ΤΟ ΑΤΟΜΟ, Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ
Τα μυαλά των ανθρώπων βρίσκονται σε σύγχυση, γιατί τα ίδια τα θεμέλια τού πολιτισμού μας φαίνεται πως κλονίζονται. Οι άνθρωποι χάνουνε την πίστη τους στους υπάρχοντες θεσμούς και οι πιο έξυπνοι συνειδητοποιούν ότι το καπιταλιστικό βιομηχανικό σύστημα ακυρώνει τον ίδιο τον σκοπό τον οποίο υποτίθεται ότι εξυπηρετεί.
Ο κόσμος δεν βρίσκει διέξοδο. Ο κοινοβουλευτισμός και η δημοκρατία είναι σε παρακμή. Η σωτηρία αναζητείται στον φασισμό και σε άλλες μορφές «ισχυρών» συστημάτων διακυβέρνησης.
Η πάλη των αντίθετων ιδεών, που συμβαίνει τώρα στον κόσμο, περιλαμβάνει κοινωνικά προβλήματα τα οποία απαιτούν επειγόντως λύση. Η ευημερία τού ατόμου και η μοίρα τής ανθρώπινης κοινωνίας εξαρτάται από τη σωστή απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα. Η κρίση, η ανεργία, ο πόλεμος, ο αφοπλισμός, οι διεθνείς σχέσεις κ.λπ., είναι μεταξύ αυτών των προβλημάτων.
Το κράτος, η κυβέρνηση με τις λειτουργίες και τις εξουσίες της, είναι τώρα θέμα ζωτικού ενδιαφέροντος για τον κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο. Οι πολιτικές εξελίξεις σε όλες τις πολιτισμένες χώρες έχουνε φέρει τέτοια ερωτήματα στο μυαλό τους. Πρέπει να έχουμε μια ισχυρή κυβέρνηση; Πρέπει η κοινοβουλευτική δημοκρατία με εκλεγμένη κυβέρνηση να προτιμάται ή μήπως ο φασισμός τού ενός ή του άλλου είδους: η δικτατορία – μοναρχική, αστική ή προλεταριακή – να είναι η λύση για τα δεινά και τις δυσκολίες που ταλανίζουν την κοινωνία σήμερα;
Με άλλα λόγια, θα θεραπεύσουμε τα κακά τής δημοκρατίας με περισσότερη δημοκρατία; ή μήπως θα κόψουμε τον Γόρδιο δεσμό της λαϊκής διακυβέρνησης με το σπαθί τής δικτατορίας;
Η απάντησή μου δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Είμαι κατά τής δικτατορίας και του φασισμού ενώ αντιτίθεμαι και στα κοινοβουλευτικά καθεστώτα, τα λεγόμενα πολιτικές δημοκρατίες.
Ο ναζισμός έχει δικαίως χαρακτηριστεί ως επίθεση στον πολιτισμό. Ο χαρακτηρισμός εφαρμόζεται με την ίδια ισχύ σε κάθε μορφή δικτατορίας﮲ πράγματι, σε κάθε είδους καταστολή και καταναγκαστική εξουσία. Τι είναι πολιτισμός με την αληθινή έννοια; Κάθε πρόοδος ήταν ουσιαστικά μια διεύρυνση των ελευθεριών τού ατόμου με αντίστοιχη μείωση τής εξουσίας την οποία ασκούσανε πάνω του εξωτερικές δυνάμεις. Αυτό ισχύει τόσο στη φυσική όσο και την πολιτική και οικονομική ζωή. Στο φυσικό κόσμο ο άνθρωπος έχει προοδεύσει στο βαθμό που έχει υποτάξει τις δυνάμεις τής φύσης και τις έχει κάνει χρήσιμες για τον εαυτό του. Ο πρωτόγονος άνθρωπος έκανε ένα βήμα στο δρόμο τής προόδου όταν για πρώτη φορά παρήγαγε φωτιά κι έτσι θριάμβευσε πάνω στο σκοτάδι, όταν αλυσόδεσε τον άνεμο ή αξιοποίησε το νερό.
