Πρόσκληση για την εκδήλωση ‘Η επιστήμη μέσα από τα μάτια της ποίησης’.

Πρόσκληση για την εκδήλωση ‘Η επιστήμη μέσα από τα μάτια της ποίησης’.

Τεχνόπολις - Γκάζι.

Αίθουσα: Νέοι Φούρνοι.

Πέμπτη 07.04.2016 16.00-17.45

Μπορεί ένα ποίημα να εκφράσει μια πολύπλοκη έννοια κβαντομηχανικής; Μπορούν τα φυσικά φαινόμενα να περιγραφούν με στίχους; Και πόσα προλαβαίνει κανείς να πει σε μόλις 17 συλλαβές; Ανακαλύψτε την Ιαπωνική ποίηση Χαϊκού και δοκιμάστε να φτιάξετε στίχους, που περιγράφουν φαινόμενα από διάφορους τομείς της φυσικής, συζητώντας, με δύο φυσικούς και δύο ποιητές, κάθε σας απορία.

Οργανωτική ομάδα:

Βασίλειος Κωνσταντούδης, Ερευνητής, Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. «Δημόκριτος»

Γιώργος Πρίμπας, Φυσικός, Ποιητής

Χρήστος Τουμανίδης, Ποιητής, Μελετητής και Ανθολόγος του ελληνικού χαϊκού

Άννα Χριστοδούλου, Φυσικός, SciCo project leader

Διοργάνωση: Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», Ινστιτούτο Νανοεπιστήμης και Νανοτεχνολογίας

technopolis-athens.com/web/guest/events.


---------------------------------------------------------

Tα τρία χαϊκού που ακολουθούν είναι ένα μικρό δείγμα από αυτά που γραφτήκανε στην αντίστοιχη περσινή εκδήλωση, στα πλαίσια (κατά τη διάρκεια της) αυτής.  


Βρεγμένα φύλλα
Σπασμένα τα κύματα
Το φως στους βράχους

[Ηλίας Μέλιος]

Κάθε εικόνα 
Τορπίλη χτυπά
Το πέντε, πέντε, εφτά
[Ντόρα Βλάσση]


Πάνω στα φύλλα
Οι ανείπωτες λέξεις
Αέρας και φως
[Χρήστος Τουμανίδης]

Tea for X

ηλ. κιθάρα: Βασίλης Λαγός
τύμπανα: Σωκράτης Γανιάρης
πλήκτρα: Brian Voll
τραγούδι: Ντόρα Βλάσση

σκηνοθεσία: Άκανθος

“I remember you – Επιστολή του κυρίου Θ. για την αποκατάσταση της ασχολίας του.” [Ντόρα Βλάσση]

“I remember you – Επιστολή του κυρίου Θ. για την αποκατάσταση της ασχολίας του.”

youtube.com/watch

Είμαι πτωματοσυλλέκτης. Δεν είν’ άχαρη δουλειά. Λάθος πιστεύετε. Όταν γίνεται από αγάπη. Τι μπορεί να είναι άσχημα μακάβριο στην αγάπη, μόνο ωραία μακαβριότητα κρύβει αυτό που κάνω.

Εχθές μακάρια σήκωσα όλο το ζήτημα της πλαστικής, σαν να ήταν αποκλειστικά δικό μου ζήτημα ζωής και θανάτου. Πόσο καιρό έχω να δω κάτι τόσο σοβαρό όσο οι Φωτοχυσίες του Ρεμπό, αυτό το άψυχο φώς που ζέσταινε την έμψυχη κοιμωμένη του Γιαννούλη Χαλεπά στο πρώτο και ωραιότερο νεκροταφείο της Αθήνας. Τα μαύρα δέντρα κουνιούνται μ’ έναν τρόπο μακρινό. Με τρόπο μακρινό συλλέγω τα παλιά θησαυροφυλάκια, ολόκληρα κι ας τα αποκαλούν οι απαθείς «πτώματα». Σε ένα κύμα πάνω τρία πιτσιρίκια που χορεύουν, όλα της Καμίλ Κλοντέλ. Πεπαλαιωμένα μεν, ολόφρεσκα δε.

Με τα λάδια και τα χρώματα βρέθηκα σε μια άλλη κομψή κηδεία. Οι συνδαιτυμόνες μιλούσαν με τα λόγια του Πικάσο λέγοντας πως τους πήρε καιρό μέχρι να κάνουν τα έργα τους, όπως ένα παιδί. Κάτω απ’ το τραπέζι χάζευα τα πόδια τους τα παράξενα, τα πόδια τους του Λοτρέκ. Οι κυρίες είχαν τη λαϊκή ερίτιμο ομορφιά των φρυδιών της Κάλο, το μεξικάνικο δερβισιλίκι τους σχεδιασμένο με απόλυτη ακρίβεια. Παρδαλές αμαζόνες, στις οποίες τι μ’ έκανε και ξαναπήγα; Το δερβισιλίκι τους! Που θα ‘λεγε κι ο Βαμβακάρης.* Ύστερα βρίσκω ενδιαφέρον πράγμα τον ρεαλισμό όπως τον εννόησα στον τρόπο του Καραβάτζιο με τις φλεβίτσες ακόμα μνημονευμένες στο πρόσωπο ενός παγωμένου αρχαγγέλου. Τσολιάδες και τσολιαδάκια και Μεγαλέξανδροι στο κονάκι του Θεόφιλου. Ο Μονέ και αυτός: ο Βαν Γκογκ. Πολύ άνθρωποι. Τα χνώτα του Ελ Γκρέκο μυρίζουν πάντα ρακί.

Οι πτωματοσυλλέκτες είμαστε ευτυχείς κυρίως όταν περιμαζεύουμε μαζί με τα κουφάρια την πρώτη τους μεγάλη στιγμή. Είναι σαν να δηλώνεις το παρόν στην έναρξη μιας εξέγερσης που αλλάζει τον κόσμο. Δεν είμαστε φροντιστές μουσείων, δεν είμαστε αρχειονόμοι, δεν είμαστε ιστορικοί της τέχνης. Είμαστε οι συλλέκτες της ύστατης σκόνης. Ο καθένας από εμάς αποφασίζει αν θα σκαλίσει μέσα σ’ αυτά τ’ απομεινάρια για να βρει την καίρια στιγμή της ενάρξεως. Αυτά τα πράγματα δεν θέλουν περισσότερα λόγια απ’ όσα ήδη είπα. Ορισμένως τελούμε νηπενθώς κι άλλοτε με κάθε συντριβή και οδυρμό. Φυσικά πράγματα.

Κάποτε τα ‘φερε έτσι η τύχη, σε νεαρή ηλικία, μάζεψα μια ντουζίνα ανθρώπους απ’ το Χάρλεμ κι απ’ αλλού. Παντού μας πήγαινε η μουσική σαν πεθαμένος αστερίσκος. Κρίμα! Πόσο κρίμα! Δεν μπορεί να μας κάνει να χορέψουμε πια, όπως τότε, έτσι όπως έγινε: μια άλλη, μια μαντάμ της ορθότητας.

Δεν υπάρχει ρουτίνα σ’ αυτήν την ασχολία καθώς διακαώς στην πραγματικότητα ζητάμε τους νέους κυκλώνες απ’ το παράδειγμα των περασμένων. Δεν ελπίζουμε. Η ελπίδα είναι σκλάβο πράγμα. Πασχίζουμε. Κι όταν πασχίζεις δεν μπορεί να μην είναι για σένα ζήτημα ζωής και θανάτου. Όταν πασχίζεις δεν γίνεται να μην παίρνεις πολύ σοβαρά τα πράγματα.

Περί της αθανασίας της ποιήσεως δεν θα πω, διότι κι όσα είπα ήταν μέρη της ποιήσεως, μ’ άλλα υλικά πέραν αυτών των λέξεων. Αυτή ούσα ανεπιστρεπτί αναρχική, δεν διέπεται από κανέναν νόμο κι έτσι φτιάχνει απειράκις κόσμους εντελώς ανυπάκουη απ’ τη φύση της. Φόρμα δεν την δαμάζει. Στον αποχαιρετισμό της γίνεται πραγματικό χάος. Η παραλαβή χάους είναι μία αληθινή πρόκληση, ωστόσο πρέπει να επισημάνω ότι η εντιμότητα που επέδειξε ως πλάσμα και ως τέχνη, να πασαλειφτεί με πίσσα και πούπουλα και να τιναχτεί στον αέρα, την καθιστά άξια επαίνων!

Αστείο πράγμα να μιλάμε για αθανασία, είμαστε άνθρωποι, αυτά είναι έργα των ανθρώπων για τους ανθρώπους, η ιστορία έπεται απαθανατίζοντας συχνά όποιον και όπως θέλουν οι δυνατοί, εμείς είμαστε κάποτε πικραμένοι θαμώνες στο Savoy του Χάρλεμ και στο Birdland. Είμαστε αμπιγιέζ μιας μεγάλης πριμαντόνας της όπερας στην Ιταλία αυτού του καταπληκτικού καιρού, κάποτε είμαστε σε κάποιο γαλλικό χαμαιτυπείο. Υγρό είμαστε: μικρές πράσινες νεράιδες ζαχαρούχες, έτοιμες για κατάποση. Στην Αθήνα τώρα, πασχίζουμε για ό,τι μας αρέσει κι αυτό είναι ζήτημα ζωής και θανάτου, έτσι πρέπει να είναι κι αλλιώς δεν θέλουμε να είναι, αν δεν είναι ζήτημα ζωής και θανάτου δεν έχει λόγο ύπαρξης. Είναι πολύ απλά κι ανθρώπινα πράγματα αυτά: Να παθαίνεις.

Είναι δραστηριότητα επικίνδυνη για τους συνετούς το παίδεμα αυτό. Η αφλογιστία, η μεγάλη ασθένεια της εποχής, αδυνατίζει κάπως την επιθυμία για τέτοιες ασχολίες. Είναι παλαβομάρα αυτή η ανασκαφή. Αυτή η σε κάθε μήκος και πλάτος, παρελθόντος και παρόντος, εκμαίευση του νέου, που θα μας φάει. Ωστόσο οι φίλοι του κλάδου, επιμένουμε στο μότο μας, γιατί η αγάπη μας πάει στην πλήξη και στην άρνηση και στο ολοκαύτωμα του περασμένου, με μόνο σκοπό το υλικό για την φτιάξη του νέου. Για το νέο. Για τον ωραίο τορπιλιστή του περασμένου.

Να παθαίνεις. Αυτή είναι η νηπενθής μας θέση.

*«Τι με έκανε και ξαναπήγα; Το δερβισιλίκι μου!» Φράση που χρησιμοποιεί ο Βαμβακάρης στην αυτοβιογραφία του, θέλοντας να εξηγήσει τον λόγο που τον οδήγησε, όταν ήταν νεαρός, στη χρήση ουσιών.

Διασκεδάζοντας στην κηδεία [Ντόρα Βλάσση]

“Διασκεδάζοντας στην κηδεία”*

Όχι, δεν είναι έξω απ' τη λογική του νεοφιλελευθερισμού οι τέχνες και οι επιστήμες, ως μπίσνες, ως προνόμια μίας ψωροφαντασμένης “Sickeria” - όπως αποκαλεί ο Ηλίας Πετρόπουλος τις μαντάμ σουσούδες -, που πληρώνει τα σκατά που η εκάστοτε αυθεντία της πουλάει για χρυσάφι. Η πατροπαράδοτη ευρωπαϊκή - και όχι μόνο - μανία για τις περγαμηνές που υπολογίζονται πολύ περισσότερο απ' το ίδιο το έργο, οδηγεί στην προσαρμογή ακόμα και των λαϊκών τεχνών, στις επιταγές ενός ακαδημαϊκού περιβάλλοντος και επιδίδεται - με τις ευλογίες, αυτού του κοινού που στέκεται χωρίς καμία κριτική διάθεση απέναντι στα έργα - να βρει κι αν δεν βρει να δημιουργήσει έναν πλασματικό λόγιο χαρακτήρα ντε και καλά .Είναι το κοινό που συγκροτούν οι κούφιοι άνθρωποι, όπως τους περιέγραψε ο Έλιοτ στο ομώνυμο έργο του : 

Ι.

Είμαστε οι κούφιοι άνθρωποι

Είμαστε οι παραφουσκωμένοι άνθρωποι

Γέρνοντας μαζί

Με την περικεφαλαία γεμάτη με άχυρο. Αλίμονο!

[...] 

Μορφή δίχως φόρμα, σκιά δίχως χρώμα,

Δύναμη παραλυμένη, χειρονομία δίχως κίνηση˙

Εκείνοι που διέσχισαν

Με το βλέμμα ευθύ, στου θανάτου την άλλη Βασιλεία

Μας θυμούνται - όπως ήμασταν - όχι σαν χαμένες

λυσσαλέες ψυχές, αλλά μοναχά

Σαν τους κούφιους ανθρώπους

Τους παραφουσκωμένους ανθρώπους.

