Για τα φρεάτια στο Δάσος Δαφνίου

Αναφορικά με τα φρεάτια στο Δάσος Δαφνίου, για τα οποία έγινε αναφορά στην προηγούμενη ανάρτηση, ο κ. Τάσος Λύτρας, τον οποίο ευχαριστώ ιδιαίτερα για την άμεση ανταπόκρισή του, όταν τον ρώτησα σχετικά, μου είπε πως αφενός ο όρος «ορύγματα» στις πινακίδες δεν είναι σωστός διότι δεν υπάρχουν ορύγματα παρά μόνο φρεάτια αφετέρου (το μεταφέρω επί λέξη) πως σε κάποιες εργασίες κατασκευής/διαπλάτυνσης της Εθνικής οδού, κατά τις εργασίες εγκιβωτισμού ή διευθέτησης της κοίτης ή τέλος πάντων ότι κάνανε εκεί ανοίξανε μερικά φρεάτια ικανού βάθους για να συγκεντρώνονται νερά από τυχόν υπερχείλιση του ρέματος. Στην αρχή ήταν σκεπασμένα, μετά τα φρεάτια αυτά έμειναν ακάλυπτα για πολλά χρόνια, με κίνδυνο να πέσει κανένας μέσα και να σκοτωθεί. Εδώ και μερικά χρόνια τα κάλυψαν εκ νέου και φαίνεται τοποθέτησαν και πινακίδες. Νομίζω όμως ότι κάνα δυό εξακολουθούν νάναι ακάλυπτα. 

Με την ευκαιρία να αναφέρω ότι η πρώτη μεγάλη διαπλάτυνση και ανακατασκευή τής Λεωφόρου Αθηνών, στο τμήμα Δαφνί – Σκαραμαγκά, έγινε στα μέσα τής δεκαετίας τού 1950 και ολοκληρώθηκε το 1956. Στα τέλη τής δεκαετίας τού 1970 γίνανε παρεμβάσεις διευθέτησης τής γεωμετρίας τής λεωφόρου ενώ δέκα χρόνια μετά έγιναν εκτεταμένα έργα βελτίωσης τής αντιολισθηρότητας και ενίσχυσης τού οδοστρώματος λόγω τής αυξημένης κίνησης βαρέων οχημάτων από τα διυλιστήρια και τα ναυπηγεία.

[στο όρος Αιγάλεω – κτήμα Κορωναίου – Ο Κοκκινόβραχος Κορυδαλλού [Δημήτρης Καμπούρογλου]]

Η διαδρομή, την οποία ακολούθησα το πρωινό τής 30ης Οκτώβρη 2025, στο όρος Αιγάλεω, από τη συνοικία «Αγ. Χριστόφορος Άνω Νεάπολη» Νίκαιας προς τον «Κοκκινόβραχο» Κερατσινίου…

(από το Google earth)

…, είναι σχεδόν η ίδια με αυτής τής 23ης Φλεβάρη 2021, με δύο διαφορές:

-έκανα ένα μεγαλύτερο πλησίασμα προς τον γκρεμό, στα χείλη του πάνω από τη ρεματιά στον Κοκκινόβραχο, προκειμένου να πάρω εικόνες από το περιτοίχισμα τού παλιού κτήματος Κορωναίου, για το οποίο θα αναφέρω κατωτέρω και

-προχώρησα λίγες δεκάδες μέτρα ανατολικότερα από τη στενή μικρή επικλινή κοιλάδα (εικόνες από την οποία έχουνε παρουσιαστεί στο παρόν – βλέπε ανωτέρω link), στη νότια πλαγιά τής ρεματιάς τού Κοκκινόβραχου, όπου συνάντησα ένα ιδιαίτερου σχήματος κοίλωμα.

Χαμηλά στη ρεματιά τού Κοκκινόβραχου όπου συνυπάρχουνε κάθε λογής αυθαίρετα κι ένας χώρος απόθεσης παλιών εγκαταλελειμμένων οχημάτων δεν κατέβηκα. Έτσι κι αλλιώς οι εικόνες από ψηλά και ιδίως αυτές με τηλεφακό καταγράφουν ικανοποιητικά το περιτοίχισμα τού παλιού κτήματος Κορωναίου.

