[στο Κάστρο τού Αντίρριου, 11.04.2026]

Στο παρόν παρουσιάζονται εικόνες από το Κάστρο τού Αντίρριου, οι οποίες ληφθήκανε το πρωινό του Μεγ. Σαββάτου 11.04.2026. Το κείμενο που ακολουθεί είναι από το φυλλάδιο, της 22ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, το οποίο δίδεται κατά την είσοδο στο Κάστρο.

Να προσθέσω μόνο ότι τα μήκη των τειχών, εξωτερικά, από την είσοδο στο βόρειο μέρος του και κατά τη φορά των δεικτών τού ρολογιού είναι: 104, 80, 83, 35, 91, 64 και 91 περίπου μέτρα ενώ περικλείει έκταση 16,2 στρεμμάτων. Η θέα προς τη Γέφυρα Ρίου – Αντίρριου υπέροχη!     

ΚΑΣΤΡΟ ΑΝΤΙΡΡΙΟΥ

Το κάστρο του Αντιρρίου είναι κτισμένο στο ομώνυμο ακρωτήριο του νομού Αιτωλοακαρνανίας. Τα κάστρα του Αντιρρίου και του Ρίου θα πρέπει να ιδωθούν ως ένα αμυντικό δίπολο, εφόσον σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν την ίδια εποχή με στόχο τον έλεγχο του Κορινθιακού κόλπου.

Το κάστρο του Αντιρρίου ή καστέλι της Ρούμελης κτίστηκε το 1500 από το Σινάν πασά, με διαταγή του σουλτάνου Βαγιαζήτ Β', σε διάστημα μόνον τριών μηνών. Λίγο αργότερα, το 1504, επισκευάστηκε και ενισχύθηκε με βαρύ πυροβολικό από το σουλτάνο Σουλεϊμάν. Το 1532, πολιορκήθηκε από το Γενοβέζο ναύαρχο Andrea Doria. Οι Οθωμανοί κύριοι του κάστρου αρχικά αντιστάθηκαν, αλλά στη συνέχεια υποχώρησαν ανατινάζοντάς το. Τα τεράστια για την εποχή εκείνη πυροβόλα του κάστρου μεταφέρθηκαν από τον Doria στη Γένουα. Για ένα χρόνο η περιοχή εγκαταλείφθηκε, οχυρώθηκε όμως και πάλι από τους Τούρκους το 1533, ενώ δέκα χρόνια αργότερα ο Οθωμανός ναύαρχος Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσσα προσέδωσε στο κάστρο νέα μορφή, μεταφέροντας εκεί ισχυρές μονάδες πυροβολικού από τη Ναύπακτο. Το 1603, το φρούριο καταστράφηκε από τους Ιππότες της Μάλτας, Ξανακτίστηκε από τους Τούρκους, οι οποίοι το ανατίναξαν όμως το 1687, όταν, στο πλαίσιο των τουρκοβενετικών εχθροπραξιών, ο Morosini τους ανάγκασε να to εγκαταλείψουν. Κάτω πλέον από βενετική κυριαρχία (1687-1715), το κάστρο άρχισε να κτίζεται πάλι σε σχέδια Βενετών μηχανικών, αποκτώντας τη μορφή που έχει σήμερα. Μετά το τέλος της Β' Βενετοκρατίας το οχυρό παρέμεινε στην οθωμανική κυριότητα έως το 1829, οπότε παραδόθηκε στους Έλληνες μετά από πολιορκία, με συνθήκη που υπέγραψε ο Αυγουστίνος Καποδίστριας, αδελφός του πρώτου κυβερνήτη της Ελλάδας. 

Το παράκτιο κάστρο του Αντιρρίου έχει ρομβοειδές σχήμα και είναι μικρότερα σε έκταση από εκείνο του Ρίου. Υγρή τάφρος στο βόρειο τμήμα του το απομόνωνε από την ξηρά. Οι γωνίες του ενισχύονται με πολυγωνικούς, εσωτερικά επιχωσμένους προμαχώνες, ενώ ερείπια προκεχωρημένων οχυρώσεων προς το εσωτερικό της Ακαρνανίας, με τη μορφή τάφρου και επιμήκους τείχους που αποκόπτουν τη χερσόνησο από την ενδοχώρα, εντοπίστηκαν σε απόσταση 600 μ. από το κάστρο. Ο πέτρινος περίβολος έχει περιμετρικό κυλινδρικό cordone στη βάση του παραπέτου, περίδρομο και επάλξεις, ενώ κατά διαστήματα, κυρίως στη θέση των προμαχώνων, υπάρχουν κανονιοθυρίδες με μέτωπο προς τη θάλασσα. Το ανώτερο τμήμα των τειχών προσεγγίζεται με κεκλιμένα επίπεδα, που διαμορφώνονται στο εσωτερικό του τείχους. Μέσα στο κάστρο του Αντιρρίου υπήρχαν σύμφωνα με περιγραφές του 17ου αιώνα, περισσότερα από 89 σπίτια, ισλαμικό τέμενος του σουλτάνου Βαγιαζήτ Β', μικρό τέμενος (μεστζίτ) του σουλτάνου Σουλεϊμάν και ένα τούρκικο λουτρό.