Με τις λαϊκές τέχνες, τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα βέβαια, καθώς ο ίδιος ακριβώς ο προσδιορισμός τους, μας δίνει τη σειρά των ιδιωμάτων αυτών, που τις καθιστούν αυτό που είναι. Είτε απλοϊκές είτε πολύπλοκες και βαθυστόχαστες είτε χιλιάδες άλλα πράγματα. Ακόμα και στη μελέτη των λαϊκών τεχνών συναντάει κανείς το ίδιο σύμπλεγμα, όταν αυτές πέφτουν θύμα του ακαδημαϊσμού ως φετιχισμού, που συχνά τελικά προσδίδουν σ’ αυτές τον ψευτολόγιο χαρακτήρα, που τις καθιστά περισσότερο καθωσπρέπει για το περιβάλλον αυτό, συχνά ευνουχίζοντας τες.

Εν τω μεταξύ παρελαύνει ως “νέο αίμα” ένας όχλος “καταπληκτικών” περιπτώσεων, που όταν ανάμεσά τους υπάρχει όντως έστω και μία περίπτωση που είναι καταπληκτική, προφανώς χάνεται μέσα σ' αυτήν την ισοπεδωτική συνθήκη, τη συνθήκη μέσα στην οποία άνθισε ο ακαδημαϊσμός ως φετίχ και άρχισε να βγάζει μια στρατιά ανέμπνευστων εκτελεστών που τα διαπιστευτήρια της καταπληκτικότητάς τους, είναι το βιογραφικό τους, είναι οι επαφές τους, είναι το κατά πόσο επικερδείς είναι οι μπίσνες που στήνουν μεταξύ τους, ακριβώς μέσα σε αυτό το καθωσπρέπει περιβάλλον απ' το οποίο προέκυψαν και το οποίο εν πολλοίς λειτουργεί σαν φυτώριο πανομοιότυπων χαρακτήρων, που κυρίως όταν το αντικείμενο τους έχει να κάνει με ένα λαϊκό είδος, γαλουχούνται αγνοώντας συνήθως ως εγκυκλοπαιδική πληροφορία και τίποτα περισσότερο την καταγωγή του και τα ιδιώματα που το έκαναν να ξεχωρίζει, εστιάζοντας στην μετεξέλιξη του και μόνο, γεγονός για το οποίο αποφάσισε, η “λογιοσύνη” των ευνουχιστών και για την επικράτηση του συνεπικούρησε η χαύνα στάση των εκπαιδευόμενων προς αυτήν την κατεύθυνση ευνούχων. Το καινούριο, η επινόηση, η εφεύρεση, η γένεση μιας νέας φόρμας, μιας άλλης πρότασης, η ανάδειξη μιας νέας πλευράς αυτού του ίδιου αντικειμένου, έχει χαθεί υπό την σκιά είτε των εκάστοτε “ιερών τεράτων” - λες και η τομή, ως απόπειρα και ως ρίσκο αφορούσε και αφορά μόνο στους παρελθόντες - είτε στην ασφάλεια της μανιέρας, της επανεκτέλεσης έστω κι αν αυτή είναι πιστή κτλ. Όμως... “Υπάρχουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ' αυτήν την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους.” γράφει ο Εμπειρίκος στο ποίημα “Τριαντάφυλλα στο παράθυρο” της Υψικαμίνου.**

Η μαθητεία, ο παιδεμός και η μελέτη, η έρευνα και η θυμοβορά - εκτός απ’ το ότι πρωτίστως συνιστά προσωπική υπόθεση- είναι πράγματα εντελώς διαφορετικά ως προς το περιεχόμενο τους, απ' το κόλπο που έχει στηθεί και που ειδικότερα στην Ελλάδα, είναι ιδιωτική υπόθεση μιας κλειστής τάξης που λειτουργεί σύμφωνα με τους όρους του νεοφιλελευθερισμού σε όλο το φάσμα της δραστηριότητας της. Για όσο καιρό, ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων, στρέφονται ως κοπάδι, στην αυθεντία-βοσκό για να τους υποδείξει ποιός ή τι είναι “άριστον”, η μηχανή αυτή θα δουλεύει με το λαδάκι που αφήνει ο χειροκροτητής -μαριονέτα, το ανυποψίαστο γρανάζι, το νερό στο μύλο αυτής της επιχείρησης. Εν ολίγοις πρόκειται τελικά για το φαινόμενο της ετερονομίας, όπως το προσεγγίζει ο Κορνήλιος Καστοριάδης και το οποίο αναλόγως προσαρμόζεται και λειτουργεί σε βάρος της όποιας προσπάθειας για ατομική ή συλλογική αυτονομία.

Τα αποτελέσματα της χριστιανικής μας εκπαίδευσης: ο μεσσιανισμός, η τυφλή πίστη στην αυθεντία, η ασφάλεια της πεπατημένης όπως την υπαγορεύει η εκάστοτε ιερή βίβλος, ο εκάστοτε ιεροφάντης, η εμμονή με την ακραία εξειδίκευση (μια εκ των απαιτήσεων της αγοράς όπως αυτή λειτουργεί τώρα, σύμφωνα με τις επιταγές του ακραίου νεοφιλελευθερισμού και συντηρητισμού), ο κομφορμισμός, η μικροαστική μιζέρια της άποψης “ό,τι δεν καταλαβαίνω είναι σπουδαίο” και η χριστιανική προτροπή “πίστευε και μη ερεύνα” που τελικά είναι το σκοταδιστικό δόγμα σύμφωνα με το οποίο δρα ο άνθρωπος, ως μονάδα πλέον, στο πλαίσιο της χαμηλής του αυτοεκτίμησης, της φοβίας που τρέφει για την προσωπική έκθεση μέσω της αντίδρασης του ή μέσω μίας ανορθόδοξης κρίσης του, ο άνθρωπος του πνευματικού και κοινωνικού επαρχιωτισμού που στρέφει την προσοχή του στο βιογραφικό, στην εικόνα, στην αβρότητα κτλ του δημιουργού - εκτελεστή και όχι στο ίδιο το έργο, ο άνθρωπος που περιμένει πρωτίστως το πόρισμα της αυθεντίας αποφεύγοντας να πάρει το ρίσκο να απορρίψει το προϊόν ή έστω να διαφωνήσει με ζωτικό τρόπο ερχόμενος σε σύγκρουση με την άποψη της κυρίαρχης αριστοκρατίας των ειδικών, των επιχειρηματιών του πνεύματος και της τέχνης, που δραστηριοποιούνται εντός του πλαισίου της κεκτημένης τους θέσης ως μάνατζερ, επαγγελματίες διανοούμενοι, ειδικοί κτλ σε δημόσιους φορείς στη συντριπτική τους πλειοψηφία και όχι στον ερευνητικό και δημιουργικό στίβο αυτής της ίδιας της επιστήμης ή της τέχνης την οποία υποτίθεται ότι υπηρετούν.

Η μικρή απήχηση που έχουν πολλές απ’ τις προτάσεις τους, είναι γεγονός που δεν πτόησε καθόλου το εμπορικό δαιμόνιο των ενορχηστρωτών αυτής της επιχείρησης, αντιθέτως οδήγησε σε σχηματισμό της νέας απίθανης άποψης, ενός νέου κλισέ που λέει ότι το μικρό αυτό κοινό που αντιλαμβάνεται την ποιότητα του προϊόντος τους είναι εκλεκτό, διότι το ίδιο το προϊόν είναι για λίγους και καλούς και σε αυτούς απευθύνεται! Δεν χρειάζεται να γίνει λόγος εδώ, για τις εξαιρετικής ποιότητας περιπτώσεις, που έχουν προκαλέσει παγκόσμιο ενδιαφέρον και έχουν αγγίξει και το λιγότερο εξειδικευμένο κοινό - αυτό το ταπεινό και αχρείο!! Αυτές οι περιπτώσεις συνήθως κατατάσσονται σε ένα πάνθεον, το οποίο στέκει μακρινό και ιερό, σαν τον Θεό ας πούμε, που οι πιστοί καθώς και οι ιερείς του, θεωρούν αλάνθαστο και άρα μέγιστο λάθος έως και ύβρη το να τολμηθεί κάποια αποκαθήλωση μέσω μιας άλλης πιο αιρετικής προσέγγισης. Η υπέρβαση αυτών, η μερική λήθη που θα οδηγούσε σε μια νέα επινόηση πέρα απ' το έργο τους, σε μια άλλη εξέλιξη που θα φέρει τη χαρά της απροβλεψιμότητας ή και της ακαριαίας ή προοδευτικής αύξησης της εντροπίας, η αποκαθήλωση των ιερών αυτών τεράτων, δεν θα ευτυχίσουμε να πραγματοποιηθεί στον βαθμό που κάτι τέτοιο θα είχε προθέσεις δημιουργικές και θα οδηγούσε στον σχηματισμό ενός νέου αιτήματος και στην δημιουργία μιας άλλης πρότασης. Το συμφέρον της επιχείρησης είναι να αποτελούν περιπτώσεις ταξινομημένες και εκτεθειμένες σε βάθρα ως μουσειακά εκθέματα, άπιαστα και θεϊκά, φοβερές περιπτώσεις υπερανθρώπων που φωτίστηκαν απ' το άγιο πνεύμα... και ευλογήθηκαν από θεϊκό χέρι ή απ' το χέρι της μούσας να διαπρέψουν στον τομέα τους. Πρέπει να προστατευθούν απ' τους τορπιλιστές, απ' τους άθεους, απ' τους αιρετικούς και τους επηρμένους! Θα πρέπει να θαυμάζονται, να γίνονται προς τιμήν τους κατά καιρούς μνημόσυνα και να αφήνονται ως λείψανα στις μουσειακές τους θήκες, μέχρι να προκύψει κάποια οικονομικής φύσεως ανάγκη και να ξαναβγούν στο φως στο πλαίσιο ενός νέου μνημόσυνου.

Το ρίσκο που συχνά τα ιερά αυτά τέρατα μπορεί να δοκίμασαν, η ρηξικέλευθη περίπτωση τους, η τομή που τόλμησαν περιφρονώντας τα ιερά βιβλία της εποχής τους, τη νομοθεσία του ακαδημαϊσμού και τον στερεοτυπικό τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν και στην δική τους ενδεχομένως εποχή αυτό που λέμε “πρωτεργάτης”, “μαίτρ”, “μύθος”, “ιερό τέρας” κτλ. όλα αυτά είναι πράγματα που αφορούν σ’ αυτές τις αποθεωμένες πλέον περιπτώσεις, στις εξαιρέσεις, στους μύθους, στις ιδιοφυίες που ήδη ανήκουν σ’ αυτό το πάνθεον και ζήτημα αν μερικοί απ’ αυτούς είναι ακόμα ζωντανοί. Σήμερα δεν υπάρχει χώρος για εξαιρετικές περιπτώσεις στην πραγματικότητα – παρ’ όλες τις σχετικές κορώνες. Η ισοπέδωση της έννοιας “ταλέντο”, “ιδιοφυία”, “μελέτη” είναι ολοφάνερη στις στρατιές των “καταπληκτικών” που παρελαύνουν και που χαίρουν κάποια εύσημα μέσα στην ορισμένη μοναξιά της συντεχνίας και των χειροκροτητών της, χωρίς πραγματικό κοινό, χωρίς ουσιαστική αποδοχή. Η καθολικότητα αφορά - κατ’ αυτούς κι όταν χρησιμεύει αυτό ως δικαιολογία - στους “εμπορικούς”. Ο κόσμος είναι μiα λακκούβα γεμάτη με αδαείς, που δεν είναι σε θέση να καταλάβουν την περίπτωσή τους, παρόλο που παραδόξως, αμέτρητες φορές κατάλαβαν την όντως εξαιρετική περίπτωση των “ιερών τεράτων” που κάθε τόσο αυτοί οι ίδιοι μνημονεύουν και που γνώρισαν τι θα πει καθολική αποδοχή καταθέτοντας την πρόταση τους και τον εαυτό τους. Ωστόσο βρίσκουν έρισμα στα αντίστοιχα παραδείγματα ανθρώπων (επιστημόνων είτε καλλιτεχνών), που περιφρονήθηκαν εν ζωή για να αποθεωθούν μετά θάνατον. Ή σε άλλες περιπτώσεις που ούτε και μετά θάνατον εκτιμήθηκαν όσο τους άξιζε.  