Μετά τις εικόνες ακολουθεί ένα εξαιρετικό χρονογράφημα τού Δημήτρη Καμπούρογλου, για τον Κοκκινόβραχο, το οποίο είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα Εμπρός την 12η Γενάρη 1923, στα πλαίσια τής σειράς «Εντυπώσεις τής Ημέρας», τα οποία υπέγραφε με το ψευδώνυμο «Πεζοπόρος». Το μετέφερα σε κείμενο με την αρχική ορθογραφία με μόνη εξαίρεση τούς τόνους και τα πνεύματα. Το τμήμα με την έντονη υπογράμμιση αφορά το υπόψη κτήμα. Την πληροφορία για την ταυτοποίηση τού περιτοιχίσματος με το παλιό κτήμα Κορωναίου την πήρα από τον κ. Τάσο Λύτρα όπως και το χρονογράφημα.

Στις ασπρόμαυρες εικόνες με λευκές γραμμές έχει σημειωθεί το περιτοίχισμα, το οποίο έχει μήκος περί τα 263 μ. και μαζί με το βράχο πίσω του περικλείει μια έκταση γύρω στα 6,5 στρέμματα.

Ακολουθούν εικόνες

-από το περιτοίχισμα, από πάνω του, από το γκρεμό:

-από την σχήματος χωνιού έξοδο προς τη ρεματιά τής στενής επικλινούς κοιλάδας με τις πεζούλες, στην απέναντι πλαγιά:

-από ένα παλιό κτίσμα δυτικά τού περιτοιχίσματος, δίπλα σε ένα νεότερο, εγκαταλελειμμένο πάντως, κτίριο, εικόνα από το οποίο λήφθηκε από απέναντι (βλέπε στο επόμενο τις δύο πρώτες εικόνες):

             

-από το περιτοίχισμα, από απέναντι. Η πρώτη λήφθηκε από το βράχο με το διαμπερές κοίλωμα (διακρίνεται οριακά – βλέπε ανωτέρω link): 

-από το κοίλωμα σε βράχο ανατολικότερα τής στενής επικλινούς κοιλάδας. Έχει είσοδο με άνοιγμα στο πάνω μέρος το οποίο βγάζει προς τα κάτω σε δύο κύρια ανοίγματα εκατέρωθεν των πλευρών τού βράχου.:

ΕΝΤΥΠΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ

Ο ΚΟΚΚΙΝΟΒΡΑΧΟΣ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ

Εις την προανοιξιάτικην φταιάν Ιανουαριανήν ημέραν προσαρμονίζονται οι αργυρόσκουροι τόνοι του ελαιώνος και οι κοκκινωποί των αμπέλων. Άφθονον πράσινον χρώμα δεν λείπει. Περίπου όλος ο ελαιών των Αθηνών είνε σπαρμένος με την εντατικήν καλλιέργειαν της εποχής. Και πόσον ωραία είνε πάντοτε η άποψις του βράχου της Ακροπόλεως ανάμεσα από τους θόλους των γηραιών ελαιοδένδρων. Φαίνεται ως αναγλυφική έξαρσις επί του βάθους του Υμηττού. Η καταφαγωμένη από τα λατομεία κορυφογραμμή του Λυκαβηττού έχει δαντελλωτήν γοτθικήν άποψιν. Περνώμεν μετά του Μιλτιάδου από τον άγιον Στέφανον και σταματώμεν εις την «Παναγίτσαν» την Ελεούσαν, πλησίον του, βορειοδυτικώς του. Άνθρωποι εργάζονται εις τα αμπέλια, που την τριγυρίζουν και πολλά λιαναπούλια πετούν εις τα δενδράκια της. Είνε τρεις λεύκες, ένα πεύκο, πιπεριά και ελιές. Παρά την θύραν της κείνται μαρμάριναι κολωνίτσες. Μικρόν θολωτόν νάρθηκα έχει και εις την στέγην της πλατειά κεραμίδια του προπαρελθόντος αιώνος. Δια τας λαπάς εκεί τοποθεσίας έχομεν είπη. Βγαίνομεν εις την αμαξιτήν Πειραιώς – Ιεράς οδού. Και αύτη είνε παλαιά οδός των Θηβών, όπως και η παράλληλός της, που περνά από τον άγιον Σάββαν. Όλην την ημέραν έχει μεγάλην κίνησιν τροχοφόρων, διότι η μεταφορά εμπορευμάτων από τον Πειραιά εις τας Αθήνας αυτήν την εποχήν γίνεται δια της μακρυνής οδοΰ, αφού η κατ’ ευθείαν λεωφόρος είνε σχεδόν αδιάβατος. Τόσον κατεστράφη. Ακολουθούμεν τον δεξιό καρρόδρομον προς τον συνοικισμόν Κορυδαλλόν, ο οποίος έχει και το όνομα «Νέο χωριό». Το αρχικώτερόν του είναι Κουτσικάρη από τον ποτέ ιδιοκτήτην της περιφερείας. Τώρα ανήκει εις την οικογένειαν Παχύ, εις το κτήμα της οποίας είνε και ο ναός των Ασωμάτων. Δυτικώς του κτήματος άλλοτε ήτο βελανιδότοπος. Δένδρον δεν απέμεινε. Η περιοχή σπέρνεται και χρησιμεύει και ως βοσκή. Παρά την συμβολήν της παλαιάς οδού Θηβών και του προς το βουνό Τσελεπίτσαρη καρροδρόμου διακρίνεται αρχαίος τύμβος. Εκείθεν περνά κανείς από σκουπιδότοπον, όπου χοιροτροφείον έχει την εγκατάστασίν του. Αριστερά ευρίσκεται το κτήμα Βασιλάκου, όπου πρώην ήτο πυριτιδοποιείον. Καθώς πλησιάζομεν προς τας υπώρειας του Κορυδαλλού έχομεν ενώπιόν μας την παράταξιν των ορεινών σχηματισμών του. Προς βορράν είνε το «Δαφνιώτικο» βουνό, έπειτα το Σούλι ή Κακοσούλι, το και Κατσικοβούνι και ύστερα το «Στη σπηλιά», από μικρήν ερυθρόν γιδοσπηλιάν εις το ύψος της πλαγιάς του. Το Κακοσούλι και το «Στη σπηλιά» περιλαμβάνονται εις το κτήμα Παχύ. Καρρόδρομος φέρει προς τας υπώρειας του βουνού «Κοκκινόβραχος», ανηκων εις δύο αδελφούς Μπουταίους του νοτίως αγίου Γεωργίου. Άλλοτε ήτο του Πολυχρόνη Κορωναίου, τσιριγώτη, ο οποίος είχε κάμη εις τα ριζά του «Κοκκινόβραχου» αξιέπαινον αγροτικήν εγκατάστασιν. Τραγικόν υπήρξε το τέλος του, διότι εφονεύθη υπό υπηρετών του εις το κτήμα του, καθώς μου είπον. Δρόμοι λιθόκτιστοι, ανηφορικοί προς τας υπωρείας του βουνού, έχουν εγκαταλειφθή. Η έπαυλίς του κατέρρευσε χρησιμοποιούμενη ως μαντρί, και τα όλα ερείπια αποπνέουν μελαγχολίαν. Ποία όμως επιμέλεια καλλιεργητού εις τον βράχον εκείνον, ο οποίος έχει περιζωθή εις τας υπωρείας του με δύο βραχίονας, υψηλάς μάνδρας, εις την βάσιν των οποίων εσκάφησαν χάνδακες. Δι’ αυτών συλλέγεται το βρόχινο νερό και πίπτει εις μεγάλην κτιστήν, σκεπαστήν στέρναν, το άνω μέρος της οποίας είνε ταρράτσα. Επ’ αυτής οπή, διά της οποίας αντλεί τις κρύο, νόστιμο νεράκι. Δια των υδραυλικών τούτων έργων ο Κορωναίος είχε δημιουργήση ακμαίον περιβόλι παρά τους αγόνους βράχους του Κορυδαλλού. Πλείστα άνδηρα έκτισε εις όλην την περιοχίν προς συγκράτησιν των χωμάτων. Εκ των πολλών εκατοντάδων οπωροφόρων δένδρων, που είχε φυτεύση, απομένουν εννέα μακραί, αλλεπάλληλοι σειραί συκιών, άλλαι δε εις την δεξιάν ρεμματιάν του Κοκκινόβραχου, όπου και αρκεταί μυγδαλιές. Η πρώτη άνθησίς των έλαμπε εις τον ήλιον του Ιανουαρίου. Δια των δύο ρεμματιών του Κοκκινάβραχου ανεβαίνουν μονοπάτια προς τον Κορυδαλλόν, φθάνοντα εις το ευρύ οροπέδιόν του εις ύψος 242 μέτρα και εκείθεν ανηφορικώτερα προς την κορυφήν του, όπως είδομεν εις την γενικήν περιγραφήν του όρους. 