Ποιος ήταν ο ρόλος τής εξουσίας ή της κυβέρνησης στην ανθρώπινη προσπάθεια για βελτίωση, στην εφεύρεση και την ανακάλυψη; Απολύτως κανένας, ή τουλάχιστον κανένας που να ήτανε χρήσιμος. Πάντοτε το άτομο ήταν αυτό που πραγματοποιούσε το κάθε θαύμα στον τομέα τής προόδου, συνήθως δε παρά τις απαγορεύσεις, διώξεις και παρεμβάσεις από την εξουσία, ανθρώπινη και θεϊκή.
Ομοίως, στον πολιτικό τομέα, ο δρόμος τής προόδου βρισκότανε στην προσπάθεια απομάκρυνσης όλο και περισσότερο από την εξουσία τού αρχηγού τής φυλής ή του πατριάρχη, του πρίγκιπα και βασιλιά, της κυβέρνησης, του κράτους. Στα οικονομικά, η πρόοδος έχει οδηγήσει σε μεγαλύτερη ευημερία ολοένα και μεγαλύτερου αριθμού ανθρώπων. Στα πολιτισμικά, έχει σημάνει το αποτέλεσμα όλων των άλλων επιτευγμάτων: μεγαλύτερη ανεξαρτησία, πολιτική, πνευματική και ψυχική. Από αυτή την οπτική γωνία, τα προβλήματα τής σχέσης τού ανθρώπου με το κράτος αποκτούνε μια εντελώς διαφορετική σημασία. Δεν πρόκειται πλέον για προβληματισμό αν η δικτατορία είναι προτιμότερη από τη δημοκρατία ή ο ιταλικός φασισμός είναι ανώτερος από το χιτλερισμό. Ένα μεγαλύτερο και πολύ πιο ζωτικό ερώτημα τίθεται από μόνο του: Είναι η πολιτική διακυβέρνηση, είναι το κράτος, ωφέλιμη για την ανθρωπότητα, και πώς επηρεάζει το άτομο στο κοινωνικό πλαίσιο των πραγμάτων;
Το άτομο είναι η αληθινή πραγματικότητα στη ζωή. Ένας κόσμος από μόνος του, δεν υπάρχει για το κράτος ούτε για την αφαίρεση που ονομάζεται «κοινωνία» ούτε το «έθνος», το οποίο είναι μόνο μια συλλογή ατόμων. Ο άνθρωπος, το άτομο, ήτανε πάντα, και αναγκαστικά είναι, η μοναδική πηγή και κινητήρια δύναμη τής εξέλιξης και της προόδου. Ο πολιτισμός υπήρξε ένας συνεχής αγώνας τού ατόμου ή ομάδων ατόμων ενάντια στο κράτος και ακόμη και ενάντια στην «κοινωνία», δηλαδή ενάντια στην υποταγμένη και υπνωτισμένη από το κράτος και τη λατρεία τού κράτους πλειοψηφία. Οι μεγαλύτερες μάχες έχουνε δοθεί ενάντια στα ανθρωπογενή εμπόδια και τα τεχνητά μειονεκτήματα που του επιβληθήκανε για να παραλύσουνε την ανάπτυξή του και την εξέλιξή του. Η ανθρώπινη σκέψη από πάντα υπόκειται στις στρεβλώσεις από την παράδοση και τα έθιμα και τα διεστραμμένα εκπαιδευτικά ψέματα προς όφελος εκείνων που κατέχουνε την εξουσία και απολαμβάνουνε προνόμια. Με άλλα λόγια, από το κράτος και τις άρχουσες τάξεις. Αυτή η συνεχής και αδιάκοπη σύγκρουση αποτελεί την ιστορία τής ανθρωπότητας.