Ένας υγιής νους γνωρίζει πως αυτά είναι σχετικά, ένας νους που απεργάζεται - για λογαριασμό της επιχείρησης του - την ποικιλία των περιπτώσεων τείνοντας να φτιάξει απόλυτες βεβαιότητες και άπιαστες ιερότητες, είναι ένας νους που έχει ως συμφέρον τη διατήρηση των ανισοτήτων, των μικροαστικών εμμονών περί των περγαμηνών και την ασφάλεια της συντεχνιακής φύσεως αλληλεπίδρασης των ατόμων που δρουν στους διαφόρους τομείς ως “εξαιρετικές περιπτώσεις” τις οποίες ωστόσο μόνο λίγοι μπορούν να εκτιμήσουν.

Και αυτή η κατάσταση, άρχισε να διαμορφώνεται μέσα από ζυμώσεις κοινωνικές και ταξικές, οι οποίες όμως δεν έφεραν αλλαγές προς την εξίσωση, αντιθέτως διατήρησαν την ταξική διαστρωμάτωση ως έχει και την ανισότητα αδιατάραχτη. Έτσι η καθολική παραδοχή, ενώ όσον αφορά πολλούς απ’ τους μακάριους που αναπαύονται στο πάνθεον στάθηκε η σημαντικότερη περγαμηνή που έφεραν, για τους ημέτερους που αν και είναι καταπληκτικοί στον τομέα τους δεν χαίρουν αυτής της τιμής, η καθολική παραδοχή ή εν πάση περιπτώσει η παραδοχή από πλευράς ενός υπολογίσιμου αριθμού ανθρώπων διαφορετικών καταβολών, τάξεων και μορφωτικού επιπέδου, δεν είναι πρωτεύον ζήτημα. Πρωτεύον ζήτημα είναι η αποδοχή της συντεχνίας - ακόμα για λόγους δημοσίων σχέσεων κτλ - και παράσημο η παραδοχή της εκλεκτής ακαδημαϊκής κοινότητας - παραδοχή η οποία συχνά εξυπηρετεί τις δύο πλευρές αναλόγως.

Αυτονόητο θεωρώ ότι όλες αυτές οι θέσεις δεν είναι απόλυτες, καθώς είναι αφύσικο όλες οι περιπτώσεις να είναι όμοιες, ωστόσο για όσο ακόμα οι “καταπληκτικότητες” είναι υπεράριθμες - αστείο πραγματικά, διότι τότε θα πρέπει σοβαρά να απορήσουμε γιατί άνθρωποι του πνεύματος και της τέχνης καθώς και οι ίδιοι αυτοί που παίζουν αυτό το επιχειρηματικό παιχνίδι αλληλοεξυπηρέτησης, διαμαρτύρονται συχνά για την πολιτιστική και πνευματική ένδεια της εποχής μας; - στο πέρασμα τους θα χάνονται οι πράγματι ενδιαφέρουσες περιπτώσεις ή θα εξισώνονται.

Δεν θα πρέπει ωστόσο να εστιάσουμε τόσο σ' όσους έχουν σοβαρά συμφέροντα να τρέφουν τέτοια στερεότυπα, όσο στον κόσμο και στον καθένα ξεχωριστά ως μονάδα, που επιλέγει φέροντας όλα τα μικροαστικά συμπλέγματα, το έργο που θα αποθεώσει. Που επιμένει στην σαθρή λογική την οποία απέκτησε μέσα απ' την χριστιανική παιδεία την οποία βρέθηκε υποχρεωμένος να υποστεί και την οποία στάθηκε ανίκανος να τινάξει από πάνω του κάποτε.

Με όλη μου την πεποίθηση κατατεθειμένη στο ανίερο, στην χαοτική ευτυχία της τέχνης και της επιστήμης, στους ανθρώπους που δρουν δια της τέχνης και όχι δια της συνήθειας***, σ' αυτούς που φιλοκαλούν μετ' ευτελείας και φιλοσοφούν άνευ μαλακίας****, με όλη μου την πεποίθηση στους λαούς και στον εκάστοτε άνθρωπο ξεχωριστά που φτιάχνουν τα πιο υψηλά φωνάζοντας την κουλτούρα τους την δημιουργημένη μέσα σε τρισεκατομμύρια ιούς, μικρόβια και άλλους μικροοργανισμούς της αγάπης, της εχθροπάθειας, της κακής τύχης, του θρήνου, της χαράς, του παιδεμού και της νίκης, της ζωής εν τέλει και όχι μέσα σε αποστειρωμένα περιβάλλοντα διαπλεκόμενων συμφερόντων κυριαρχικής φύσεως, συνοδεύω αυτό το κείμενο με την τελευταία live ηχογράφηση του John Coltrane, ένα έργο τέχνης στον αντίποδα του καθωσπρεπισμού, ακόμα λειτουργικό, λειτουργικότατο ειδικά μια μέρα σκληρού κυνηγιού και γλεντιού μέσα στην ζούγκλα, στην ωραία ελληνική πλατεία Ομονοίας και σε ένα φωτισμένο σαλόνι, όσο εξαιρετικά ποιοτικό και ακόμα επιστημονικώς ενδιαφέρον .Μια μουσική που ο λευκός “εκλεκτός” άνθρωπος περιφρόνησε μέχρι να ανακατευτεί μαζί της, να γοητευθεί απ' αυτήν, ΑΛΛΑ να την αποδεχτεί ολοκληρωτικά μόνο αφού την περιέλαβε και την ευνούχισε ορισμένως (συνεχίζοντας ως σήμερα μία ευρωπαϊκή πλέον εκδοχή), ψάχνοντας να της αποδώσει έναν λόγιο χαρακτήρα - τον λόγιο χαρακτήρα που δικαιολογούσε την παρέκκλιση του γούστου του απ' την εκλεπτυσμένη ευρωπαϊκή μουσική, στο είδος που επινόησαν οι απολίτιστοι κατ' αυτούς αφρικανοί -, εκεί οπού υπήρχε ένας χαρακτήρας κλάσεων ανώτερος, σημαντικότερος και αξιολογότερος απ' οποιαδήποτε λογιοσύνη. Μια λαϊκή θυμική αντίδραση, η ιστορία, το βάσανο και η λυσσασμένη οργή ενός αιωνίως αδικημένου λαού, με χιλιάδες αιτήματα και συμβάντα χωνεμένα μέσα στο μόνο μέσον που είχε για να αντιδράσει. Την τέχνη του.

Κλικ εδώ, εδώ, εδώ, κι εδώ.

Και ακόμα συνοδεύω αυτό το κείμενο με έναν πίνακα του Βαν Γκονγκ, του στοιχειού της ζωγραφικής που περιφρονήθηκε απ' όλους, απ’ τον κόσμο και ακόμα απ' την φωτισμένη κάστα των ακαδημαϊκών και των ειδημόνων, για να εκτιμηθεί εκ των υστέρων όταν είχε γίνει λείψανο. Ακόμα, με την τελευταία στροφή της “Πρέβεζας” του αηδιασμένου απ’ την ανεντιμότητα του μανδαρινισμού και την ασχήμια κάθε λογίς κυρίων-κυριών “Νομαρχών” Κώστα Καρυωτάκη.

[...] 

Αν τουλάχιστον, μέσα στους ανθρώπους

ένας πέθαινε από αηδία...

Σιωπηλοί, θλιμμένοι, με σεμνούς τρόπους, 

θα διασκεδάζαμε όλοι στην κηδεία

Κι ακόμα συνοδεύω αυτό το κείμενο με τον πρώτο δίσκο του Coleman το εύλογο “Something else”, του ανθρώπου που πρωτοστάτησε στην εμφάνιση της free jazz,του μουσικού που έμαθε να παίζει με πλαστικό σαξόφωνο, που του απαγορευόταν στις μπάντες στις οποίες υπήρξε μέλος να σολάρει με τον δικό του τρόπο και που η πρόταση του αντιμετωπίστηκε αρχικά ως τραγική παραφωνία και λάθος, σε σημείο να υποστεί από ύβρεις έως και ξυλοδαρμό! Το 2007, τιμήθηκε με το βραβείο Grammy, κάτι που μόνο στα πιο τρελά του όνειρα θα μπορούσε να το ζήσει κάποτε... Τότε... πριν η jazz περάσει ολοκληρωτικά απ' την κολυμπήθρα του Σιλωάμ και βαπτισθεί στο ιερό ύδωρ της λογιοσύνης που τόσο εκτιμά ο λευκός άνθρωπος βγαίνοντας από κει καθαγιασμένη, λευκότερη και κομψευόμενη, για να καταλήξει από μουσική των μαύρων ανθρώπων που καταστερίστηκε παρασύροντας στον ρυθμό της όλη την υφήλιο, σε είδος μόνο για λίγους. Αγκαζάρω αυτόν, με τον ποιητικό διάλογο περί του “μαστροπού λαού” ανάμεσα στον Καρυωτάκη και τον Ρώμο Φιλύρα, που πέθανε έχοντας σώας τας φρένας στο Δρομοκαΐτειο, στο οποίο αποφάσισε να μετακομίσει τέλεια ξένος καθώς ήταν με τη δυσειδή παράνοια του “μαστροπού λαού” που έξω τον συνέθλιβε χλευάζοντας τον για την διαφορετικότητα του και χωρίς να δοθεί έως και σήμερα η σημασία που θα άξιζε στην ξεχωριστή του τέχνη. 

Ρώμος Φιλύρας “Άγειν Μοίρα”:

- Α, στο λαό πώς μ’ έριξεν η μοίρα,

πώς μ’ έκρουσε στη θείαν ανατροφή

και μ’ άφησεν ο δύσμοιρος και πήρα

τη χλεύη, τη βρισιά και τη ντροπή.

Όχλε λαέ, βαρβάρων σπέρμα νόθο,

πού την βρίσκεις την κρίση και χτυπάς

στη ρίζα τον ακόρεστό μου πόθο.

Α, μαστροπέ, στην άβυσσο με πας! 

Κώστας Καρυωτάκης “Υποθήκαι” (τελευταία στροφή)

- Άσε τα γύναια και το μαστροπό

Λαό σου, Ρώμε Φιλύρα.

Σε βάραθρο πέφτοντας αγριωπό,

κράτησε σκήπτρο και λύρα.

“Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια[...]. Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας της υπάρξεως μας” **είπε ο Ανδρέας Εμπειρίκος.

*Παραλλαγμένος στίχος απ’ την τελευταία στροφή του ποιήματος του Καρυωτάκη “Πρέβεζα”

** “Τριαντάφυλλα στο παράθυρο/Ανδρέα Εμπειρίκου”

Σκοπός της ζωής μας δεν είναι η χαμέρπεια. Υπάρχουν απειράκις ωραιότερα πράγματα και απ' αυτήν την αγαλματώδη παρουσία του περασμένου έπους. Σκοπός της ζωής μας είναι η αγάπη. Σκοπός της ζωής μας είναι η ατελεύτητη μάζα μας. Σκοπός της ζωής μας είναι η λυσιτελής παραδοχή της ζωής μας και της καθεμιάς ευχής εν παντί τόπω εις πάσαν στιγμήν εις κάθε ένθερμον αναμόχλευσιν των υπαρχόντων. Σκοπός της ζωής μας είναι το σεσημασμένον δέρας της υπάρξεώς μας.

Α. Εμπειρίκος 

“Υψικάμινος” (Άγρα)

*** Φιλοκαλοῦμέν τε γὰρ μετ’ εὐτελείας καὶ φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας

αγαπάμε το ωραίο με απλότητα και φιλοσοφούμε χωρίς μαλθακότητα

(ρητορική φράση του Περικλή που εκφώνησε στον Επιτάφιο λόγο του στον Κεραμεικό, όπως αναφέρει ο Θουκυδίδης (2, 40,1).

**** ”οἱ μὲν [20] διὰ τέχνης οἱ δὲ διὰ συνηθείας” Αριστοτέλης (Περι ποιητικής) 

Renzo Novatore [Ντόρα Βλάσση]

Renzo Novatore

O Νικολάι Τσερνισέφσκι είχε περιγράψει με τις πιο εύστοχες λέξεις, τί ακριβώς είναι άνθρωποι σαν τον Ρέντζο Νοβατόρε, τον ποιητή, τον ληστή, τον ιππότη του μηδενός. Ο ανθός των καλύτερων ανθρώπων, η κινητήρια δύναμη των κινητήριων δυνάμεων, το άλας του άλατος της γης *(1).

