[στο Στενό τού Ευρίπου και λίγη σχετικότητα, 02.03.2025]

Αναφορικά με την ετυμολογία τού τοπωνύμιου αλλά και ονόματος Εύριπος, σύμφωνα με το αρχαιοελληνικό λεξικό Liddell Scott (και lsj.gr/wiki): 

Εὔρῑπος: ὁ, στενὸν θαλάσσης, πορθμὸς ἔνθα ἡ παλίρροια εἶναι λίαν ὁρμητική, Ξεν. Ἑλλ. 1. 6, 22, Ἀριστ. π. τὰ Ζ. Ἱστ. 5. 12, 4., 15, 20, π. Κόσμ. 4, 34• ἰδίως ὁ πορθμὸς ὁ χωρίζων τὴν Εὔβοιαν ἀπὸ τῆς Βοιωτίας, ἔνθα οἱ ἀρχαῖοι ἐπίστευον ὅτι τὸ ῥεῦμα ἑπτάκις τῆς ἡμέρας μετεβάλλετο (νεώτεροι παρατηρηταὶ συμφωνοῦσι θεωροῦντες αὐτὸ ὡς λίαν εὐμετάβολον, ἴσως ἕνεκα τῆς ἐνεργείας τοῦ ἀνέμου διὰ μέσου τοῦ πορθμοῦ), - Ὁμ. Ὕμν. εἰς Ἀπόλλ. 222, κτλ., Στράβων 403: - παροιμ. ἐπὶ ἀστάτου, εὐμεταβόλου, ἀσθενοῦς τὸν νοῦν καὶ τὸ φρόνημα ἀνθρώπου, πλείους τραπόμενος τροπάς τοῦ Εὐρίπου Αἰσχίν. 66. 27• μεταρρεῖ ὥσπερ Εὔριπος Ἀριστ. Ἠθ. Ν. 9. 6, 3• ἄστατα καὶ ἀβέβαια Εὐρίπου τρόπον Ἵππαρχ. παρὰ Στοβ. 574. 12. ΙΙ. καθόλου, διῶρυξ, τάφρος, κτλ., Βαβρ. 120. 2, Ἀνθ. Π. 14. 135, Διον. Ἁλ. 3. 68. (Ἐκ τοῦ εὖ, ῥιπή, ῥιπίζω, ἴδε Κοὺρτ ἀριθ. 516).

Θα πρέπει όμως να σημειωθεί ότι στην ανωτέρω ανάλυση, για την ετυμολογία και τη σημασία τού λήμματος Εύριπος, η χρήση τού όρου παλίρροια είναι νεολογισμός. Η αλλαγή τής φοράς των νερών (που γίνεται ανά 6ωρο στις 22 με 23 μέρες ενός μήνα και σε μικρότερα, χωρίς κανονικότητα, χρονικά διαστήματα τις υπόλοιπες) εξηγήθηκε στα νεότερα χρόνια από τον Δημήτριο Αιγινήτη, καθηγητή Μετεωρολογίας και Αστρονομίας, 1862-1934. Το εντυπωσιακό αυτό φαινόμενο οφείλεται στην παλίρροια και στη γεωγραφία τής περιοχής: Καθώς τα νερά έρχονται, λόγω της παλίρροιας, από το νότο, διακλαδίζονται στο νότιο άκρο τής Εύβοιας, στο ακρωτήριο Καφηρέας. Πρώτα στο στενό τού Ευρίπου φτάνουνε αυτά που κινούνται στο νότιο Ευβοϊκό κόλπο (τότε η ροή στο στενό είναι προς το βορρά) και λίγες ώρες μετά αυτά που κάνουνε τον κύκλο τής Εύβοιας, μέσω του αιγαίου, και κατεβαίνουνε τον βόρειο Ευβοϊκό κόλπο (τότε η ροή στο στενό είναι προς το νότο). Συνεπώς, από τα αρχαία χρόνια μέχρι και πρόσφατα, η ερμηνεία τού όρου Εύριπος ήταν: στενὸν θαλάσσης, πορθμὸς ἔνθα ἡ ροὴ τῶν ὑδάτων εἶναι λίαν ὁρμητική.

Όπως και να έχει το να παρατηρείς «ακίνητος» το φαινόμενο είναι πολύ όμορφο, από κάθε γωνία:

Το «ακίνητος» είναι κάτι που βέβαια είναι σχετικό.