Η ατομικότητα μπορεί να περιγραφεί ως η συνειδητοποίηση τού ατόμου ως αυτό που είναι και πώς ζει. Είναι εγγενές σε κάθε άνθρωπο και είναι κάτι που σχετίζεται με την ανάπτυξη. Το κράτος και οι κοινωνικοί θεσμοί έρχονται και παρέρχονται, αλλά η ατομικότητα παραμένει και επιμένει. Η ίδια η ουσία τής ατομικότητας είναι έκφραση• το αίσθημα αξιοπρέπειας και ανεξαρτησίας είναι το έδαφος μες στο οποίο ευδοκιμεί. Η ατομικότητα δεν είναι το απρόσωπο και μηχανιστικό πράγμα που το κράτος αντιμετωπίζει ως «άτομο». Το άτομο δεν είναι απλά το αποτέλεσμα τής κληρονομικότητας και του περιβάλλοντος, της αιτίας και του αποτελέσματος. Είναι αυτά και πολύ-πολύ περισσότερα. Ο ζωντανός άνθρωπος δεν μπορεί να οριστεί• είναι η πηγή όλης τής ζωής και όλων των αξιών• δεν είναι μέρος αυτού ή εκείνου• είναι ένα σύνολο, ένα ατομικό σύνολο, ένα αναπτυσσόμενο, μεταβαλλόμενο, αλλά πάντα σταθερό σύνολο.
Η ατομικότητα δεν πρέπει να συγχέεται με τις διάφορες ιδέες και έννοιες τού ατομικισμού• πολύ λιγότερο δε με αυτόν τον «άκαμπτο ατομικισμό» που είναι μόνο μια συγκαλυμμένη προσπάθεια καταστολής και συντριβής τού ατόμου και της ατομικότητας. Ο λεγόμενος ατομικισμός είναι η κοινωνική και οικονομική laissez faire εκμετάλλευση των μαζών από τις ανώτερες οικονομικά τάξεις μέσω νομικών τεχνασμάτων, πνευματικής υποβάθμισης και συστηματικής κατήχησης τού δουλοπρεπούς πνεύματος, η οποία διαδικασία είναι γνωστή ως «εκπαίδευση». Αυτός ο διεφθαρμένος και ο διεστραμμένος «ατομικισμός» είναι ο ζουρλομανδύας τής ατομικότητας. Έχει μετατρέψει τη ζωή σε μια εκφυλισμένη φυλή με σκοπό την αδυναμία εμβάθυνσης, την υποταγή, το κοινωνικό κύρος και την υπεροχή. Η υψηλότερη σοφία του είναι η ακραία ιδιοτέλεια, η πλήρης αδιαφορία για τον άλλο.
Αυτός ο «άξεστος ατομικισμός» έχει αναπόφευκτα οδηγήσει στη μεγαλύτερη σύγχρονη δουλεία και στις πιο απάνθρωπες ταξικές διακρίσεις, που έχουν οδηγήσει εκατομμύρια ανθρώπους στις ουρές των συσσιτίων. Ο «άκαμπτος ατομικισμός» έχει σκοπό όλος ο «ατομικισμός» να εργάζεται για τους αφέντες, ενώ ο λαός θα είναι στρατολογημένος σε μια κάστα σκλάβων για να υπηρετεί μια χούφτα ιδιοτελείς «υπερανθρώπους». Η Αμερική είναι ίσως η καλύτερη εκπρόσωπος αυτού τούυ είδους ατομικισμού, στο όνομα του οποίου η πολιτική τυραννία και η κοινωνική καταπίεση υπερασπίζονται και θεωρούνται αρετές• ενώ κάθε φιλοδοξία και προσπάθεια τού ανθρώπου να αποκτήσει ελευθερία και κοινωνική ευκαιρία να ζήσει καταγγέλλεται ως «αντιαμερικανική» και κακό στο όνομα τού ίδιου τού ατομικισμού.