Ο Νοβατόρε είναι αυτός που δεν θα περιμένει. Αν πρόκειται για την Εκκλησία των Αγγέλων στην Άρκολα -του έμπαινε πολύ στο ρουθούνι - έκανε το κέφι του, έβαλε φωτιά και την έκαψε. Η ανθρωπότητα, αυτό το φόβητρο, η μήτρα που γεννάει αιχμαλώτους προορισμένους για κάποιο προκαθορισμένο «Καλό», πρέπει να συντριφθεί για να αποχαλινωθεί μέσ’ απ' την πτώση της το Εγώ. Η μονάς. Το Εγώ, ανάλογα με την ισχύ του και χωρίς τίποτ’ άλλο να το δεσμεύει παρά μόνο αυτό: το μέτρο της δύναμης του, αξίζει να δοκιμάσει τη χαρά της αποδέσμευσης του. Την καταπληκτική ευλογία που σημαίνει το να υπάρχει. Το Εγώ είναι ωραίο. Ο εγωισμός είναι αλληλέγγυος προς τη μονάδα. Η μονάδα είναι το αστέρι που γέννησε το χάος και χορεύει *(2). Το χάος είναι πολυπόθητο. Είναι ένας τέλειος ερειπιώνας, που προσφέρεται για κάθε έναρξη. Όταν η χειραγωγημένη πλειοψηφία άσχημων και αδύναμων, θα φτιάξει ένα γλυκό κόσμο δικαιοσύνης, εκεί που πριν υπήρχε η Ομορφιά και η Δύναμη *(3) ο Νοβατόρε θα είναι έξω, στο τέλος των συνόρων, με τους λύκους. Θα κοιτάει την ήσυχη πόλη. Θα ονειρεύεται έναν ωραίο τορπιλισμό *(4). Θα κοροϊδεύει το κοπάδι και θα σκαρώσει το χειρότερο κάζο στον βοσκό. Είναι η δύναμη της πλειοψηφίας που κατέπνιξε το υποκείμενο, του έβαλε την ταυτότητα στα δόντια, το έκανε αριθμό, κατάργησε το Εγώ ως μιαρό κι ως μέγα Κακό. Η ανθρωπότητα για την οποία υποφέρει το υποκείμενο, το κοινό καλό, η αλληλεγγύη και η αγάπη, που η κοινωνική -εξουσιαστική συνάφεια τα χρησιμοποίησε ως δολώματα κι ως τεκμήρια πολιτισμού. Εκείνος θα λάμψει σαν ένα ιδιότροπο άστρο, όταν έρθει η πτώση όλων αυτών των τεχνασμάτων. Όταν η βιομηχανία παραγωγής κοσμίων –κατά τα συμφέροντα-συμπεριφορών, κατεβάσει ρολά για πάντα, όπως της αξίζει. Η ανθρωπότητα, η συναγωγή των αριθμών, η καλοσύνη και η κακία, ο νόμος, ο πλάστης και η μακριά συνδιαλλαγή με τον καθωσπρεπισμό, με τους όρους τους κληροδοτημένους και άσειστους σαν θεϊκές ομηρικές βουλές. Το κοινό καλό, αυτή η αρχαία επινοημένη αρρώστια, το κυνήγι μίας υπαγορευμένης τελειότητας και η ελπίδα του οριστικού τους τέλους.

“Σύφιλη να πέσει σε κάθε αιχμαλωσία

ακόμα και στο συμφέρον του παγκόσμιου καλού

ακόμα και στον κήπο του Μοντεζούμα

με τους πολύτιμους λίθους.” *(5)

Ακόμα και στον κήπο του Μοντεζούμα με τους πολύτιμους λίθους. Οι Πληβείοι θέλουν τέτοιες ομορφιές, γιατί δεν τόλμησαν να ελπίσουν την ομορφιά της πτώσης τους. Είναι ο Ρέντζο Νοβατόρε, που είδε την ομορφιά της κατακρήμνισης και της έκρηξης μιας νέας πραγματικότητας. Είναι ο ποιητής και ο χαροκόπος, ο δεσπότης της εντροπίας. Το σημάδι της ανύψωσης του εαυτού, θα είναι η πτώση όλων αυτών, κατά πως κατάλαβε ο Στίρνερ νωρίτερα. Ποιός μπορεί να δει μέσα σ' όλα αυτά την πικρή, μα ειλικρινή αγάπη για τον άνθρωπο τον πραγματικό, όπως γεννήθηκε παρέα με το ζώο του κι όπως γίνεται όταν δεν ντρέπεται, όταν δεν δεσμεύεται από άγραφους και γραπτούς νόμους, όταν ο δαίμων εαυτού καβαλά τη ζωή *(6).

Ο Νοβατόρε κατά τη διάρκεια της ζωής του και εντός του ιστορικού πλαισίου της εποχής του, είναι ο ιππότης του μηδενός, που εφηύρε για τον εαυτό του και για όσα τον περιβάλλουν, ένα νέο λεξιλόγιο, μια νέα ερμηνεία για τις λέξεις. Στεγνές, στυγνές ίσως ερμηνείες που η αλήθεια τους δεν θα αρέσει καθόλου στα ανδράποδα των θρησκειών, των ιδεολογιών και της τάξης. Κι είναι η ανθρωπότητα γι' αυτόν : «Μια αφηρημένη έννοια με αρνητική χροιά, μεγάλη σε ισχύ, μικρή σε αλήθεια. Μια άσεμνη μάσκα ζωγραφισμένη στο αγροίκο πρόσωπο του πονηρού νεόπλουτου με σκοπό την κυριαρχία του στο κοπάδι των ευαίσθητων ηλιθίων και διανοητικώς καθυστερημένων.» *(7). Η αλληλεγγύη είναι “ο μακάβριος βωμός που χρησιμοποιούν ικανοί παλιάτσοι κάθε είδους για να επιδείξουν το παπαδίστικο ταλέντο τους να βγάζουν λόγους. Όσοι τελικά ωφεληθούν πληρώνουν όχι λιγότερα από 100% εξευτελισμό.” *(8). Ο σοσιαλισμός είναι “πειθαρχία, πειθαρχία, υπακοή, υπακοή, σκλαβιά και άγνοια, γκαστρωμένη γυναίκα στην εξουσία. Ένα μπουρζουάδικο σώμα παραταϊσμένο με χυδαίες χριστιανικές χοντροκοπιές. Ένα μείγμα φετιχισμού, σεχταρισμού και δειλίας.” *(9). Τα κόμματα, οι οργανώσεις και τα συνδικάτα είναι «εκκλησίες για τους αδύναμους. Ενεχυροδανειστήρια για τους φιλάργυρους και φτωχούς. Πολλοί συμμετέχουν για να ζουν παρασιτικά από τους εγγεγραμμένους αφελείς συναδέλφους τους. Κάποιοι ως χαφιέδες. Άλλοι, οι πιο ειλικρινείς, εγγράφονται για να καταλήξουν στην φυλακή απ’ όπου μπορούν να επιβεβαιώσουν την διανοητική μετριότητα των υπολοίπων» *(10). Η αγάπη, ο μόνος προδότης, μετά τον Ιούδα, που μπορεί να σκοτώσει με ένα φιλί. *(11)

Ο ιππότης του μηδενός, δεν είναι ένας πληγωμένος ή χαιρέκακος άνθρωπος, μία ειδική περίπτωση ατόμου με πρωτοφανή σκληρότητα στην οπτική του, ένας μισάνθρωπος που βλέπει στο υπάρχον μόνο την ασχήμια. Είναι ο τολμηρός που διψά για τη δημιουργία μίας νέας αγάπης, μιας νέας πραγματικότητας. Ο ιππότης του μηδενός, είναι ο προικισμένος με το χάος μέσα του και γι' αυτό μπορεί να γεννήσει ένα αστέρι που χορεύει. Λέει “Αγαπώ τα αναμαλλιασμένα και χαρούμενα πλάσματα που κάτω απ' τον διονυσιακό τους παγανισμό κυλάει ένα λεπτό νήμα μυστικιστικής μελαγχολίας. Και τα αγαπώ περισσότερο όταν στο παρόν τους απλώνεται το μαύρο σύννεφο που αφήνει το παρελθόν.” *(12). Οι βοσκοί θα τον πούνε δίχως άλλο άρπαγα. Ο εικονοκλάστης που γυρίζει την πλάτη στους υμνητές του, στους εχθρούς και στους φίλους, ο Τρελός που καβαλά τη ζωή και η Δόξα τον κοιτά απ' την ύψιστη Κορυφή, με διεστραμμένο βλέμμα.

[...[

Μέσα στο σκοτεινό λυκόφως

της ψυχής μου

Ο κόκκινος δαίμονας μου ξυπνάει.

Νιώθω σαν ένα ρυάκι πικρού αίματος που ρέει πάνω στα ερωτευμένα χείλια...

Έχω μια τραγική προαίσθηση... Τι θα συμβεί απόψε;

Όμως τα αστέρια... τα αγαπημένα αστέρια θα δουν

Ω αν μπορούσατε ξανά για άλλη μια φορά να γελάσετε και να καταραστείτε.

Βλέπω όμως μια απαίσια λάμψη (μια πυρά;) να φωτίζει μέσα στο έρεβος της νύχτας.

Πρέπει να ΧΤΥΠΗΣΩ!

Το νιώθω..

Το νιώθω! το νιώθω! το νιώθω!

Είμαι ένα αστέρι που πηγαίνει προς ένα τραγικό ηλιοβασίλεμα.

(Απόσπασμα απ’ το ποίημα “Η μπαλάντα του λυκόφωτος-συμφωνικό πρελούδιο του δυναμίτη” του R.Novatore

Απ' το βιβλίο: “Renzo Novatore, ο Ιππότης του Μηδενός. Επιλεγμένα κείμενα 1917-1922”)

                               

*(1)

“Υπάρχουν ελάχιστοι από αυτούς αλλά μέσω αυτών ανθεί η ζωή εν γένει. Χωρίς αυτούς η ζωή θα απονεκρωνόταν και θα σάπιζε. Υπάρχουν ελάχιστοι από αυτούς, αλλά βοηθούν όλο τον κόσμο να αναπνεύσει… Υπάρχουν όμως, όπως η καφεΐνη στο τσάι, όπως το άρωμα στα καλά κρασιά, από αυτούς προέρχεται ο καρπός και η ευωδία τους. Είναι ο ανθός των καλύτερων ανθρώπων, είναι η κινητήρια δύναμη των κινητήριων δυνάμεων, είναι το άλας του άλατος της γης.” Νικολάι Τσερνισέφσκι

*(2) 

«Πρέπει να έχει κανείς χάος μέσα του για να μπορέσει να γεννήσει ένα αστέρι που χορεύει» Φ. Νίτσε

*(3)

“Δεν υπήρχε παρά η Ομορφιά και η Δύναμη

 αλλά οι άσχημοι και αδύνατοι για να

ισορροπήσουν ανακάλυψαν τη δικαιοσύνη”

Ραφαέλε Βαλέντε

*(4)

“Έγινε αδύνατον να κυβερνηθεί αυτή η κατεστραμμένη γη, όπου οι καινούργιες οδύνες μεταμφιέζονται, παίρνοντας τα ονόματα παλαιότερων ηδονών κι όπου οι άνθρωποι φοβούνται τόσο πολύ. Κάνουν κύκλους μέσα στη νύχτα και η φωτιά τους καταβροχθίζει. Ξυπνάνε αλαφιασμένοι και ψάχνουν, ψηλαφώντας, τη ζωή. Κυκλοφορεί η φήμη ότι αυτοί που την απαλλοτρίωναν, τελικά την έχασαν. Ιδού λοιπόν ένας πολιτισμός που καίγεται, ανατρέπεται και καταποντίζεται αυτούσιος. Τι ωραίος τορπιλισμός!” Guy Debord

*(5) Ποίημα του Αντρέ Μπρετόν

*(6) Στίχος του Ρέντζο Νοβατόρε :

“Στο ουράνιο τόξο του Ήλιου

ο Τρελός τη ζωή καβαλά

Η Δόξα με διεστραμμένο βλέμμα

τον κοιτά απ' την ύψιστη Κορυφή”

*(7), *(8), *(9) *(10) *(11)

“Τα αποφθέγματα μου. Από το σημειωματάριο των εσώτερων μου σκέψεων” R.Novatore

Δημοσιευμένα στην εφημερίδα Iconoclasta, Πιστόια v.12 Οκτώβρης 1920

Απ' το βιβλίο: “Renzo Novatore, ο Ιππότης του Μηδενός. Επιλεγμένα κείμενα 1917-1922”

*(12) Απ' το κείμενο που δημοσιεύτηκε στο Il Prolitareo, Ποντρεμόλι, v 1, 5 Ιουνίου 1922

Απ' το βιβλίο: «Renzo Novatore, ο Ιππότης του Μηδενός. Επιλεγμένα κείμενα 1917-1922”

"Κεύθω" [Ντόρα Βλάσση]

"Κεύθω"

Κεύθω.

Μέσα στα σκιάχτρα των καλαμποκιών ,

σπυρί και διαμέρισμα,

κλωστή και φωταγωγός.

Πίσω απ’ τα καλαμπόκια είδα κόκκινο τον ήλιο

και μελλοθάνατο.

Είπα ήρθε η ώρα του.

Κεύθω μία μεγάλη ιστορία

σε κρυψώνες θαλάσσιους,

που ‘χουν και δάση και μέσα τους καταρράκτες με νερόμυλους

Ωγυγίες της εχεμύθειας.

Ξέρεις που θα ‘μαι

για να λέω εγω

"Κεύθω".

Καταδικάζουμε τη βία από όπου και αν προέρχεται;

Περί βίας και βίας [Ντόρα Βλάσση] (αναδημοσίευση από 24Γράμματα)

Η φράση “καταδικάζω την βία απ’ όπου κι αν προέρχεται” έχει γίνει τελευταία ένα ανυπόφορο σύνθημα. Υπερβαίνει κατά πολύ την υπεραπλουστευμένη του ερμηνεία. Για την ακρίβεια έχει καταφέρει να γίνει αποτελεσματικότατος μηχανισμός παραγωγής ενοχών, για εκείνους που πράγματι οραματίζονται έναν κόσμο χωρίς βία, έναν κόσμο αλληλεγγύης και δομών ικανών να προάγουν την συνεργασία και τον αλτρουισμό χωρίς να έχουν ανάγκη τις άρρωστες κατασταλτικές ή “σωφρονιστικές” μεθόδους της σημερινής αστικής δημοκρατίας. Στο στόμα των αυθεντιών της στρέβλωσης, των ειδικά εκπαιδευμένων για τέτοιες κοινωνικοπολιτικές κυβιστήσεις δημοσιολόγων είναι ένα αρκετά ισχυρό όπλο. Χρησιμοποιώντας φαινομενικά λογικά επιχειρήματα τα οποία τα βασίζουν σε περιστατικά – αποδείξεις κατ’ αυτούς!- τα οποία έχουν καλύψει ελλιπώς -πάντα προς συμφέρον του κράτους και του παρακράτους (μια και επισήμως εισέβαλε κι αυτό στην πολιτική ζωή της χώρας)-παρακάμπτοντας όποια δημοσιογραφική δεοντολογία και τιμή, καταφέρουν να δημιουργήσουν τις κατάλληλες εντυπώσεις ώστε ο ήδη τρομοκρατημένος κόσμος να προτιμήσει να καθεύδει, έχοντας έτσι καταθέσει μέσω της απραξίας του τα διαπιστευτήρια της κοινωνικής του “μόρφωσης”. Όπου “κοινωνική μόρφωση” βάλτε την καταδίκη όποιας βίας, όποιας απεργίας, όποιας πορείας, όποιας κινητοποίησης, όποιας πάλης, όποιας διεκδίκησης, όποιας τόλμης, αξιοπρέπειας, τιμής.

Αναρχία σημαίνει “μη βία” λέει ο Malatesta. Σε μία αναρχική κοινωνία πράγματι η βία καταδικάζεται απ’ όπου κι απ’ όποιον κι αν προέρχεται. Καταδικάζεται ως εργαλείο επιβολής και εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Σε μία κοινωνία που κυριαρχεί η κοινωνική δικαιοσύνη μέσω της ανάπτυξης υγειών σχέσεων και αλληλεπιδράσεων στα πλαίσια της αυτοθέσμισης, της αυτοδιαχείρισης και του συλλογικού συντονισμού, σε μία κοινωνία που κανείς δεν υπερβαίνει τον διπλανό του και που εκείνος που έχει την ικανότητα προσφέρει σ’ εκείνον που έχει ανάγκη χωρίς αυτό να συνιστά υποκριτική,μεθοδευμένη φιλανθρωπία και χωρίς να τοποθετεί τον έναν σε πλεονεκτικότερη θέση και ακόμα στα πλαίσια μίας κοινωνίας που η παραβατικότητα δεν είναι παρά αφέλεια και ασύμφορο τελικά εγχείρημα -μια που οι ισχύουσες δομές καθιστούν τον παραβάτη μάλλον χαμένο παρά ωφελημένο απ’ την πράξη του- για ποιόν λόγο τελικά να χρησιμοποιήσει βία κάποιος εφόσον μάλιστα όχι μόνο δεν φιμώνεται ΚΑΝΕΙΣ αλλά αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση το να τοποθετούνται όλοι ΑΜΕΣΑ (όχι δηλαδή μέσω αμφιλεγόμενων αντιπροσώπων που αναδεικνύονται μέσα από εκλογικές διαδικασίες που αφήνουν να επικρατήσει έναντι άλλων, η υποκειμενική άποψη ενός αριθμού ατόμων που συχνά είναι ανενημέρωτοι και παραπλανημένοι απ’ τους υποψηφίους -με την συνεπικουρία των ΜΜΕ φυσικά),να έχουν γνώση των ζητημάτων και να καταθέτουν προτάσεις.

Εμείς, όμως, δεν έχουμε φτάσει στην κατάκτηση μίας τέτοιας κοινωνίας, οπότε λόγω και της παντελούς ελλείψης στοιχειώδους έστω απονομής δικαιοσύνης (οι αρμόδιοι φορείς αποδεδειγμένα υπολειτουργούν…) δεν είναι δυνατόν η βία να έχει ένα μόνο πρόσωπο, να είναι όμοια όπου και όπως κι αν εμφανίζεται και να καταδικάζεται. Μία τέτοια τοποθέτηση δεν είναι απλώς αφελής. Είναι και επικίνδυνη.Η συγκεκριμένη θεωρία η οποία παπαγαλίζεται διαρκώς τον τελευταίο καιρό, θέλει όσους διεκδικούν τα δικαιώματα τους μέσω οποιασδήποτε μορφής πάλης –ένοπλης ή μη- να εξισώνονται με όσους χρησιμοποιούν τη βία για να επιβληθούν στον πιο αδύναμο και είναι ολοφάνερο πως σκοπός της είναι να σπείρει τον τρόμο στις κοινωνικές τάξεις που λόγω της επανειλημμένης στοχοποίησης τους από κυβερνήσεις του είδους Σαμαρά θα μπορούσαν να προχωρήσουν σε έναν δυναμικό και αποτελεσματικό σηκωμό.

Είναι το λιγότερο ηλίθιο το να εξισώνεται η βία του Emiliano Zapata με την βία του Porfirio D?az. Οι θιασώτες του νεοφιλελεύθερου ιδεολογήματος εξισώνουν με πολύ μεγάλη ευκολία εκ διαμέτρου αντίθετες περιπτώσεις, ενδεδυμένοι τον μανδύα μίας δήθεν υπερπολιτισμένης, “ειρηνιστικής” προσέγγισης που κοιτάζει αφ υψηλού, κρίνει και κατακρίνει όποιον δεν κόπτεται καθόλου για το σινιέ του γιάπικο κοστούμι και δέχεται να ματώσει η μύτη του και να κουρελιαστεί η άψογη πρόσοψη του. Μέσα σ’ αυτά τα σινιέ κοστουμάκια κάποτε θα φαντάζουν πολύ περισσότερο θλιβεροί απ’ ότι τώρα. Όταν το μακρύ χέρι του εκ βάθρων αμοραλιστικού συστήματος θα χωθεί και στις δικές τους ζωές εξαθλιώνοντας τες προοδευτικά όλο και περισσότερο. Το δόγμα “καταδικάζω την βία απ’ όπου κι αν προέρχεται” σε χαλεπούς καιρούς, σε καιρούς κοινωνικών, πολιτικών και πολιτισμικών ισχνών αγελάδων, ισούται με το: “το σύστημα το χτυπάς μόνο με τριαντάφυλλα”! Όσοι ζουν ακόμα στο ροζ σύννεφο του απόλυτου “la vie an rose” παρακάμπτουν σκοπίμως ότι η πραγματική βία βρίσκεται πίσω απ’ τον λουστραρισμένο τρόπο με τον οποίο καταδικάζεται η αξιοπρεπής επιβίωση των λαών από ένα παγκόσμιο σύστημα του οποίου δεκανίκια είναι αυτοί οι ίδιοι και οι σαθρές αντιλαϊκές τους προσεγγίσεις.

Καταδικάζω κι εγώ, λοιπόν, τη βία απ’ όπου κι αν προέρχεται, όταν εμφανίζεται στα πλαίσια μίας αρμονικής ελευθεριακής κοινωνίας, όπως η αναρχική. Αλλά μόνο εκεί και μόνο υπό αυτές τις συνθήκες δικαιοσύνης και αλληλεγγύης. Η βία που εμφανίζεται ως έκρηξη, ως φυσικό επακόλουθο, ως αντίδραση στην αδιάκοπη, άμεση και έμμεση βία που ασκεί το τραπεζικό παγκόσμιο εξάμβλωμα δεν μπορεί παρά να είναι ευλογημένη. Ίση με την βία των λαών, που απόκαναν αιώνες σκλάβοι και σηκώθηκαν. Ίση με την βία των αδικημένων, των πεινασμένων, των εξαθλιωμένων. Η βία που δίδαξε ο Μαρίνος Αντύπας στους ξωμάχους της Θεσσαλίας το 1906-1907 είναι μία βία ιερή. Η βία στην οποία έπεσε πρώτος απ’ όλους ο Emiliano Zapata, η βία με την οποία προσπαθούν να αμυνθούν οι Παλαιστίνιοι και η οποία εμμέσως ή αμέσως απαξιώνεται ως εγκληματική από φερέφωνα του κυρίαρχου συστήματος με νεοφιλελεύθερο πρόταγμα, δεν είναι παρά βία σωσίβια.

Απ’ την άλλη θέματα που εγείρουν σημαντικές αντιπαραθέσεις και γόνιμες διαλεκτικές αψιμαχίες, έχουν να κάνουν με την “ποιότητα” της βίας και το υπόβαθρο της. Για παράδειγμα χύθηκαν τόνοι μελάνης για τους τέσσερις του Βελβεντού, με την αναμενόμενη και απεχθή μανιέρα των τηλεοπτικών προσεγγίσεων των συστημικών δημοσιολόγων, που για να τοποθετηθούν επί του θέματος, έγιναν επίσης ψυχίατροι, παιδοψυχολόγοι, ψυχαναλυτές, παιδαγωγοί, κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί κτλ. Όλο αυτό το σύμφυρμα έδωσε στην υπόθεση ένα κίτρινο ικτερικό χρώμα που ανέδυε την μυρωδιά της στρέβλωσης και του αποπροσανατολισμού.

Είναι ανώφελο, τώρα ειδικά, να εστιάσουμε σε ζητήματα ενδοκινηματικά, που έχουν να κάνουν με την ιδεολογική τους πλατφόρμα που σε πολλά σημεία υπάκουε στις βασικές αναρχικές θέσεις και σε άλλα έμοιαζε με κοκτέιλ παρωχημένης κοσμοθεώρησης με μία γραφική 80’ς περιβολή “η αλήθεια βρίσκεται στους sex pistols”!.Αυτό που πραγματικά “καίει” και είναι πρωτεύον ζήτημα είναι η οργάνωση ενός αντάρτικού κλίμακας παλλαϊκής, που θα συμπαρασύρει κάθε κοινωνικό στοιχείο και θα χτυπήσει πραγματικά στα ζωτικά του σημεία το κυρίαρχο κατεστημένο σύστημα, καταφέρνοντας του όχι μικροεκδορές αλλά συντρίβοντας το. Ο Lenin υποστήριζε πως η ατομική τρομοκρατία, τελικά, φθείρει το λαϊκό κίνημα και πως στον βωμό αυτών των τρόπων αντίδρασης θυσιάζονται άνθρωποι πρόθυμοι και απολύτως χρήσιμοι για την επανάσταση. Όλα αυτά είναι ζητήματα στα οποία δεν θα εγκύψουν ποτέ τα εγκάθετα κανάλια της ελληνικής ενημέρωσης.

Άραγε, την προοπτική μίας παλλαϊκής ένοπλης εξέγερσης πώς θα την έκριναν οι νεοφιλελεύθεροι κήνσορες; Σίγουρα θα καταδίκαζαν κι αυτήν την μορφή βίας εξισώνοντας την με τη βία των ταγμάτων εφόδου επί ναζισμού! Φαντάζομαι κατόπιν τούτου, έναν άλλον Καβάφη να σηκώνεται μέσα στη φωτιά και ξεκινώντας για έναν άλλης ομορφιάς κόσμο να αναφωνεί “Για νεοφιλελεύθερους να μιλούμε τώρα!”