Στο άκουσμα τής λέξης σχετικότητα το μυαλό μας πηγαίνει στον Αϊνστάιν και τις επαναστατικές, στην πορεία μας για την κατανόηση τού κόσμου, θεωρίες τής σχετικότητας, στις οποίες βέβαια δεν υπάρχει πουθενά συμπέρασμα: «όλα είναι σχετικά». Στην πράξη βέβαια ο πρώτος που έγραψε σχετικότητα (χωρίς όμως να χρησιμοποιήσει τον υπόψη όρο, που είναι πολύ μεταγενέστερος) ήταν ο Γαλιλαίος, αιώνες πίσω από τον Αϊνστάιν. Αυτό που ουσιαστικά, και αφορά το παρόν, είχε πει ο Γαλιλαίος ήταν ότι η ταχύτητα οποιουδήποτε σώματος δεν είναι απόλυτη, αλλά ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ με τον παρατηρητή του.

Το καταλαβαίνουμε για παράδειγμα όταν βρισκόμαστε σε ένα αυτοκίνητο που κινείται: για μας, τους επιβαίνοντες, το αυτοκίνητο είναι ακίνητο και ο χώρος έξω (δρόμος, κτίρια, δέντρα κ.λπ.) κινούνται προς τα πίσω μας• αντίθετα, αν στεκόμασταν στο πεζοδρόμιο θα βλέπαμε το αυτοκίνητο με τους επιβάτες να κινούνται και το χώρο δίπλα μας ακίνητο.

Όμορφες εικόνες, σχετικότητας, μας προσφέρει και το Στενό τού Ευρίπου όταν οι οδηγοί βαρκών ή μικρών πλεούμενων παίζουνε με την ταχύτητα των πλεούμενων, όπως το απόγευμα τής τελευταίας Κυριακής τής Αποκριάς, λίγο πριν το κάψιμο τού Καρνάβαλου:

Ας υποθέσουμε ότι τo κοντέρ τής βάρκας γράφει 6 μίλια/ώρα:

-για κάποιον (παρατηρητή) που θα παρασυρόταν ελεύθερα από το νερό, με τόση ταχύτητα θα έφευγε η βάρκα αλλά και εμείς στην ακτή, στην καφετέρια, στη γέφυρα κ.λπ. προς το βορρά

-για το βαρκάρη (και αυτός παρατηρητής είναι), με τόση ταχύτητα φεύγει προς τα νότια το νερό, στο υπόψη σημείο, ενώ αυτός κι εμείς (που επίσης ήμαστε παρατηρητές) ήμαστε ακίνητοι ως προς την ακτή όπως και μεταξύ μας!

[στην κορυφή Γαλατσιδέζα ή Γαλατσίδα, 07.12.2024]

Η παρούσα ανάρτηση σχετίζεται με την πρόσφατη στο Μεγάλο Βουνό Χαλκίδας. Αφορά τη διαδρομή, την οποία ακολούθησα το πρωινό τής 7ης Δεκέμβρη 2024, από το «Μνημείο των 110 Εκτελεσθέντων Ανάπηρων Στρατιωτών» από τους ναζί την 16 Μάη 1944…

…μέχρι την κορυφή Γαλατσιδέζα ή Γαλατσίδα και τα εκεί ερείπια τού αρχαίου οχυρού, μέρος των εκτεταμένων οχυρωματικών έργων, που κατασκευαστήκανε από τον Πτολεμαίο περί το 310 πΧ..

Η διαδρομή την οποία ακολούθησα έχει σημειωθεί αριστερά στο χάρτη από τη wikimapia (σ.σ. στο χάρτη διακρίνεται όλη η γραμμή με τα ερείπια των οχυρωματικών έργων μέχρι και το Μεγάλο Βουνό):

Ανέβηκα από το νοτιότερο, πιο κακοτράχαλο και σηματοδοτημένο μόνο με κούκους μονοπάτι, που ανεβαίνει από το «Μνημείο των 110 Εκτελεσθέντων Ανάπηρων Στρατιωτών» κατά μήκος των ερειπίων τού αρχαίου οχυρωματικού τείχους:

Ενας μακάβριος κούκος

Η κορυφή με τα ερείπια τού αρχαίου οχυρού και την εξαιρετική θέα ιδίως από ένα σημείο λίγες δεκάδες μέτρα ανατολικότερα:

Στο βάθος η κορυφή τού όρους Δίφρυς

καλυμμένη πλήρως με κατσούλα

Επέστεψα ακολουθώντας το σαφώς πιο βατό και σηματοδοτημένο με κόκκινα σημάδια μονοπάτι, που έρχεται από ανατολικά, από το Μεγάλο Βουνό:

Στο βάθος η κορυφή τού όρους Χτυπάς

[στο Μεγάλο Βουνό Χαλκίδας, 23.11.2024]