22η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων

Από το χάρτη τού Google earth:

Ακολουθούν εικόνες 

Από το  εξωτερικό μέρος:

Τα αρχαία μέλη, που φιλοξενούνται μες στο χώρο τού Κάστρου, σε χώρο δίπλα στην είσοδο, ήρθανε στην επιφάνεια από τις εργασίες διάνοιξης τής Ιόνιας Οδού και δεν έχουνε σχέση με το Κάστρο.:

Από το εσωτερικό, τον Περίδρομο και τους Προμαχώνες:

Το φρούριο του Αντιρρίου οικοδομείται παράλληλα με το φρούριο του Ρίου στην ακριβώς απέναντι ακτή. Ως κύριο σκοπό είχε τον έλεγχο του στενού θαλάσσιου περάσματος ανάμεσα στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, γνωστού και ως Μικρά Δαρδανέλλια ή Δαρδανέλλια της Ναυπάκτου. Η σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα πολυάριθμων ανακατασκευών και επισκευών μετά από αλλεπάλληλες καταστροφές στη διάρκεια της ιστορίας του.

Η οχύρωση σχηματίζει ακανόνιστο πολύγωνο, προσαρμοσμένη κατά το δυνατόν στη φυσική διαμόρφωση του ακρωτηρίου, και περιβάλλεται στις τρεις πλευρές από θάλασσα. Στην πλευρά της στεριάς διέθετε ένυδρη τάφρο, που σήμερα βρίσκεται κάτω από τις επιχώσεις του σύγχρονου λιμανιού. Τρεις προμαχώνες κάλυπταν με τα κανόνια τους τις δύο πλευρές του φρουρίου προς τη θάλασσα και το θαλάσσιο στενό. Ο πιο ισχυρός είναι αυτός στα νότια, με έξι κανιονοθυρίδες στραμμένες προς το στενό. Η κεντρική είσοδος ανοίγεται στον προμαχώνα της βόρειας πλευράς και οδηγεί στο εσωτερικό του φρουρίου μέσω καμαροσκέπαστου διαδρόμου με θολωτά φυλάκια αριστερά και δεξιά του. Ράμπες και κλίμακες διευκόλυναν την πρόσβαση και τη μετακίνηση στρατιωτών και εφοδίων στα τείχη. Σήμερα στο εσωτερικό του κάστρου δεν σώζονται κτίσματα. Η μαρτυρία του Οθωμανού περιηγητή Εβλιγιά Τσελεμπί ότι τον 17ο αιώνα (1686) μέσα στο φρούριο υπήρχε οικισμός (80 σπίτια), δεν επιβεβαιώνεται αρχαιολογικά.

1499 – Κατάκτηση της Ναυπάκτου από τους Οθωμανούς. Ο σουλτάνος Βαγιαζήτ Β΄, για να διασφαλίσει τον έλεγχο στο σημαντικό λιμάνι της Ναυπάκτου, διατάζει την οχύρωση του σημερινού στενού Ρίου-Αντιρρίου.

1500 – Ολοκληρώνεται το φρούριο του Αντιρρίου, γνωστό και ως Καστέλλι τη Ρούμελης

1504 – Το φρούριο επισκευάζεται και ενισχύεται με βαρύ πυροβολικό από τον σουλτάνο Σουλεϊμάν.

1532 – Πολιορκείται από τον Γενουάτη ναύαρχο Αντρέα Ντόρια. Οι Οθωμανοί υπερασπιστές του αποχωρούν, αφού πρώτα το ανατινάζουν.

1533 – Οχυρώνεται εκ νέου από τους Οθωμανούς.

1524 – Ενισχύεται από τον ναύαρχο Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα και αποκτά ισχυρές μονάδες πυροβολικού.

1603 – Καταστρέφεται μετά από επιδρομή των Ιπποτών της Μάλτας, οι οποίοι μεταφέρουν τα κανόνια του στη Μάλτα.

1687 – Παραδίδεται στους Βενετούς υπό τον Μοροζίνι αφού ανατινάζεται από τους Οθωμανούς. Οι νέοι κύριοι του φρουρίου, θέλοντας να παγιώσουν τον έλεγχο του θαλάσσιου στενού, το ανακατασκευάζουν και το εξοπλίζουν.

1701 – Μετά τη συνθήκη του Κάρλοβιτς (1699), οι Βενετοί παραδίδουν το φρούριο στους Οθωμανούς, αφού πρώτα το καταστρέφουν.

Κατά την τελευταία περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας, το φρούριο διατηρεί τη σημασία του και επισκευάζεται. Οι ομοιότητες με την οχυρωματική αρχιτεκτονική του Αλή Πασά των Ιωαννίνων, στην επικράτεια του οποίου ανήκε, πιθανώς παραπέμπουν σε εκτεταμένη επισκευή στα τέλη του 18ου ή στις αρχές του 19ου αιώνα.

1829 – Το φρούριο παραδίδεται στους Έλληνες με συνθήκη του υπογράφει ο αδερφός του κυβερνήτη του ελληνικού κράτους, Αυγουστίνος Καποδίστριας.

1880 – Κτίζεται ο φάρος πάνω στον νότιο προμαχώνα του φρουρίου.

Στο βάθος διακρίνεται, νεφοσκεπής, ο ορεινός όγκος Κλόκοβα
ή Παλιοβούνα Αιτωλοακαρνανίας, που στα αρχαία χρόνια λεγότανε Ταφιασσός.

Από το Φάρο:

Από μια Πυλίδα:

---