“Για να ζήσουν δύο εν ειρήνη πρέπει να το θέλουν αμφότεροι• αν ένας από τους δύο είναι ισχυρογνώμων και θέλει με τη βία να επιβάλλει στον άλλο να δουλεύει για λογαριασμό του και να τον υπηρετεί, αυτός ο άλλος, αν θέλει να διατηρήσει την ανθρώπινη αξιοπρέπειά του και να μην περιπέσει στην πλέον ταπεινή δουλεία, παρ' όλη την αγάπη του για την ειρήνη και την ομόνοια, είναι υποχρεωμένος ν’ αντισταθεί στη δύναμη μ’ όλα τα πρόσφορα μέσα.”

«Pensiero e Volontá», 1η Σεπτέμβρη 1924 Errico Malatesta: Αναρχία και Βία

για τον Μαλατέστα διαβάστε, επίσης : Ο Μαλατέστα και η έννοια τηs επαναστατικήsβίαs  

"Ου ράδιον" [Ντόρα Βλάσση]

"Ου ράδιον"

Ήταν ένα καθαρό, αστραφτερό σκοτάδι,

ένα διαμάντι που καιγόταν με την ψυχραιμία

που πηγαινοέρχονται σαν εκδρομείς τα νερά.

Το καθεστώς ήταν αυτό και έπρεπε να διασχιστεί

όσο το δυνατόν πιο ραγδαία

και χολερικά να είμαι ατενώς προσηλωμένη

και να συγχαίρω τους άλλου Λαβδακίδες γιατί οίκος τους

μπορεί να εξέπεσε αλλά τ' όνομα τους ζει.

Έτσι ζει το όνομα μου τώρα με την ηπιότητα των θυμάτων,

εύκρατο όχι καρπερό,

ένα πράο στρεμματάκι χωρίς πολλές απαιτήσεις για δημήτρια.

Αυτή είναι μία ανθυγιεινή πραγματικότητα.

Τα μιλιούνια πάμε στην παράδεισο του χασάπικου,

εκεί στις τάβλες με τις σφαίρες στα δόντια, ταυτότητες,

και στον δρόμο ως οδεύουμε βγάζουμε λάμψεις, βγάζουμε σήματα,

έντομα λαμνοκοπούν μέσα στις φλόγες των οραμάτων μας

και εδώ πια δεν είμαστε ερίφια, είμαστε τόσο υπέροχα δούρειοι

και τόσο τραγικά οιδιπόδειοι, αγαπητικοί της αυτοτιμωρίας,

του στρεβλού απογαλακτισμού και του ερωμένου θάλπους ασφαλείας.

Ζήσαμε τις τσάπες σαν σμήνη στα ουράνια

ζήσαμε τα ματωμένα τρένα, ζήσαμε τα ματωμένα χιόνια,

τις λαγκαδιές κατάνθιστες κι ως τα χείλια, τα συκώτια κι άλλα μέλη

ζήσαμε κάθε έναρξη της ανθρωπότητας*

ως επίγονοι αναγνώστες από ζάχαρες.

Σήμερα οι αιτήσεις μας με τα κόπρανα της φρονιμάδας

αποσυντίθενται, αυτή είναι η πραγματικότητα

και η σοδειά της χαμέρπειας και της φυγομαχίας,

τα σίελα των πυρκαγιών τα καίνε και τιμωρούν,

καίνε με χολή, σαϊτεύουν την αληθινή γουρουνόφατσα,

τις κοιλιές και την ζωή την ψώρα,  την ψώρα.

Γιατί να σωθείς απ' αυτήν την δικαιοσύνη;

γιατί ν' αφήσεις τ' άδικο να σε περιθάλψει

με 'κείνες τις σαθρές του φροντίδες;

Γιατί να θες να σε σώσει τ' άδικο;

* " Η επανάσταση είναι η έναρξη της ανθρωπότητας" Ζαν Πολ Σαρτρ

"Δοκιμή απορίας" [Ντόρα Βλάσση]

"Δοκιμή απορίας"

 

Πότε έγινε βαλτοτόπι; Η ανθοπώλης των νησιώτικων αγορών, μεταποιούσε τα άνθη σαν φούστες έφηβων κοριτσιών. Οι φθόγγοι που ήταν ο μυελός της μουσικής. Οι λέξεις που έγιναν απ' τους φθόγγους των μουσικών. Οι αγωνίες της ήταν οι αγωνίες των ανεπιστρεπτί φευγαλέων ανταυγειών, η καθίζηση τους σπάει το τέρμα της βροχόπτωσης, στρογγυλοκάθεται πάνω στις ομπρέλες. Εννιάμηνη εγκυμοσύνη ήλιου που δίνεις την τρίμηνη κάψα μέσα σε φύλλα κοβαλτίου και αφρού. Φέτος μπορώ να παραδεχτώ πώς με φίλεψες ως υψηλή προσκεκλημένη σου. Άψογο διαμάντι, εκεί που κλώθεις στάσου και βούτα, όχι να σβήσεις, μα να δεις πώς νιώθεται η δίψα όταν πέφτεις άξαφνα μέσα στους πελαγήσιους κήπους. Εκεί οι Εύες πελαγοδρομούν φορώντας αιολικά πανιά. Κοιμούνται στις αιώρες των ιστιοφόρων, ρίχνουν τις θηλυκότατες άγκυρες τους στις αγκάλες των υποθαλάσσιων ρηγάδων. Από που ξεπετάχτηκε το βαλτοτόπι αυτό; Οι πεισιθάνατες καλαμιές δεν σταματούν τον θάνατο, παρά φεύγουν στην φορά του χωρίς αντίρρηση. Η κηδεία του νεαρού μέσα στο κατακαλόκαιρο είναι μέσα μου μία ανάμνηση θαμμένη. Θυμάμαι πως περνούσαμε οι απαρηγόρητοι κάτω απ' τις ελιές και κρατώντας γαρύφαλλα. Δεν έπαψε το πράσινο ποτάμι να λάμπει όπως μία σαύρα τροπική, δεν έπαψε στον φάρο να αφρίζει η θάλασσα ξεπνεμένη, δεν έπαψαν τα πουλιά να μετεωρίζονται γύρω απ' το καφενείο το σύριζα στο κύμα και οι γέροντες πλήθυναν με ακόμα μία τραγωδία τις ιστορίες τους. Η μάνα θα μένει πάντα μάνα, ακόμα κι όταν το βλαστάρι έχει ξεπατωθεί απ' τους πέντε ανέμους. Μάνα θα μένει η άτεκνη, εκείνη που φύλαξε την δρόσο μέσα στην κοιλιά της και λαχτάρησε λαύρο καρπό να ποτίσει μα δεν αξιώθηκε, από τύχη. Ήταν κατακαλόκαιρο κι εμείς μία πομπή αισχύλεια. Δερνόμαστε σαν γυρνάμενοι σε μία άλλη διάσταση, που το κρύο σκίζει τα χορταριασμένα λιθάρια και οι μάντρες δεν κρατούν τις λύσσες του ανέμου. Πάμε σαν τις γόησσες της Πίνδου, μαύροι κι άραχνοι μέσα στα χιόνια, με τα γαϊδουράκια και το παλιό κανόνι του '21. Πάμε ξεριζώνοντας τους ακάνθους και τα βάτα. Οιμωγές και παράδοξες κατάρες ροβολούν τις πλαγιές χαράζοντας αυλακιές. Κι εκεί μέσα στις τάφρους πάντα θα σηκώνεται ένα λουλάκι υγείας, λέγοντας τους αστρολάβους και τους άβακες, όργανα ανθρώπινης φιλοδοξίας και μανία για την ακρίβεια. Όμως η ανταρσία είναι πάντα το πραγματικό μας όνομα. Κι αν έρθουν οι κηδείες των κρουστών ευελπίδων,  κορίτσια κι αγόρια από κρύσταλλο του όρους, εκ της σφαίρας των διασταυρώσεων όλων των αφηρημένων, αισθήματα μαύρα και λευκά, αιματολάφτες και καρδιοφάοντες, Όμηροι της ποίησης που δεν στέκεται σ’ ένα βάθρο, είναι η εποχή για τις αληθινές θηριωδίες και για τις αληθινές συρράξεις. Μέσα στα βαλτοτόπια φύεται η νέα φουρνιά ηρώων. Όσο μαίνεται το χοροστάσι των ανταρσιών, δεν παύει το πράσινο ποτάμι να λάμπει όπως μία σαύρα τροπική, δεν παύει στον φάρο να αφρίζει η θάλασσα ξεπνεμένη, δεν παύουν τα πουλιά να μετεωρίζονται γύρω απ' το καφενεία το σύριζα στο κύμα και οι γέροντες πληθαίνουν με ένα ακόμα θαύμα τις ιστορίες τους.

Η σεζόν των δηγμάτων (Ημερολόγιο 12) [Ντόρα Βλάσση]

Η σεζόν των δηγμάτων (Ημερολόγιο 12)

Όλο αυθαδιάζω κάτω από μια σημαία.
Υπήρξα η κατωφέρεια μιας σημαίας στην παιδική ηλικία.
Υπήρξα ο μικρός άνυδρος λοφίσκος που δέχτηκε ένα άνθος αμφιλεγόμενο.
Μετράω την στρεβλή εντύπωση και τον γόρδιο του Μίτου.
Δεν παίρνει κόψη, απαιτεί περιοδικά κάποιες μνείες.

Φίλοι πληβείοι και φίλοι πατρίκιοι , είμαστε χορευτικές πάστες που κάνουν εξαμβλωματικές πόλεις. Στα κέντρα εμείς αποπερατώνουμε ένα φαγοπότι , το άλμπουρο δεν μένει χωρίς σημαία.
Στις επάλξεις των λόγιων κάστρων παίζονται οι πιο παραδοσιακές τραγωδίες σε συνεχείς επαναλήψεις. Ζητούνται οι πάλαι ποτέ ιδανικές κάρες.
Γκρεμίζονται όπως πάντα γκρεμίζονταν τα επικίνδυνα κιτάπια

Σχόλιο για την "Νίκη των τετριμμένων" του Κ. Σφενδουράκη [Ντόρα Βλάσση]

Σχόλιο για τη "Νίκη των τετριμμένων" (εκδ. Βακχικόν) του Κ. Σφενδουράκη.

Δεν ξέρω κατά  πόσο συνιστά "ποιητική γενναιότητα" ένας ποιητής να αποφασίζει να ανακατευτεί με τα τετριμμένα και μάλιστα με τόση εκφραστική και αποδοτική εντιμότητα. Κατά την γνώμη μου πρόκειται για ένα είδος ποιητικής γενναιότητας και το λέω αυτό με δεδομένο ότι συχνά στα πλαίσια των διαφόρων ποιητικών οπτικών, οι δημιουργοί επιλέγουν τρόπους απόδοσης περισσότερο λυρικούς, συμβολιστικούς, υπερρεαλιστικούς κτλ. Άλλοι τρόποι συνιστούν προσωπική επινόηση του δημιουργού. Άλλοι πάλι δημιουργοί επιλέγουν να αποκαλύπτονται μέσω ποικίλων καλλιτεχνικών πρισμάτων και ρευμάτων. Άλλοτε πάλι η ποιητική τους συμπεριφορά χαρακτηρίζεται από παραδοξότητα ή και εστετισμό. Και εδώ για μένα έγκειται η διαφοροποίηση του K. Σφενδουράκη και της Νίκης των τετριμμένων. Ανακατεύεται με την πραγματικότητα και την αποδίδει όπως ακριβώς είναι χωρίς να θυσιάζει το αληθινό της πρόσωπο στον βωμό μιας ποιητικής που σκοπεύει να εξωραΐσει ή να προσθέσει ένα σωρό τόνους δραματικότητας  ή αδιέξοδης απαξίωσης των πάντων. Δεν έχει ανάγκη τα πρίσματα.

Αν αποδίδαμε εικαστικά  το σύνολο των τετριμμένων με τα οποία αναγκαζόμαστε να αλληλεπιδρούμε σε καθημερινή βάση όλοι μας και επιλέγαμε μέσα απ' την μυθολογία μας ένα πρόσωπο ώστε να επεικονιστούν συμβολικά, ενδεχομένως  να θεωρούσαμε πως το πρόσωπο της Μέδουσας είναι το καταλληλότερο. Κατά την μυθολογία όποιος κοίταζε το πρόσωπο της Μέδουσας πέτρωνε. Και σ' αυτό το σημείο εντοπίζω την ποιητική γενναιότητα που προείπα. Ο K. Σφενδουράκης μέσα απ' την ποίηση του κοιτάζει ευθέως  το πρόσωπο της Μέδουσας των καθημερινών και τετριμμένων. Και μάλιστα κατάματα. Άλλοτε τον λιθώνει κι άλλοτε θέτει ένα κάτοπτρο απέναντι απ' την ίδια της την φάτσα και την υποχρεώνει να δει η ίδια τον εαυτό της. Κι αυτός είναι τελικά ο μόνος τρόπος να συντριφτεί. Δεν κουνάει το δάχτυλο, δεν κάνει υποδείξεις. Γι' αυτό και πιστεύω ότι η ποίηση του K. Σφενδουράκη δεν αναγιγνώσκεται απλώς, βιώνεται.

Το λέω αυτό, έχοντας στο μυαλό μου την περίφημη φράση του Καζαντζάκη  "Μου φαίνεται πώς αν ανοίξω μιαν αρτηρία μου κι αφήσω να τρέξει λίγο αίμα, θα ησυχάσω." Ακριβώς αυτό αισθάνομαι διαβάζοντας την ποίηση του K. Σφενδουράκη. Αισθάνομαι πως αυτό που κάνει υπερβαίνει την ποίηση. Συνιστά προσωπική υπόθεση, κάτι σαν χατίρι στον εαυτό του. Ανοίγει  μία αρτηρία του και αφήνει να τρέξει λίγο αίμα για να ημερέψει. Κι αυτό δεν το κάνει επιτηδευμένα, δεν το κάνει μεγαλοπρεπώς ή χρησιμοποιώντας ποιητικές ταχυδακτυλουργίες. Το κάνει ευθέως. Μιλά ειλικρινά , μιλά πηγαία , μιλά φέροντας ένα σπουδαίο κομμάτι της Κρητικής κουλτούρας που έτσι κι αλλιώς συνθέτει την ποιητική του ταυτότητα, μιλά με μαστορία τεχνική που όμως προκύπτει αυθόρμητα, και μιλά για όλα όσα οι περισσότεροι των ποιητών αποφεύγουν να μιλούν ή όταν το κάνουν, προτιμούν να το κάνουν κεκαλυμμένα, γιατί ποιος καλλιτέχνης θα θυσίαζε την φαντασιακή καλαισθησία των ιδιωτικών ποιητικών του λημεριών, εκεί που μπορεί μακριά απ' οτιδήποτε αντιποιητικό να παλέψει τον κόσμο και να τον αλλάξει;

Μέσα στην "Νίκη των τετριμμένων", αναδεικνύεται η προσωπικότητα ενός ποιητή που δεν φοβάται να υπερβεί τα καλλιτεχνικά του αιτήματα και να ανακατευτεί με ένα σωρό τετριμμένα αποποιούμενος το δικαίωμα του να τα εξιδανικεύσει. Για τους καλλιτέχνες αυτό σημαίνει συχνά αυτοτιμωρία και ο K. Σφενδουράκης δεν λιποψυχεί όταν έρχεται αντιμέτωπος με την καθημερινή δυσωδία. Αντιθέτως την μετατρέπει σε μία ποίηση αρτιμελή που δεν χρειάζεται κανέναν τεχνικό ή εκφραστικό ελιγμό για να ψηλώσει. Και γι' αυτό επιμένω πως η τέχνη του αυτή δεν αναγιγνώσκεται, βιώνεται.

Πηγή: Ορχήστρα δωματίου

Διαβάστε ή κατεβάστε το βιβλίο εδώ.

Περισσότερα για την εκδήλωση εδώ.

"Σπουδή" [Ντόρα Βλάσση]

"Σπουδή"

Έχω μέσα στο καπέλο μου ,
ένα σωρό αποτελέσματα από μία και μόνο βραχεία βόλτα.
Ωστόσο αξίζει όσο ένας περίπατος στο διηνεκές.
Έκανα τις γυροβολιές μου.
Η σπουδή μου αφορά τα διασταυρωμένα μας άλλοθι .
Έχω κι εγώ μια παρτίδα άλλοθι να ξεφουρνίσω.
Πρόκειται για κάποια απαράδεκτά μπαλαντέρ,
σχετικά με την ικανότητά μας στην εσχατοσύνη.
Έχουμε σπουδαία φαντασία όταν το α και το ω είναι η σωτηρία μας.
Έχουμε έναν κόσμο σταυρούς όταν το α και το ω είναι η σωτηρία των άλλων.


Πηγή εδώ (ορχήστρα δωματίου)

Η απομυθοποίηση του περιθωρίου [Ντόρα Βλάσση]

Η απομυθοποίηση του περιθωρίου.

Επ’ ευκαιρίας της ανάγνωσης των  “Ακόλαστων Σονέτων” του Pietro Aretino.

δημοσιεύτηκε εδώ (24γράμματα)

Ήθελα να ασχοληθώ με τον Αρετίνο , αποφασίζοντας εξαρχής ότι στο κείμενο αυτό  δεν θα αναφερόμουν στους τολμηρούς του στίχους. Κι αυτό γιατί έχει πλέον επέλθει ο κορεσμός, όσον αφορά την ελεύθερη ερωτική έκφραση, που αγγίζει την πορνογραφία. Πρόκειται για σημείο των καιρών. Ή για να είμαι ακριβέστερη , πρόκειται για φυσικό επακόλουθο. Τα τελευταία χρόνια επικρατεί η αποθέωση του ακόλαστου , του περιθωριακού , του αντισυμβατικού κόντρα σε οτιδήποτε συντηρητικό . Καθόλου δεν μπορώ να κατανοήσω γιατί πρέπει να αντιταχθώ σε κάτι που θεωρώ τόσο αναπόφευκτο και δεδομένο, όσο το ότι θα βραχώ αν περπατήσω χωρίς ομπρέλα στον κατακλυσμό. Η σεμνοτυφία, μου φαίνεται μια ακόμα στάση ανάμεσα σε άλλες, που περπατάνε παράλληλα και απλώς δεν προτίθενται να συναντηθούν ποτέ. Έτσι αν πρέπει να πάρω το μέρος της αιδημοσύνης-έστω και υποκριτικής- ή της αντισυμβατικότητας , τότε προτιμώ να στραφώ αποκλειστικά στον εαυτό μου και να πω  πως αναλόγως θα παίρνω το μέρος εκείνου που θεωρώ περισσότερο αισθητικό  (μπορούν πράγματι να είναι και τα δύο πολύ  ελκυστικά) , πράγμα που εξαρτάται απ’ την οπτική γωνία που επιλέγω κάθε φορά, από τη διάθεση μου , καθώς και απ’ τα επιμέρους στοιχεία με τα οποία επιλέγω να το πλαισιώσω. Επομένως κρατώ για τον εαυτό μου στάση επαμφοτερίζουσα ή όπως λέμε πιο απλά “διπλό ταμπλό” και έτσι είμαι ευχαριστημένη.

Το σεμνότυφο το βρίσκω ενίοτε ακραιφνώς ύποπτο και υπαινικτικό, συνεπώς μου φαίνεται πιο “πικάντικο” απ’ το  ευθέως ακόλαστο.Δ εν αθωώνω έτσι το “περιθωριακό” ,ούτε προσπαθώ να κάνω μια αγιογραφία του Αρετίνου και του τρόπου που διάλεξε να γράψει και να ζήσει. Λέω απλώς ότι αυτό που θέλουμε να εννοούμε λέγοντας “ακόλαστο”  συνιστά όσα η σεμνοτυφία απορρίπτει και θεωρώ ή μάλλον σωστότερα :αρέσκομαι  να έχω την αίσθηση ,πως για να τα απορρίπτει οπωσδήποτε τα γνωρίζει. Και μάλιστα ίσως να τα έχει ποθήσει υπερβολικά πολύ πριν τα κρίνει ως μιαρά ή πηγαίνοντας ένα βήμα βαθύτερα, μπορεί να έχει επιδοθεί στην ακολασία περισσότερο απ’ όλες τις “ιέρειες” των παρεκτροπών που διηγείται ο Αρέτινος ή ο Μαρκήσιος Ντε Σάντ! (Σ’ αυτό το σημείο για παράδειγμα πλαισίωσα την σεμνοτυφία με τα στοιχεία εκείνα που την κάνουν περισσότερο ελκυστική κατ’ εμέ!)

Είναι γεγονός ,πως η γενικότερη “κουλτούρα” του περιθωρίου, τα τελευταία χρόνια, έχει μυθοποιηθεί. Η σημερινή στάση μιας μεγάλης μερίδας του κόσμου είναι συλλήβδην υπέρ της εκθείασης του “ακόλαστου” όσον αφορά την τέχνη αλλά και την “στάση ζωής” , δίνοντας μάλιστα σε αυτήν την τάση διαστάσεις κοινωνικές και πολιτικές που συνδέονται με τον φιλελευθερισμό. Αυτό το βρίσκω επίσης αναμενόμενο. Σήμερα βεβαίως , απολαμβάνουμε ένα σωρό ελευθερίες ακόμα, οπότε μπορούμε να επιδοθούμε ανενόχλητοι σε παχιά λόγια περί επαναστατικότητας , αιρετικότητας κτλ αποθεώνοντας όσους απλώς επέλεξαν να μιλήσουν και να ζήσουν κάποτε ή τώρα ,ακολουθώντας έναν άλλον δρόμο απ’  αυτόν της “Αρετής” των θεοφοβούμενων ή σεμνότυφων ή ειλικρινώς σεμνών -γιατί ναι ,υπάρχει και αυτή η μερίδα ανθρώπων! Συνεπώς το να εκθειάζεται η αθυροστομία , ακόμα η βωμολοχία και  η αποκαθήλωση οποιουδήποτε στερεότυπου στοιχείου ,σήμερα είναι εύκολη υπόθεση.

Τα έργα του Αρετίνου είναι αρεστά και ο ίδιος εξαιρετικά συμπαθής. Γράφει χωρίς να υπακούει στους μισαλλόδοξους και περιοριστικούς κανόνες της εποχής του ,στοιχεία της οποίας  -κι αυτό είναι λυπηρό-συνθέτουν και το στερεότυπο της δικής μας εποχής , το οποίο όμως στέκεται -κι ωστόσο συχνά το κάνει ενοχλητικά ακόμα κι αυτό!- στο περιθώριο, μια και από έναν τεράστιο αριθμό ατόμων θεωρείται κατάπτυστο.

Και απ’ αυτό το σημείο κι έπειτα αρχίζουν τα πράγματα να γίνονται τραγελαφικά. Μια απλή άτυπη έρευνα ανάμεσα σε φίλους και γνωστούς μπορεί να είναι κατατοπιστικότατη. Η πλειοψηφία,-η οποία απαρτίζεται από  ένα σύνολο εγγράματων και διανοούμενων, αλλά και από  την μπουρζουαζία όσων εκρήγνυνται κάνοντας χρήση εντυπωσιοθηρικών δηλώσεων περί αντισυμβατικής σκέψης και στάσης ζωής- δηλώνει  πως φρίττει με την θρησκοληψία , τον συντηρητισμό και τη σεμνοτυφία. Συνεπώς το πάλαι ποτέ “περιθώριο” αποτελεί πλέον τον κανόνα, το κοινώς αποδεκτό – τουλάχιστον στις τάξεις των νεότερων ατόμων! Συνιστά μια παράξενη μορφή σύμβασης και στην χειρότερη περίπτωση μόδα! Πλέον το να βρίσκεται κάποιος στο περιθώριο λόγω των επιλογών του ή λόγω της ιδιοσυγκρασίας του ,είναι σήμα κατατεθέν της ενδιαφέρουσας προσωπικότητας. Μοιάζει με το κλισέ  πως για να είναι κάποιος πραγματικός καλλιτέχνης, θα πρέπει απαραιτήτως να έχει εκκεντρική συμπεριφορά , να κάνει καταχρήσεις ή να πάσχει απο κάποια ψυχολογική διαταραχή! Βρισκόμαστε λοιπόν στο άλλο άκρο. Μιλώντας πάντα για τις τάσεις που παρατηρούνται στις τάξεις των νεότερων ανθρώπων ,αν θέλουμε να προσεγγίσουμε το θέμα κυριολεκτώντας , στην πραγματικότητα και αναλογικά ,στο περιθώριο σήμερα ως αιρετικός ,βρίσκεται αυτός που θα επιλέξει να ταχθεί αναφανδόν υπέρ των εκφραστών του συντηρητισμού και της αιδούς, εφόσον βρίσκεται στον αντίποδα της πλειοψηφίας .Και θα πρέπει-αστείο πράγματι!- να αισθάνεται υπερήφανος , γιατί στην εποχή μας  πέρα από κάθε αμφιβολία , το να είναι κάποιος περιθωριακός  του εξασφαλίζει το εισιτήριο για το πάνθεον των αγαπημένων και ιδιαίτερων προσωπικοτήτων!