Υπήρχε μια εποχή που το κράτος ήταν άγνωστο. Στη φυσική του κατάσταση ο άνθρωπος υπήρχε χωρίς κράτος ή οργανωμένη κυβέρνηση. Οι άνθρωποι ζούσανε σε οικογένειες σε μικρές κοινότητες. Οργώνανε το έδαφος και ασκούσανε τις τέχνες και τις χειροτεχνίες. Το άτομο, και αργότερα η οικογένεια, ήταν η μονάδα κοινωνικής ζωής όπου ο καθένας ήταν ελεύθερος και ίσος με τον διπλανό του. Η ανθρώπινη κοινωνία τότε δεν ήτανε κράτος αλλά ένωση• μια εθελοντική ένωση για αμοιβαία προστασία και όφελος. Οι πρεσβύτεροι και τα άλλα έμπειρα μέλη ήταν οι οδηγοί και οι σύμβουλοι τού λαού. Αυτοί βοηθούσανε στη διαχείριση των υποθέσεων της ζωής, όχι στο πώς θα κυβερνούνε και θα κυριαρχούνε πάνω στα άτομα.
Η πολιτική διακυβέρνηση και το κράτος ήτανε μια πολύ μεταγενέστερη εξέλιξη, που πηγάζει από την επιθυμία τού ισχυρότερου να εκμεταλλευτεί τον πιο αδύναμο, των λίγων εναντίον των πολλών. Το κράτος, εκκλησιαστικό και κοσμικό, χρησίμευε να δοθεί μια εντύπωση νομιμότητας και δικαίου στο λάθος που γινόταν από λίγους σε βάρος των πολλών. Αυτή η φαινομενική ορθότητα ήταν απαραίτητη για να κυβερνηθεί ευκολότερα ο λαός, επειδή καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη συγκατάθεση τού λαού, συγκατάθεση ανοιχτή, σιωπηρή ή υποτιθέμενη. Συνταγματισμός και δημοκρατία είναι οι σύγχρονες μορφές αυτής τής υποτιθέμενης συναίνεσης• μια συναίνεση που εμβολιάζεται και κατηχείται από αυτό που ονομάζεται «εκπαίδευση», στο σπίτι, στην εκκλησία και σε κάθε άλλη φάση τής ζωής.
Αυτή η συναίνεση είναι η πίστη στην εξουσία και στην αναγκαιότητά της. Βάση της είναι το δόγμα ότι ο άνθρωπος είναι κακός, μοχθηρός και τελείως ανίκανος να ξέρει τι είναι καλό γι' αυτόν. Πάνω σε όλο αυτό είναι χτισμένα η διακυβέρνηση και η καταπίεση. Ο Θεός και το κράτος υπάρχουνε και υποστηρίζονται από αυτό το δόγμα.
Ωστόσο, το κράτος δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα όνομα, μια αφαίρεση όπως και άλλες παρόμοιες αντιλήψεις: έθνος, φυλή, ανθρωπότητα – δεν έχει οργανική πραγματικότητα. Το να αποκαλείς το κράτος οργανισμό δείχνει μια αρρωστημένη τάση να το κάνεις ένα φετίχ με λέξεις.
Το κράτος είναι ένας όρος που περιγράφει το νομοθετικό και διοικητικό μηχανισμό με τον οποίο διεξάγονται ορισμένες υποθέσεις που αφορούνε το λαό και μάλιστα άσχημα. Δεν υπάρχει τίποτα ιερό, άγιο ή μυστηριώδες σε αυτό. Το κράτος δεν έχει περισσότερη συνείδηση ή ηθική αποστολή από μια εμπορική εταιρεία για το πώς γίνονται οι εργασίες σε ένα ανθρακωρυχείο ή πώς λειτουργεί ένας σιδηρόδρομος.
Το κράτος δεν έχει υπάρξει παλαιότερα από τους θεούς και τους διαβόλους. Γεννήθηκαν αμοιβαία και η δημιουργία τού ανθρώπου, του ατόμου, είναι η μόνη πραγματικότητα για τον άνθρωπο. Το κράτος δεν είναι παρά η σκιά τού ανθρώπου, η σκιά από την αδιαφάνεια από την άγνοια και το φόβο του.