Δυτικώς του Κοκκινόβραχου, δια ρεμματιάς χωριζόμενον, είνε το βουνό Γκεζέπαινα, πρώην Κυπριάδαινα. Ονομασίαι προελθούσαι εξ ιδιοκτητριών. Κατόπιν το όρος ανήκε εις τον Μελετόπουλον, εκ του οποίου ηγοράσθη υπό των αδελφών Ζερβού, Γ. Μπέρτου και Β. Ράλλη. Πολλά κτιστά πεζούλια έχει και η ανατολική πλευρά του βουνού τούτου εις το ρίζωμά της, καλλιεργουμένου του ολίγου χώματός της. Τερπνή είνε η ανάβαοις προς τους βράχους του στρογγυλού τούτου βουνού, το οποίον αποτελεί μικρογραφίαν του όλου σχηματισμού του Κορυδαλλού. Ανηφορίζεται εις αραιόν πευκώνα και φθάνετε εις την κορυφήν του, ύψους 266 μέτρα. Συνδέεται αύτη με άλλην δυτικωτέραν, υψηλοτέραν κατά τινά μέτρα δι’ ελαφρώς ανηφορικού λαιμού, Το οροπέδιον της δευτέρας είνε ευρύτερον και δυτικώς του είνε η χαράδρα και ο δρόμος προς τον Σκαραμαγκά με το Προσήλιο αντικρύ, περί του οποίου θα ομιλήσωμεν βραδύτερσν. Η υλοτομία έβλαψε και εδώ τους πευκώνας. Πρόβατα και γίδια Μπουταίων βόσκουν, οι οποίοι έχουν σπιτάκι και μανδριά εις τα ριζά της νοτίας πλευράς. Εκτός των ολίγων πεύκων το βουνό έχει διάκοσμον από χαμηλούς κέδρους και σκίνα, αρκετά δε σπιθάρια με βρόχινο νερό. Από το οροπέδιον της Γκεζέπαινας το πανόραμα του Πειραιώς κάτωθεν είνε γραφικότατον και από κανένα άλλο βουνό του Κορυδαλλού δεν παρουοιάζεται τόσον ολόκληρος η αποψις της πόλεως εις όλας τας λεπτομερείας της. Κατεβαίνοντες θα συναντήσετε δεξιά του «κτήματος του παπά», ανήκσντος ήδη εις τους Χρυσαφίτην και Ηλίαν Νικολάου, 200 μέτρα νοτίως των μανδριών, σημαντικά ερείπια επί του καρροδρόμου. Είνε ίχνη μεγάλου κτιρίου και τάφων με κανονικούς ογκολίθους και συνεχίζονται εκείθεν του δρόμου. Πρόκειται περί λειψάνων του δήμου Θυμοιταδών, καθώς είπομεν. Επ’ αυτών εκτίσθησαν νεώτερα οικήματα, καταρρεύσαντα και ανήκοντα εις το εκλείψαν χωρίον Κερατσίνι. Βράδυ – βράδυ ο δρόμος προς την χαράδραν του Σκαραμαγκά έχει αρκετήν κίνησιν. Γυναικούλες, αποτελούσαι ομίλους, κατεβαίνουν από το βοιυνό με τα ζώα των φορτωμένα ξύλα. Το ξηρόν και άνυδρον όρος ζεσταίνει ακόμη, παρ’ όλην την ενταθείσαν αποψίλωσίν του, την πτωχολογιάν του Πειραιώς.

ΠΕΖΟΠΟΡΟΣ

Για τις πεζούλες στην Παλαιοχώρα ή Παλαιόκαστρο στο όρος Αιγάλεω

Αναφορικά με τις ξερολιθιές (εφεξής πεζούλες), για τις οποίες έγινε αναφορά στην προηγούμενη ανάρτηση, ο κ. Τάσος Λύτρας, τον οποίο ευχαριστώ για μια ακόμα φορά ιδιαίτερα, μου έστειλε αναλυτική μη δημοσιευμένη εργασία του για τις αρχαιότητες στην περιοχή τού όρους Αιγάλεω δυτικά / βορειοδυτικά τής σημερινής συνοικίας Άγιος Χριστόφορος – Άνω Νεάπολη Νίκαιας και το κάτωθι περιληπτικό απόσπασμα, για δημοσίευση, σχετικά με τις υπόψη αρχαίες πεζούλες.:   

Βρέθηκες στο άνω τμήμα της κοιλάδας της Παλαιόχωρας ή Παλαιόκαστρου. Χαμηλότερα, εκεί που σήμερα έχει επεκταθεί ο αστικός ιστός (συνοικία Άνω Νεάπολη της Νίκαιας) βρίσκονταν ένας αρχαίος δήμος όπως παρατήρησαν ο Αγγλος αρχαιολόγος W. Gell, πού πέρασε από εκεί στις αρχές του 1800 και ο γερμανός αρχαιολόγος A. Milchhofer στο επεξηγηματικό σημείωμα του Karten von Attika (1882). Το πιθανότερο να πρόκειται για τον αρχαίο δήμο Κορυδαλλού. Δυστυχώς τα περισσότερα αρχαία ερείπια καταστράφηκαν από την επέκταση της πόλης. Σώζονται μερικά δεξιά του τέρματος των λεωφορείων και άλλα στο ύψωμα που βρίσκεται απέναντι από τον μικρό Πρ. Ηλία. Οι πεζούλες που είδες είναι αρχαίες όπως σημείωσαν και ο Gell και ο Milchhofer. Για την κατασκευή τους οι αρχαίοι Κορυδαλλείς μετέφεραν από χαμηλότερο εύφορο χώμα και τις επιχωμάτωσαν. Οι Κορυδαλλείς, τουλάχιστον πολλοί από αυτούς, φαίνεται ότι ασχολούνταν με την γεωργία και την κτηνοτροφία. Τριγύρω εκεί έχουν βρεθεί κομμάτια από πήλινες κυψέλες και λίθινη μυλόπετρα. Απέναντι από το μικρό Πρ. Ηλία, στο βραχώδες ύψωμα όπου έχει στηθεί ένας πυλώνας υψηλής τάσης, υπάρχουν τα κατάλοιπα μεγάλου κτιριακού συγκροτήματος. Για πρώτη φορά έγινε εκεί αυτοψία από αρχαιολόγο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πειραιά το έτος 2022 ή 2023. Από εκεί διέρχονταν από την αρχαιότητα δρόμος που, μέσα από την στενωπό της κοιλάδας ανέβαινε ψηλότερα, και στη συνέχεια κατέρχονταν προς την περιοχή του σημερινού Σκαραμαγκά όπου οι Κορυδαλλείς διατηρούσαν κτήματα και κατοικίες.

Για το Βαγγέλη τον Ερημίτη – Ο Σχινίτης [Τάσος Λύτρας]

Αναφορικά με το κυκλικό τοιχίο, μια ξερολιθιά, εικόνες από την οποία είχανε παρουσιαστεί την 30 Σεπτέμβρη 2025, σύμφωνα με τον κ. Τάσο Λύτρα, είναι πολύ πιθανό να συνδέεται με ένα μοναχικό άνθρωπο, το Βαγγέλη τον Ερημίτη, ο οποίος έζησε για πολλά χρόνια, στο όρος Αιγάλεω, πάνω από τη Νίκαια, σε σπηλιές (όπως τού Ερημίτη ή του Κομμένου Πεύκου), σε πρόχειρες κατασκευές, όπως η συγκεκριμένη, τις οποίες σκέπαζε με κλαριά, ακόμα και σε ένα μεγάλο σχίνο όπου είχε στήσει αντίσκηνο. Βρέθηκε πεθαμένος, το 2015, σε  μια από τις σπηλιές που χρησιμοποιούσε ως κατάλυμα.

Ακολουθεί ένα αφήγημα τού Τάσου Λύτρα, σχετικό με το Βαγγέλη τον Ερημίτη και μια συνάντηση μαζί του, τον οποίο ευχαριστώ ιδιαίτερα που μου το έστειλε.     

Ο ΣΧΙΝΙΤΗΣ

       Σχινίτης. Πως αλλιώς να ονοματίσεις έναν άνθρωπο που κατοικεί μέσα σ’ ένα σχίνο;

    Όσοι περπατούν στα βουνά της Αττικής, σε διαδρομές έξω από τους πολυσύχναστους δασικούς δρόμους και τα σηματοδοτημένα μονοπάτια, έχει τύχει να βρουν ίχνη πρόσφατης κατοίκησης και χρήσης σε σπηλιές και κοιλώματα βράχων. Σιδερένια κρεβάτια, κατσαρολικά, χαρτόνια στρωμένα, σκεπάσματα, ξερολιθιές στις εισόδους, πρόχειρα στέγαστρα  κ.α. Ποιοι είναι οι άγνωστοι συνάνθρωποί μας που κατοίκησαν ή και κατοικούν σε τέτοιες συνθήκες;  Πρόσφυγες; Άστεγοι; Διωκόμενοι; Αναχωρητές;

     Πρόσφατα σε μια από τις πεζοπορίες μου συνάντησα έναν τέτοιο άνθρωπο. Πλησίασα προς το μέρος που βρίσκονταν παρακινούμενος από έναν θόρυβο που τάραζε τη σιωπή του δάσους. Τον είδα. Καθισμένος σε μια πέτρα κάτι μαστόρευε. «Καλημέρα» είπα. Γύρισε προς το μέρος μου και με κοίταξε με δυσφορία. Η μορφή του ισχνή, ασκητική, σα νάχε βγει από κάποια αγιογραφία, μα και ήρεμη μαζί. Φορούσε στο κεφάλι ένα τυλιγμένο κουρέλι. «Καλημέρα» ανταπόδωσε αλλά μ’ έναν τρόπο σα νάλεγε «εσύ μας έλειπες τώρα» και γύρισε στην δουλειά του. «Εδώ μένεις;» ξαναρώτησα. Χωρίς να γυρίσει αυτή τη φορά «όχι, παραπέρα» είπε και έδειξε με το χέρι του αόριστα. Συνέχισα το δρόμο μου. Διάβηκα ένα ρεματάκι κι άρχισα ν’ ανηφορίζω στην πλαγιά του. Στα αριστερά μου κοίταξα ένα μεγάλο σχίνο. Κάτι, στην αρχή απροσδιόριστο, τράβηξε την προσοχή μου και παρατήρησα στο εσωτερικό του. Ήταν εκεί ένα είδος καλύβας σε κωνικό σχήμα που στηρίζονταν στον κορμό και στα κλαριά του. Σαν ινδιάνικη καλύβα. Μπορούσες να περάσεις δίπλα και να μην καταλάβεις ότι εκεί μέσα κατοικούσε άνθρωπος. Πήγα δίπλα στην είσοδό της, κι αφού έριξα μέσα μια πεταχτή ματιά, έβγαλα από το σακίδιο μου ένα πακέτο μπισκότα και τ’ απίθωσα κάτω. «Σου άφησα μπισκότα» του φώναξα. Ήταν πια χαμηλότερα από μένα στην άλλη μεριά της κοίτης. «Πάρτα» είπε, «μπορεί κάποιος άλλος να τα χρειάζεται περισσότερο από μένα. Δεν τα θέλω». «Πώς σε λένε;» τον ρώτησα. Με κοίταξε με απορία, ίσως και διερευνητικά, σα να αναρωτιόνταν ποιος ήμουνα και γιατί ζητούσα να μάθω το όνομά του. «Το μικρό σου όνομα» διευκρίνισα και τούπα το δικό μου. «Δεν έχει σημασία το όνομά μου» είπε «και το δικό σου δεν χρειάζονταν να το πεις». Ύστερα, σα να συλλογίστηκε κάτι … «το δικό μου όνομα το λένε στην εκκλησία» είπε, «μια φορά με φωνάξανε να πάω κι εγώ, με περιμένανε, αλλά εγώ δεν πήγα». Τι να εννοούσε; «Άντε γεια τώρα» είπα εγώ, «μπορεί να ανταμώσουμε πάλι, περπατάω σ’ αυτά τα μέρη». Δεν μου ξαναμίλησε. Συνέχισα την πεζοπορία μου σκεφτικός. Ποιος να ήταν; Πρόσφυγας δεν ήταν. Άστεγος νάταν, αναχωρητής ή διωκόμενος; Ποιος ξέρει; Και ποιος είμαι γω που θέλω να μάθω και γιατί; Αυτός ήταν μάλλον πιο σοφός από μένα. «Δεν έχει σημασία…  δε χρειάζονταν να το πεις» είπε. Ήταν κι αυτός ένας άνθρωπος που τη μέρα τον φωτίζει ο ήλιος και το βράδυ κοιτάζει με απορία στ’ αστέρια. Ένας μοναχικός άνθρωπος ήταν όπως λίγο πολύ όλοι μας…      

[στα λιγοστά ερείπια μιας προϊστορικής οχύρωσης στο Ποικίλο όρος, 05.06.2025]

Στο παρόν παρουσιάζονται εικόνες από τα διάσπαρτα, λιγοστά, ερείπια μιας προϊστορικής οχύρωσης στο Ποικίλο όρος, δυτικά τής κορυφής Ταμπούρι, στη βορειότερη-βορειανατολικότερη απόληξη τού Ποικίλου όρους, πάνω και βόρεια από τη συνοικία Καματερό και πάνω και νότια από τη συνοικία Ζωφριά.