Είναι απορίας άξιο πάντως πώς η πλειοψηφία εκείνων που εμφανίζονται ως υπερμαχοί της προόδου και της ελευθερίας -τόσο της κοινωνικής όσο και της καλλιτεχνικής – αντιμετωπίζουν με τόσο δογματισμό και απαξίωση όσους αντίκεινται στις ιδέες τους! Φαντάζομαι πως το υπέροχο “Διαφωνώ με αυτό που λες, αλλά θα υπερασπιστώ μέχρι θανάτου το δικαίωμά σου να το λες” δεν περιλαμβάνεται στα φανταχτερά συνθήματα τους, ούτε βέβαια στις κατα τ΄άλλα έμπλεες φιλελευθερισμού πεποιθήσεις τους!

Με όλα αυτά, θέλω απλώς να επισημάνω πως εξετάζοντας τις τάσεις και τις επικρατούσες απόψεις γύρω μου ,συμπεραίνω ότι σήμερα το περιθώριο ανήκει σε όσους αντίκεινται στο “προοδευτικό” και “ελευθεριάζον” μια και όλοι οι υπόλοιποι είναι συσπειρωμένοι σε μια σφαίρα φιλελευθερισμού έστω και illustration!

Επιστρέφω στα “Ακόλαστα Σονέτα” του Αρετίνου -τα οποία αποτέλεσαν την αφορμή για όλες αυτές τις σκέψεις και τις παρατηρήσεις -και θέλω να πω , πως σ’ αυτό το σημείο σημαντικό είναι να αναφερθεί πως ο μεταφραστής τους είναι ο Ηλίας Πετρόπουλος κι αυτό το δεδομένο  καθόλου δεν θα πρέπει να προσπερασθεί. Ο Ηλίας Πετρόπουλος έζησε βουτηγμένος μέχρι το λαιμό σε κόσμους υπόγειους , σημειωτέον σε εποχές που αυτό ήταν πράγματι “περιθώριο” και όχι τουριστικό θέρετρο για τους θιασώτες της παρακμής ή για τους κατ’ επίφαση επαναστάτες της τρέχουσης εβδομάδος. Ο ίδιος είναι σε θέση να εκτιμήσει την ελευθεριάζουσα γλώσσα του Αρετίνου , χωρίς να την υπερθεματίζει, χωρίς να τον θαμπώνει. Και θα πρέπει να έχουμε υπόψιν μας , πως ο Πετρόπουλος μιλάει συχνά για την σεμνοτυφία στηλιτεύοντας την οργισμένος κι αυτό γιατί η υποκριτική αιδημοσύνη  της εποχής του, ξέσπασε επάνω του με τρόπο ειδεχθή. Ωστόσο κι ο ίδιος αυτή τη στιγμή είναι εξαιρετικά αγαπητός στους νέους -κάτι που δεν φαντάστηκε ίσως  όσο ζούσε- λόγω της ιδιαίτερης προσωπικότητας του , αλλά και -απ’ όσους γνωρίζουν και έχουν μελετήσει- λόγω του σπουδαίου λαογραφικού ,ποιητικού και εν γένει ερευνητικού του έργου.

Οι επιπόλαιες θεωρήσεις και η αναγωγή όποιας αθυροστομίας σε εξαιρετικό παράδειγμα επαναστατικής έκφρασης, κατά τη γνώμη μου πλήττουν την ίδια την αξία του γράφοντος και του πονήματος του. Ο Ανδρέας Εμπειρικός υπήρξε μεγάλος ποιητής και σίγουρα δεν τον έκανε τέτοιον η επιλογή “απαγορευμένων” για την αισθητική και την ηθική της εποχής του λέξεων και θεμάτων. Ο Αρετίνος είναι μια απαστράπτουσα μορφή της ιταλικής λογοτεχνίας -και λέω λογοτεχνίας και όχι απλώς πορνογραφίας , πρώτον διότι δημιούργησε ένα πλήθος έργων ανάμεσα τους και την τραγωδία Orazia , η οποία θεωρείται η καλύτερη ίσως ιταλική τραγωδία του 16ου αιώνα και δεύτερον διότι όταν ένα θέμα με πορνογραφικό περιεχόμενο αποδίδεται τεχνικά και εκφραστικά τόσο άψογα, δεν μπορεί παρά να είναι λογοτέχνημα- του οποίου η γραφή αποκαλύπτει μια προσωπικότητα ιδιαίτερη και έναν καλλιτέχνη κυριευμένο απ’ την τέχνη και την ομορφιά. Το ίδιο ισχύει και για τον Μαρκήσιο Ντε Σάντ. Οι φιλοσοφικές προεκτάσεις των έργων του , καθώς και ο πεντάμορφος διηγηματικός του τρόπος , η προσεκτικά δουλεμένη γραφή του και τα τόσα άλλα του χαρίσματα , υποσκελίζονται απ’ την γενναιότητα του -σ’ εκείνη την εποχή οπωσδήποτε συνιστά γενναιότητα- να επιλέγει θέματα που θεωρούνταν αποτρόπαια απ΄ την κοινωνία της εποχής και να χρησιμοποιεί εκφράσεις που σήμερα -αυτό κι αν είναι αστείο! Ειδικά σήμερα που σχεδόν όλοι ακούμε ή και χρησιμοποιούμε καθημερινά άσεμνες εκφράσεις.- εντυπωσιάζουν. Η περίπτωση του Αριστοφάνη αλλά ακόμα και η σπουδαία παλατινή ανθολογία , είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα υψηλής τέχνης , η οποία δεν έγκειται στην αθυροστομία τους. Και πράγματι τα έργα τους αδικούνται, όταν γίνονται προσιτά ή ελκυστικά ή θεωρούνται ανατρεπτικά μόνο λόγω της χρήσης συγκεκριμένων λέξεων ή λόγω της περιθωριακής ιδιωτικής ζωής των δημιουργών τους.

Σίγουρα η πραγματικότητα διαμορφώνεται από οξύμωρα στοιχεία. Γι’ αυτό δεν με εκπλήττει το οτι ένα μεγάλο μέρος της νεολαίας αλλά και εν γένει  της κοινωνίας ,εντυπωσιάζεται απ΄την αθυροστομία, θεωρώντας την στοιχείο οξυδέρκειας ή πασίδηλης ειλικρίνειας του γράφοντος ή του ομιλούντος. Το ότι όμως εντυπωσιάζεται απ’ αυτό που θεωρητικά βρίσκει φυσικό -οπότε προς τί τόσος ενθουσιασμός εφόσον πράγματι πρόκειται για κάτι φυσικό;- μας οδηγεί στην οξύμωρη παρατήρηση, οτι αυτή η δήθεν προοδευτική  μερίδα μοιάζει στην ουσία να μην είναι τίποτα περισσότερο παρά τα “απολωλότα πρόβατα” της συντηρητικής πλευράς. Στην αντίθετη περίπτωση,  δεν θα εστίαζαν τόσο στον αθυρόστομο  τρόπο έκφρασης  θεωρώντας τον φοβερό τόλμημα, ειδικά σήμερα που  προκαταλήψεις σαν κι αυτήν έχουν ομολογουμένως ξεπεραστεί. Μάλιστα η γενικότερη “αντισυμβατικότητα”  συχνά αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση ώστε να συμπεριληφθεί ένα έργο σ’ εκείνα που θεωρούν ανατρεπτικά και ώστε να ενταχθεί μια προσωπικότητα στο απυρόβλητο εκείνο πάνθεον που έχουν δημιουργήσει και στο οποίο εντάσσονται ως λίθοι, πλίνθοι και  κέραμοι ατάκτως ερριμμένα, πραγματικά σπουδαίες προσωπικότητες παρέα με εφήμερα ινδάλματα τα οποία ενθρονίζει αυτός ο αδαής εσμός  εν μια νυκτί και εν μία νυκτί δεν διστάζει να τα καταβαραθρώσει.Πραγματική τρικυμία εν κρανίω.

Το θέμα είναι βεβαίως περίπλοκο όσο η ίδια η ανθρώπινη ψυχοσύνθεση και όσο η ίδια η ζωή και σαφώς οι βαθύτερες ρίζες του βρίσκονται σ΄ εκείνη την πολυσυζητημένη στείρα γή της παιδείας αλλά  και της καλλιέργειας -η οποία θεωρώ πως αποτελεί προσωπική υπόθεση , επιλογή και δουλεία του καθενός μας , γι’ αυτό και ξεπερνά κατ’ εμέ σε σημασία ,το εκάστοτε πτυχίο καθώς και την περιορισμένη μόρφωση που δυστυχώς προσφέρεται στα εκπαιδευτήρια. Δεν θα πρέπει να παραλείψω να πω , πως υπάρχουν ευτυχώς επίσης αρκετοί άνθρωποι που θεωρούν τον Αρετίνο , τον Ντε Σαντ , τον Εμπειρικό , τον Πετρόπουλο και άλλες εξαιρετικές περιπτώσεις, πραγματικά λαμπερούς καλλιτέχνες όχι για την αθυροστομία τους , αλλά για την τέχνη τους. Υπάρχουν στα σίγουρα πολλοί που δεν θεωρούν τον Ρεμπώ, τον Βερλαίν και άλλους “καταραμένους”, καθώς και τους Beatniks, ρηξικέλευθους και μαγευτικούς λόγω της ακόλαστης ζωής τους , αλλά λόγω της τέχνης τους και λόγω του τρόπου που έπεσαν ως κεραυνοί εν αιθρία στο καλλιτεχνικό πεδίο , συντρίβοντας μόνο μέσω των ασύγκριτων χαρισμάτων τους και της οξύτατης αντίληψης τους την καλλιτεχνική και κοινωνικοπολιτική ιδιωτεία, την στείρα φαντασμαγορία, την υποκρισία του συντηρητισμού και την γελοιότητα όποιου κατεστημένου.

Επιστρέφοντας στον Αρετίνο, θέλω να πω, ότι τα “Ακόλαστα Σονέτα” έχουν πορνογραφικό χαρακτήρα. Mέσα τους όμως ,λάμπει ξεκάθαρα η αναμφισβήτητη αξία ενός φλογερού και ικανού ποιητή και ενός αξιότατου μεταφραστή που δεν παραλείπει να είναι ταυτοχρόνως και με τρόπο καθοριστικό, επίσης ποιητής. Αξίζει να αναγνωσθούν ,κι όχι πλέον ως έργο που η γλώσσα του κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει , μια και κάτι τέτοιο στην “απελευθερωμένη” εποχή μας πια, δεν ισχύει όσο οπωσδήποτε ίσχυε την εποχή που γράφτηκαν .Αξίζει όμως να αναγνωσθούν ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα έργου με θέμα απλό και καθημερινό , όπως η ερωτική πράξη , το οποίο αποδόθηκε απ’ τον συγγραφέα του  ευθέως ,με τρόπο πικάντικο και εκρηκτικό. Και εντυπωσιάζει όχι λόγω της αθυροστομίας , αλλά λόγω της ειλικρίνειας και της φυσικότητας με την οποία ξεδιπλώνεται.

Κλείνοντας θέλω να πω ότι βρίσκω αστεία έως και επικίνδυνη την γενικότερη τάση που υπάρχει  να υπαγορεύονται “στάσεις ζωής”  αμέσως ή εμμέσως από καλλιτέχνες -ινστρούχτορες. Εξίσου όμως αστεία και επικίνδυνη θεωρώ την τάση ενός μεγάλου αριθμού κυρίως νέων να αντιλαμβάνονται την τέχνη και τη ζωή μέσα από ένα πρίσμα κομφορμιστικό  , κυρίως  εξαιτίας της ανάγκης να ενταχθεί σε μια ομάδα και να καθοδηγηθεί από προσωπικότητες , τις οποίες έχει αποθεώσει σαν αυθεντίες της “αντισυμβατικότητας” και της “ανατροπής” , κρινόμενες περισσότερο απ’ τις ιδιαιτερότητες τους , την ιδιωτική τους ζωή , τις παρεκτροπές τους ακόμα και την αυτοκαταστροφή τους και λιγότερο απ’ αυτό καθ’ αυτό το έργο τους. Οπωσδήποτε μια ρηξικέλευθη στάση και αντίληψη , καθώς και βιογραφικά στοιχεία καλλιτεχνών και εν γένει σημαντικών προσωπικοτήτων ,θα πρέπει να συζητώνται και να επισημαίνονται , το να αποκτούν  όμως θιασώτες είναι λυπηρό, γιατί αυτό ακριβώς οδηγεί σε δημιουργία νέων στείρων στερεοτύπων ,σε ολοκληρωτική επικράτηση του κομφορμισμού , σε μίμηση και τελικά σε γελοιοποίηση. Επιπροσθέτως καθιστούν πασίδηλο, πως  όσον αφορά την γόνιμη συνομιλία τέχνης και κοινωνίας, η εποχή των ισχνών αγελάδων δυστυχώς έχει ενσκύψει και έχει παγιωθεί.