Η ζωή αρχίζει και τελειώνει με τον άνθρωπο, το άτομο. Χωρίς αυτόν δεν υπάρχει φυλή, ούτε ανθρωπότητα, ούτε κράτος. Ούτε καν η «κοινωνία» είναι δυνατή χωρίς τον άνθρωπο. Είναι η ατομικότητα που ζει, αναπνέει και υποφέρει. Η ανάπτυξη του, η πρόοδός του, είναι ένας συνεχής αγώνας ενάντια στα φετίχ των δικών του δημιουργημάτων και ιδιαίτερα εναντίον τού «κράτους».
Παλαιότερα η θρησκευτική εξουσία διαμόρφωνε την πολιτική ζωή κατ' εικόνα τής Εκκλησίας. Η εξουσία τού Κράτους, τα «δικαιώματα» των ηγεμόνων ήρθαν από ψηλά• η δύναμη, όπως και η πίστη, ήταν θεϊκή. Φιλόσοφοι έχουνε γράψει χοντρούς τόμους για να αποδείξουνε την ιερότητα τού κράτους• κάποιοι μάλιστα το έχουνε ντύσει με αλάθητο και με θεϊκά χαρακτηριστικά. Κάποιοι μάλιστα έχουνε πείσει εαυτούς στην παράλογη ιδέα πως το κράτος είναι «υπεράνθρωπο», η υπέρτατη πραγματικότητα, «το απόλυτο».
Η έρευνα καταδικαζόταν ως βλασφημία. Η δουλεία ήταν η ύψιστη αρετή. Με τέτοιους κανόνες και εκπαίδευση και ορισμένα πράγματα αρχίσανε να θεωρούνται αυτονόητα, ως ιερά λόγω τής αλήθειας τους, αλλά λόγω τής συνεχούς και επίμονης επανάληψης.
Όλη η πρόοδος (που έχει επιτευχθεί) ήταν ουσιαστικά το ξεσκέπασμα τής «θεότητας» και του «μυστηρίου», της υποτιθέμενης ιερής, αιώνιας «αλήθειας»• υπήρξε μια σταδιακή εξάλειψη τού αφηρημένου και η αντικατάσταση του από το πραγματικό, το συγκεκριμένο. Εν ολίγοις, από τα γεγονότα ενάντια στη φαντασία, από τη γνώση ενάντια στην άγνοια, από το φως ενάντια στο σκοτάδι.
Αυτή η αργή και επίπονη απελευθέρωση τού ατόμου δεν επιτεύχθηκε με τη βοήθεια τού κράτους. Αντίθετα, έγινε με συνεχείς συγκρούσεις, με αγώνες ζωής και θανάτου με το κράτος, όπου ακόμα και το μικρότερο βήμα ανεξαρτησίας και ελευθερίας έχει κερδηθεί. Έχει κοστίσει στην ανθρωπότητα πολύ χρόνο και αίμα για να εξασφαλίσει τα λίγα που έχει κερδίσει μέχρι στιγμής από βασιλιάδες, τσάρους και κυβερνήσεις.
Η μεγάλη ηρωική μορφή εκείνου τού μακρινού Γολγοθά ήταν ο Άνθρωπος. Πάντα ήτανε το άτομο, συχνά μόνο και ατάραχο, άλλες φορές σε ενότητες και συνεργασίες με άλλους τού είδους του, που έχουν αγωνιστεί και έχουνε χύσει αίμα στη μακραίωνη μάχη ενάντια στην καταπίεση και την καταστολή, ενάντια στις δυνάμεις που τον υποδουλώνουνε και τον υποβιβάζουν.
Περισσότερο από αυτό και πιο σημαντικό: Ήταν ο άνθρωπος, το άτομο, η ψυχή τού οποίου επαναστάτησε πρώτα ενάντια στην αδικία και την υποβάθμιση• ήταν η ατομικότητα που πρώτη συνέλαβε την ιδέα τής αντίστασης στις συνθήκες κάτω από τις οποίες το άτομο ενοχλούταν. Με λίγα λόγια, είναι πάντα το άτομο που είναι ο γονέας τής απελευθερωτικής σκέψης καθώς και της πράξης.
