάφερνε να διαβάζει- ήταν το Ευαγγέλιο. Ήταν κατάμονος, παρόλο που δεν μπορούσε ν' απομονωθεί από τα γύρω ήταν, γιατί είχε μιαν απέραντη ψυχή, μια ψυχή που χωρούσε το άπαν. Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί, μονάχα εκείνος, που έχει τη δύναμη να ζει τα μαρτύρια όλων των άλλων που βασανίζονται γύρω του, είναι ταυτόχρονα κι ο πιο μόνος απ' όλους! Κι όμως, έτσι ήταν. Ποιος θα μπορούσε να νιώσει το μαρτύριο ενός ανθρώπου, που βρίσκεται στο κέντρο όλων των μαρτυρίων; Εκείνου που βλέποντας τον ασπρομάλλη, τον ίδιο αξιολύπητο γερο-στρατιώτη να χτυπάει ανελέητα με το κνούτο το δυστυχισμένο κατάδικο αδερφό του, ένιωθε να ξεσκίζεται και να καίει κι η δική του σάρκα; Κανένας άλλος δεν ξέρει τώρα, όσο αυτός, ότι στα κατάβαθα κάθε δυστυχισμένου κρυφοκαίει μια σπίθα ελπίδας, που του δίνει τη δύναμη να σηκώνει το κεφάλι πάνω απ' τη δυστυχία του και ν' αγναντεύει την απεραντοσύνη της ελπίδας ως πέρα, στο βάθος του ορίζοντα.

----------------------------------------

Εκδόσεις" Γκοβόστη", πρώτη έκδοση 1947, επανέκδοση 2014.

Συνομιλώ Άρα Υπάρχω [Άρης Αλεξάνδρου]

Συνομιλώ Άρα Υπάρχω

Η ύπαρξη ποιητών

πιστοποιεί πως πορευόμαστε ακόμα

όπως το πρώτο κερί

πιστοποίησε το σκοτάδι.

Προορισμός της ποίησης είναι να επισπεύσει

την τελική κατάργηση της τάξης των ποιητών

να συντελέσει στην τελειοποίηση της γλώσσας

τόσο που οι λέξεις άνθρωπος και ειρήνη

ν' αποτελούν συνωνυμία.

Προς το παρόν πασχίζω να μιλήσω

κοιτάζοντας κατάματα και κείνους που μου γύρισαν την πλάτη.

Που λες, τα νέα μας εδώ είναι λιγάκι μπερδεμένα.

Θα γραφτούν καινούριες ιστορίες.

Ίσως και μια "Περί παραχαράξεων της αλήθειας".

Δε βαριέσαι.

Ένα λήμμα παραπάνω στη βιβλιογραφία.

Θα 'πρεπε αλήθεια να περνούσες κρίση υπεροπτιμισμού

όταν έλεγες πώς πάντα θα βρίσκονται σπουδάστριες

που θα διαβάζουν στίχους σου για να τις παίρνει ο ύπνος.

Μια τέτοια εκλογή

μια τέτοια χρήση στίχων είναι επιτέλους καθαρά προσωπική.

Κάθε κεφάλι στρογγυλό τούς είναι απαράδεκτο

σαν κοτρώνα μέσα στο χυλό τους.

Φτάνει μονάχα να τους πεις: "Τα συρματοπλέγματα αγκυλώνουν"

για να σου κοτσάρουνε αμέσως χρυσοποίκιλτα γαλόνια

με σταυρούς αγκυλωτούς.

Όσο για τους αντίθετους

μόλις σ' ακούσουνε να λες για κόκκινα γαρίφαλα

σε βλέπουν να κρατάς όλα τα σφυροδρέπανα του κόσμου.

Κι αυτοί και κείνοι

μάς πολτοποιήσανε

μάς έχουν κάνει-το λαό-

μια μάζα ευκολομάσητη

γλοιώδη

σαν μπάμιες καζανιού.

Μετά την ολομέλεια

σκοντάφτω συνεχώς σε πεσμένες μαριονέττες.

Σπάσανε βλέπεις οι κλωστές που κρατούσε κείνος ο "φαντάρος της

ελευθερίας".

Σαν να φοβάμαι μόνο πως όλο το ημίωρο το ξοδεύουνε από σκέψη

πως αργεί

η νέα διαταγή που θα ορίζει

τί συγκεκριμένα θα πρέπει να σκεφτούν.

Πάντως το σύστημα μάς λένε δεν ευθύνεται καθόλου.

Δεν υπήρχε σκάλα για ν' ανέβει ο Στάλιν.

Είτανε ανέκαθεν πάνω κει ψηλά

κ' εκ των υστέρων άρχισε να στοιβάζει πτώματα

σε σχήμα κλίμακος ναού.

Σ' όλα σου τα εκατό τα κομμουνιστικά

τα κομματικά βιβλία

τ' όνομα του Στάλιν αναφέρεται σπανίως.

Θα σε καλούσανε και σένα για μια μικρή ανάκριση:

"Μαγιακόβσκη, το ξέρετε πως είστε αρχιτέκτων της ανθρώπινης

ψυχής;

Όπως ένας οικοδόμος κάνει σαμποτάζ

ρίχνοντας χαλίκι στη θέση του τσιμέντου

έτσι και σεις νοθέψατε το εποικοδόμημα

στερώντας το απ' το πρέπον ποσοστό της σταλινίνης".

Πάντα απροσάρμοστος

ανεδαφικός

δεν είχες καταλάβει πως η μόνη μουσική που συντελούσε στο

γενικό καλό

είταν ο χτύπος των σφυριών

των βαποριών τα φλάουτα

κ' οι παλμικές δονήσεις των συρμάτων

την ώρα που περνούν οι διαταγές

για τις εκτελέσεις.

Έλα λοιπόν, εσύ ο πιο γεροδεμένος

φορτώσου τον βαρύγδουπο τον μεγάλο Στάλιν

και ρίχ' τον στη φωτιά.

Έλα, κουνήσου, δεν το βλέπεις πως κουβαλάω κιόλας τον Ιλίτς;

Όσο οι φλόγες θα φουντώνουν και θα σκορπίζονται οι στάχτες

εμείς θα διαρρυθμίσουμε τούτον τον νεκρότοπο σε βιβλιοθήκη.

Είναι η πορεία μας ελικοειδής κι ανοδική

περίπου τέτοια υποθέτω:

Θέση: Αστική δημοκρατία.

Αντίθεση: Δικτατορία του ενός.

Σύνθεση: Δημοκρατία του συνόλου.

Όσο θ' αγωνιζόμαστε για ένα μέλλον πιο λαμπρό

και σε τούτο το κελί

και στο προαύλιο το μέγα του πλανήτη

και πέρα κει στους δρόμους των φεγγοβόλων άστρων

πάντα θα ληστευόμαστε.

Ποτέ δε θα μάς μείνει λίγη ώρα

ν' αφεθούμε ήρεμοι κι αυτάρκεις

να μάς ταξιδέψει

φυσιολογικά

η ροή του χρόνου.

Θα υπερπηδούμε συνεχώς

θα υπερακοντίζουμε

ποτέ δε θα 'μαστε εδώ- ποτέ μέσα στο σπίτι μας.

Πηγή: 24grammata.com/αφιέρωμα στον Άρη Αλεξάνδρου.