Ο ανιψιός τού Αντίγονου, Πτολεμαίος, κατ’ εντολή τού θείου του, μεταξύ 312 και 308 π.Χ., κατασκεύασε στην κορυφή τού σημερινού Μεγάλου Βουνού, που βρίσκεται απέναντι από τη Χαλκίδα, στην πλευρά τής Στερεάς Ελλάδας, Ακρόπολη, τα ερείπια τής οποίας σώζονται μέχρι σήμερα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η υπόψη θέση ήταν οχυρωμένη από τα μυκηναϊκά χρόνια. Μάλιστα μέλη τής πανάρχαιας αυτής οχύρωσης χρησιμοποιηθήκανε στην κατασκευή τής Ακρόπολης από τον Πτολεμαίο, ο οποίος, συνέχισε τα οχυρωματικά έργα κατασκευάζοντας τείχος μήκους 11 χλμ!, προς τα βόρεια, μέχρι τον ορεινό όγκο Χτυπάς, καθώς και οχυρά στις κορυφές λόφων. Από όλα αυτά τα εκτεταμένα οχυρωματικά έργα σώζονται ερείπια κυρίως από την προαναφερθείσα Ακρόπολη, τα τείχη στο Μεγάλο Βουνό  και η οχύρωση στο Μικρό Βουνό (σ.σ. πρόκειται για την κορυφή, στα 192 μ. υψ., δυτικά αυτής τού Μεγάλου Βουνού, στα 285 μ. υψ.).

Το πρωινό τής 23ης Νοέμβρη 2024, ακολούθησα τη διαδρομή, που έχει σημειωθεί στο χάρτη από τη wikimapia:

…ανεβαίνοντας το εξαιρετικό, και ως μονοπάτι και για τη θέα του, «Μονοπάτι Σωκράτης», που ανοίχτηκε πάνω σε παλιότερο μονοπάτι και συντηρείται εξαιρετικά από το Σύλλογο «Σιδερίτης» μέχρι τα νοτιοανατολικά όρια τού οχυρωματικού τείχους. Προτού τις εικόνες να σημειώσω ότι υπάρχει και κατευθείαν προς την κορυφή μονοπάτι, βατό, σηματοδοτημένο, με μεγάλη κλίση, αλλά χάνεται σημαντικό μέρος τής όμορφης θέας την οποία προσφέρει το «Μονοπάτι Σωκράτης».:

-στην επόμενη το εργοστάσιο τής παλιάς Τσιμεντοβιομηχανίας Χαλκίδας. 

-στην επόμενη, μεταξύ άλλων, διακρίνεται ο όρμος των Ναυπηγείων Χαλκίδας και το χωριό Βαθύ.

Κατόπιν συνέχισα πότε στο μονοπάτι πότε στο νότιο τμήμα τού οχυρωματικού τείχους, παράλληλα σε αυτό. Το εν λόγω τείχος κινείται λίγο βορειότερα από τα όρια τού λατομείου τής προαναφερθείσας τσιμεντοβιομηχανίας, το οποίο λατομείο «έφαγε» όλο το νότιο μέρος από το Μεγάλο Βουνό. 

-στην επόμενη μεταξύ άλλων διακρίνονται δεξιά τού λατομείου η κορυφή Μικρό Βουνό και στο βάθος οι ορεινοί όγκοι Σαγματάς και δεξιά ο Χτυπάς.

Φτάνοντας στο διάσελο Μεγάλου και Μικρού Βουνού, συνέχισα προς την κορυφή τού Μικρού Βουνού και την εκεί οχύρωση.:

-στην επόμενη διακρίνεται το Μεγάλο Βουνό από δυτικά. Αριστερά του η Χαλκίδα, δεξιά του το παλιό λατομείο.

Κατόπιν επέστρεψα στο διάσελο και ακολούθησα το μονοπάτι προς την κορυφή τού Μεγάλου Βουνού και την Ακρόπολη.:

Από εκεί μπορούσα είτε να κατέβω το μονοπάτι κατευθείαν προς το σημείο που είχα ξεκινήσει είτε να επιστρέψω ακολουθώντας το μονοπάτι που είχα ανέβει μέχρι το διάσελο κ.λπ. Αντ’ αυτών έκανα ένα μικρό κύκλο, κάτω από το τείχος τής Ακρόπολης (δεν προσέφερε κάτι), όπου ήταν εφικτό, και βγήκα ανατολικά τού διάσελου στο μονοπάτι μέσω τού οποίου επέστρεψα, κόβοντας όμως δρόμο προς το τέλος (παρακάμπτοντας το πρώτο ανεβαίνοντας πέταλο τού «Μονοπατιού Σωκράτης») λόγω βροχής, η οποία πάντως κράτησε λίγο.

Από τις ωραιότερες διαδρομές!