Αφορμή στάθηκε το άρθρο τού κ. Τάσου Λύτρα στο xaidarisimera.gr, το οποίο αποτελεί την πρώτη, και μοναδική εξ όσων γνωρίζω, εκτενή αναφορά στο διαδίκτυο για το θέμα (σ.σ. το άρθρο είχε παρουσιαστεί στο παρόν ιστολόγιο τον Απρίλη τού 2021). 

Σύμφωνα με το χάρτη των Ernst Curtius και Johann A. Kaupert, του 1883, στην περιοχή που έχει σημειωθεί με λευκό κύκλο, βρίσκονται οχυρώσεις εκτεταμένες σε μήκος 500 περίπου μ. κατά μήκος της ράχης που ανεβαίνει από τη θέση 38°03’53’’N 23°42’00’’E, στα 254 μ. υψ. στη θέση 38°03’39’’N 23°41’46’’E, στα 323 μ. υψ., όπου σήμερα υπάρχουνε κεραίες.

Σύμφωνα με το άρθρο τού κ. Τάσου Λύτρα

αφενός με βάση τα, λιγοστά πάντως, σήμερα σωζόμενα ερείπια τής οχύρωσης, αυτή πρέπει να είναι παλαιότερη των ιστορικών χρόνων (αφού πρόκειται για πολύ πιο απλή κατασκευή συγκριτικά με τις οχυρώσεις των αρχαίων Αθηναίων, των κλασικών χρόνων) και ενδεχόμενα να ανάγεται στα μυκηναϊκά χρόνια (λαμβάνοντας υπόψη ότι στην ευρύτερη περιοχή των Αχαρνών βρίσκονται πολλά διάσπαρτα αρχαιολογικά ευρήματα αποδεδειγμένα από μυκηναϊκά και προμυκηναϊκά χρόνια  

αφετέρου με τον τρόπο αυτό (δηλαδή η ύπαρξη οχυρώσεων) μπορεί να δικαιολογηθεί το τοπωνύμιο Ταμπούρια για την υπόψη περιοχή (αφού στην περιοχή δεν φτιαχτήκανε ταμπούρια τα χρόνια τού απελευθερωτικού αγώνα 1821). Σημείωση: Αντίθετα οργανωμένο δίκτυο ταμπουριών είχε φτιαχτεί και σώζεται μέχρι σήμερα στο αντίθετο άκρο τού Ποικίλου όρους.

Η διαδρομή, την οποία ακολούθησα το πρωινό τής 5ης Ιούνη 2025, έχει σημειωθεί στο χάρτη από τη wikimapia:

Ακολουθούν εικόνες από

-τα διάσπαρτα σωζόμενα τμήματα τής υπόψη οχύρωσης, τα οποία βρίσκονται λίγα μέτρα ανατολικότερα ή δυτικότερα από το μονοπάτι που ανεβαίνει παράλληλα στο δρόμο που πάει στις κεραίες. Με το άνοιγμα τού μονοπατιού, σε κάποια σημεία είναι αρκετά πλατύ, σπρωχτήκανε πέτρες δίπλα του. Αυτές, που κατά τόπους σχηματίζουνε μικρές σειρές, είναι άσχετες με την αρχαία οχύρωση. Επίσης μετά τη διασταύρωση τού μονοπατιού με το δρόμο προς τις κεραίες τα ίχνη είναι πολύ λίγα.:

Εντυπωσιακή θέα προς την Πάρνηθα.

-[κατεβαίνοντας από το μονοπάτι, συνέχισα προς την κορυφή Ταμπούρι και μετά, εκτός μονοπατιού, ανατολικά μέχρι το σημείο που είχα ξεκινήσει] τη διαδρομή προς την κορυφή Ταμπούρι και το σημείο που είχα ξεκινήσει):

Διακρίνεται ο λόφος που βρίσκονται τα ερείπια τής οχύρωσης.