Supplica a mia madre [Pier Paolo Pasolini, μετ. Ζώση Ζωγραφίδου]

Supplica a mia madre 

E' difficile dire con parole di figlio

ciò a cui nel cuore ben poco assomiglio. 

Tu sei la sola al mondo che sa, del mio cuore, 

ciò che è stato sempre, prima d'ogni altro amore. 

Per questo devo dirti ciò ch'è orrendo conoscere: 

è dentro la tua grazia che nasce la mia angoscia. 

Sei insostituibile. Per questo è dannata 

alla solitudine la vita che mi hai data. 

E non voglio esser solo. Ho un'infinita fame 

d'amore, dell'amore di corpi senza anima. 

Perché l'anima è in te, sei tu, ma tu 

sei mia madre e il tuo amore è la mia schiavitù: 

ho passato l'infanzia schiavo di questo senso 

alto, irrimediabile, di un impegno immenso. 

Era l'unico modo per sentire la vita, 

l'unica tinta, l'unica forma: ora è finita. 

Sopravviviamo: ed è la confusione 

di una vita rinata fuori dalla ragione. 

Ti supplico, ah, ti supplico: non voler morire. 

Sono qui, solo, con te, in un futuro aprile… 

1964

Ικεσία στη μητέρα μου 

Είναι δύσκολο να πω με λόγια ενός γιου 

αυτό που ελάχιστα μοιάζει μ’ εκείνο που κρύβω στην καρδιά μου. 

Είσαι η μόνη στον κόσμο που ξέρει στην καρδιά μου τι έχω, 

αυτό που υπήρχε πάντα, πριν από κάθε άλλη αγάπη. 

Γι' αυτό να σου πω πρέπει αυτό που είναι τρομακτικό να γνωρίζεις: 

στη χάρη σου μέσα γεννιέται η αγωνία μου. 

Είσαι αναντικατάστατη. Γι' αυτό στη μοναξιά είναι καταδικασμένη 

η ζωή που μου έδωσες. 

Και δε θέλω να είμαι μόνος. Έχω μια ατέλειωτη δείψα για αγάπη, 

για την αγάπη των σωμάτων δίχως ψυχή. 

Διότι η ψυχή είναι μέσα σου, είσαι εσύ, αλλά εσύ 

είσαι η μητέρα μου κι η αγάπη σου είναι η σκλαβιά μου: 

πέρασα τα παιδικά μου χρόνια δούλος αυτής της 

υψηλής, της αγιάτρευτης έννοιας, μιας τεράστιας δέσμευσης. 

Ήταν ο μόνος τρόπος να νιώσω τη ζωή, 

το μόνο χρώμα, η μόνη μορφή: τώρα τελείωσε. 

Επιβιώνουμε: και είναι η σύγχυση 

μιας ζωής που ξαναγεννήθηκε πέρα από τη λογική.  

Σε ικετεύω, αχ, σε ικετεύω: μη θελήσεις να πεθάνεις. 

Είμαι εδώ, μόνος, μαζί σου, έναν Απρίλη μελλοντικό...

Πηγή: ejournals.lib.auth.gr. 

Στο ανωτέρω ebook τής Ζώσης Ζωγραφίδου σημειώνεται για το συγκεκριμένο ποίημα αλλά και για την «Μπαλάντα των μητέρων»*:

Ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι με τη μητέρα του Susanna Colussi Pasolini, είχε μια πολύ σύνθετη σχέση και αγάπη, έναν βαθύ, έντονο και πολύπλοκο δεσμό, και για τον λόγο αυτό η σχέση μάνας και γιού χαρακτηρίστηκε ως ένα υποθάλπον οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Η μητέρα του Παζολίνι μια πονεμένη γυναίκα, αλλά με ισχυρή και δυναμική προσωπικότητα, εργαζόταν ως δασκάλα, βίωσε απώλειες και είχε να αντιμετωπίσει πολλά οικονομικά προβλήματα και χρέη από τον συζυγό της, τον αξιωματικό πεζικού Carlo Alberto Pasolini. Διακρίθηκε ως συγγραφέας και καλλιτέχνης, είχε μεγάλο πάθος για την ποίηση, ήταν μια γυναίκα δυνατή και θαρραλέα, με μεγάλη αγάπη μέσα της, που στάθηκε πάντα στο πλευρό του γιού της, τον ενθάρρυνε και τον στήριζε στις αποφάσεις και στις δυσκολίες που αντιμετώπιζε, επηρέασε σημαντικά τα έργα του και αποτέλεσε την μούσα του.

Ένα από τα ωραιότερα ποιήματα που συνέθεσε ο Παζολίνι, το 1949 όταν ήταν 26 χρονών, είναι αφιερωμένο στη μητέρα του και φέρει τον τίτλο: «Supplica a mia madre» («Ικεσία στη μητέρα μου»). Είναι ένα βαθύ και με έντονα συναισθήματα ποίημα, το οποίο περιλαμβάνεται στη συλλογή Poesia in Forma di Rosa και στο οποίο εκφράζει την μεγάλη αφοσίωση και ευγνωμοσύνη, την αιώνια ειλικρινή αγάπη για τη μητέρα του και διαφαίνεται ο σημαντικός και καθοριστικός ρόλος της στη ζωή και στην τέχνη του. 

Με την ευκαιρία αυτή θα αναφερθώ στην μεγάλου μήκους ταινία του Παζολίνι, που γυρίστηκε το 1962 και ήταν υποψήφια για Όσκαρ το 1966, «Το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο», ένα από τα πιο δυνατά έργα του και το οποίο αποτελεί φόρο τιμής στη μητρική φιγούρα. Ο Παζολίνι εμπιστεύεται στη μητέρα του Susanna Colussi να παίξει τον σημαντικό ρόλο της μητέρας του Ιησού, της Μαρίας της Ναζαρέτ και της αποτίνει μ’ αυτήν την ευκαιρία δημόσια φόρο τιμής, ταυτίζοντάς την με την Παναγία, σύμβολο της ιερότητας της μητρικής αγάπης.

«Η Μπαλάντα των μητέρων» («Ballata delle madri») από τη συλλογή Poesia in Forma di Rosa, είναι γραμμένη το 1962. Πρόκειται για μια έντονη και εντυπωσιακή ποιητική σύνθεση και απευθύνεται σε όλους εκείνους που είχαν μητέρες διαφορετικές, όπως έλεγε, από την δική του, μητέρες δειλές και μετριοπαθείς, που έμαθαν στα παιδιά τους τη δουλοπρέπεια, το να επιβιώνουν στην ασέβεια έχοντας την ακεραιότητα ενός αρπακτικού.

* Ως «Μπαλάντα των μανάδων» το είχα ανεβάσει στο παρόν ιστολόγιο σε μετ. Χρίστου Αλεξανδρίδη.