Αυτό δεν αναφέρεται μόνο στους πολιτικούς αγώνες, αλλά σε ολόκληρο το φάσμα της ανθρώπινης ζωής και προσπάθειας, σε όλες τις εποχές και μήκη και πλάτη τής γης. Ήτανε πάντα το άτομο, ο άνθρωπος με το δυνατό μυαλό και θέληση για ελευθερία, που άνοιξε το δρόμο για κάθε ανθρώπινη πρόοδο, για κάθε βήμα για ένα πιο ελεύθερο και καλύτερο κόσμο• στην επιστήμη, τη φιλοσοφία και την τέχνη, καθώς και στη βιομηχανία, η ιδιοφυΐα τού οποίου ανέβηκε στα ύψη, συλλαμβάνοντας το «αδύνατο», οραματιζόμενος την πραγματοποίησή του και εμφυσώντας στους άλλους τον ενθουσιασμό του για να δουλέψουνε και προσπαθήσουνε γι' αυτό. Κοινωνικά μιλώντας, ήταν πάντα ο προφήτης, ο μάντης, ο ιδεαλιστής, που ονειρευόταν έναν κόσμο πιο κοντά στην επιθυμία τής καρδιάς του και που χρησίμευε ως φάρος στο δρόμο για μεγαλύτερα επιτεύγματα.
Το κράτος, κάθε κυβέρνηση, ανεξάρτητα από τη μορφή του, το χαρακτήρα ή το χρώμα του – είτε πρόκειται για απολυταρχικό ή συνταγματικό, μοναρχία ή δημοκρατία, φασιστικό, ναζιστικό ή μπολσεβικικό – είναι από τη φύση του συντηρητικό, στατικό, μισαλλόδοξο απέναντι στην αλλαγή και αντιτίθενται σε αυτήν. Όποιες αλλαγές κι αν υποστεί αυτές είναι πάντα το αποτέλεσμα τής πίεσης που ασκείται πάνω του, πίεσης αρκετά ισχυρής ώστε να αναγκάσει τις κυρίαρχες δυνάμεις να υποτάσσονται ειρηνικά ή με άλλο τρόπο, ήτοι με επανάσταση. Επιπλέον, λόγω τού εγγενούς συντηρητισμού μιας κυβέρνησης, της εξουσίας οποιουδήποτε είδους, αυτή αναπόφευκτα γίνεται αντιδραστική. Για δύο λόγους: πρώτον, επειδή είναι στη φύση μιας κυβέρνησης όχι μόνο για να διατηρήσει την εξουσία που έχει, αλλά και για να την ενισχύσει, να τη διευρύνει και να τη διαιωνίσει σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Όσο ισχυρότερη είναι η εξουσία, τόσο μεγαλύτερο είναι το κράτος και η δύναμή του, τόσο λιγότερο μπορεί να ανεχθεί μια παρόμοια αρχή ή πολιτική δύναμη παράλληλα με την ίδια. Η ψυχολογία μιας κυβέρνησης απαιτεί η επιρροή και το κύρος της να αυξάνονται συνεχώς, εντός και εκτός συνόρων, και εκμεταλλεύεται κάθε ευκαιρία να το κάνει. Αυτή η τάση υποκινείται από τα οικονομικά και τα εμπορικά συμφέροντα πίσω από την κυβέρνηση, τα οποία εκπροσωπούνται και εξυπηρετούνται από αυτή. Ο θεμελιώδης λόγος ύπαρξης κάθε κυβέρνησης στον οποίο, παρεμπιπτόντως, οι ιστορικοί των παλαιότερων ημερών κλείνανε σκόπιμα τα μάτια τους, έχει γίνει πλέον τόσο προφανής για να αγνοείται από τους καθηγητές.
./..
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου